Agostinho Neto

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Agostinho Neto
Agostinho Neto (1975).jpg
Data i miejsce urodzenia 17 września 1922
Icolo e Bengo
Data i miejsce śmierci 10 września 1979
Moskwa
1. Prezydent Angoli
Okres od 11 listopada 1975
do 10 września 1979
Przynależność polityczna Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli - Partia Pracy
Poprzednik urząd utworzony
Następca José Eduardo dos Santos
Odznaczenia
Międzynarodowa Leninowska Nagroda Pokoju (ZSRR)
Order Towarzyszy O. R. Tambo (RPA)

António Agostinho Neto (ur. 17 września 1922 w Icolo e Bengo, zm. 10 września 1979 w Moskwie) – angolski polityk i poeta, w latach 1975-1979 pierwszy prezydent niepodległej Angoli[1].

Edukację podstawową pobierał w szkółce misyjnej metodystów[2]. Sławę zyskał w 1948 roku po publikacji tomu wierszy. Należał do ruchu kulturowego Odkrywamy Angolę (port. Vamos descubrir Angola), mającego na celu powrót do korzeni oraz odkrywanie tradycyjnej, ludowej kultury Angoli. W trakcie studiów medycznych w Lizbonie zaangażował się w działalność polityczną i to właśnie tam został po raz pierwszy aresztowany przez portugalskie służby[1]. W 1959 roku powrócił do kraju i rozpoczął pracę lekarską. W czerwcu 1960 roku został zatrzymany w obecności swoich pacjentów za działalność opozycyjną wobec władz kolonialnych. W obronie Nheto doszło do protestów obywatelskich krwawo stłumionych przez policję, funkcjonariusze otworzyli ogień w stronę demonstrantów w wyniku czego zginęło i zostało rannych 200 osób. Kolejne dwa lata spędził w więzieniu we współczesnej Republice Zielonego Przylądka (wówczas portugalskiej kolonii), gdzie spisał nowy tom wierszy. W 1962 roku zbiegł z więzienia i przedostał się do Maroka. Tam dołączył do angolskich uchodźców politycznych. Pod koniec 1962 roku został wybrany przewodniczącym Ludowego Ruchu Wyzwolenia Angoli (MPLA)[1]. W tym czasie spotkał się w Zairze z przywódcą konkurencyjnego Narodowego Frontu Wyzwolenia Angoli (FNLA) Holdenem Roberto, dyskusja zakończyła się wzajemnymi oskarżeniami[3]. W 1965 roku w trakcie wojny o niepodległość spotkał się z rewolucjonistą Che Guevarą u którego wynegocjował wysłanie do Angoli kubańskich doradców wojskowych wspierających MPLA[3].

W 1975 roku proklamował niepodległość Ludowej Republiki Angoli której został prezydentem. Deklaracji niepodległości nie uznała FNLA i Narodowy Związek na rzecz Całkowitego Wyzwolenia Angoli które rozpętały wojnę domową. Po stronie rebeliantów interweniowały wojska Zairu i RPA. Oddziały wierne Neto na początku 1976 roku opanowały większość kraju, zmuszając przy tym siły RPA i Zairu do wycofania się z kraju. W tym samym roku republika ludowa została przyjęta do ONZ i Organizacji Jedności Afrykańskiej. Od 1977 roku kontynuowana była kampania rebeliancka[4].

Rządy Neto charakteryzowały reformy utrzymane w lewicowym stylu i utrzymywanie rządów jednopartyjnych. W polityce zagranicznej zbliżył się on do tzw. państw frontowych Afryki Południowej, Kuby i ZSRR. Prezydent wyrażał poparcie dla ruchów czarnej ludności w okolicznych państwach[4][5][6].

W 1977 roku doszło do próby zamachu stanu przeprowadzonego przez ministra spraw wewnętrznych, Nito Alvesa. Minister odrzucał umiarkowaną linię prezydenta Neto (ewolucyjny socjalizm, niezaangażowanie, równość praw wszystkich ras). Zamach nie udał się a w jego wyniku wyrzucono z partii rządzącej twardogłowych i proradzieckich działaczy[7][8]. Po śmierci w 1979 roku został zastąpiony na stanowisku przewodniczącego MPLA oraz głowy państwa przez José Eduarda dos Santosa[4].

Przypisy

  1. a b c Agostinho Neto (ang.). britannica.com.
  2. Portugal (pol.). http://web.stanford.edu/.
  3. a b Kręta droga do niepodległości Angoli. Wojna z kolonizatorem przeplatana bratobójczą walką (pol.). historia.wp.pl.
  4. a b c Angola. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  5. Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  6. Popular Movement for the Liberation of Angola (ang.). britannica.com.
  7. George, Edward (2005). The Cuban Intervention in Angola, 1965–1991: From Che Guevara to Cuito Cuanavale. s. 127–128.
  8. Yves Santamaria, Afrokomunizmy: Etiopia, Angola, Mozambik (tłum. Wojciech Gilewski) w: Czarna księga komunizmu, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001, ISBN 83-7180-326-5, s. 652.