Agostinho Neto

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Agostinho Neto
Agostinho Neto.jpg
Data i miejsce urodzenia 17 września 1922
Icolo e Bengo
Data i miejsce śmierci 10 września 1979
Moskwa
1. Prezydent Angoli
Okres od 11 listopada 1975
do 10 września 1979
Przynależność polityczna Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli
Poprzednik urząd utworzony
Następca José Eduardo dos Santos
Odznaczenia
Międzynarodowa Leninowska Nagroda Pokoju (ZSRR)
Order Towarzyszy O. R. Tambo (RPA)

António Agostinho Neto (ur. 17 września 1922 w Icolo e Bengo, zm. 10 września 1979 w Moskwie) – angolski polityk i poeta, w latach 1975-1979 pierwszy prezydent niepodległej Angoli.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W latach 40. XX w. należał do ruchu kulturowego Odkrywamy Angolę (port. Vamos descubrir Angola), mającego na celu powrót do korzeni oraz odkrywanie tradycyjnej, ludowej kultury Angoli. Mimo zaangażowania w ruch niepodległościowy, studiował medycynę w Lizbonie. Po zakończeniu studiów wrócił do Angoli, gdzie podjął pracę jako lekarz. Ze względu na uczestnictwo w ruchu niepodległościowym dość szybko został uznany przez portugalskie władze kolonialne za wroga. Za udział w antykolonialnych akcjach został uwięziony, co wywołało protesty jego pacjentów. Protesty zostały spacyfikowane a Neto wywieziono do Portugalii. W 1962 roku udało mu się stamtąd uciec, najpierw do Maroka a potem do Kinszasy (Demokratyczna Republika Konga), skąd kierował działaniami partyzanckimi w Angoli.

Neto był współzałożycielem Ludowego Ruchu Wyzwolenia Angoli. W 1962 roku odbył się kongres MPLA na którym został on nowym liderem partii, na stanowisku zastąpił Viriato da Cruza. MPLA przyjęła program niepodległej Angoli zakładający wprowadzenie systemu demokratycznego, równości rasowej, nacjonalizacji i likwidacji baz zagranicznych. W 1964 roku Jonas Savimbi odszedł z FNLA i utworzył odrębną UNITA - było to spowodowane niechęcią FNLA do prowadzenia walk poza terenami historycznego Królestwa Kongo[1]. W 1965 roku przywódca MPLA spotkał się z rewolucjonistą Ernesto Guevarą na skutek czego MPLA otrzymało wsparcie finansowe ze strony Kuby, Niemieckiej Republiki Demokratycznej oraz Związku Radzieckiego[2].

Na początku lat 70. MPLA zostało zaatakowane przez apartheidowski rząd RPA. Inwazja spowodowana była m.in. wsparciem MPLA dla SWAPO[3]. W 1973 roku doszło do secesji grupy członków MPLA którzy utworzyli oddziały liczące 1500 żołnierzy. Tym samym MPLA straciło na jakiś czas wsparcie ze strony ZSRR. Wkrótce Neto zdołał jednak zjednoczyć ruch. MPLA prezydentowi Tanzanii wsparcie Chin, które udzielały pomocy MPLA do 1973 roku, po czym rozpoczęły wspieranie konkurencyjnej organizacji rebelianckiej[4][5].

 Osobny artykuł: wojna domowa w Angoli.

Po wycofaniu się Portugalczyków MPLa spierał się o władzę nad Angolą z UNITA i FNLA co doprowadziło do wybuchu wojny domowej, rządu Neto nie uznał też Front Wyzwolenia Enklawy Kabindy który rozpoczął rebelię separatystyczną. Rebeliantów wsparł reżim Zairu Mobutu Sese Seko. Rząd Angoli w odwecie wsparł rebeliantów zairskich. Grupa katangańskich secesjonistów z Zairu utworzyła w Angoli organizację zbrojną o nazwie Front Wyzwolenia Narodowego Katangi[6]. W 1977 i 1978 roku w prowincji Shaba (obecnie Katanga) miały miejsce dwie inwazje katagańskich rebeliantów wspartych przez Angolę[6]. Rozejm między rządem Angoli a Zairem wypracowania w 1979 roku - obie strony wycofały wsparcie dla stron rebelianckich. Jak się później okazała działania Zairu były tylko pozorne gdyż rząd tego kraju odciął wsparcie dla rebeliantów tylko na krótki czas.

Po ogłoszeniu niepodległości 11 listopada 1975 roku Neto został pierwszym prezydentem niepodległej Angoli. Dość szybko rząd angolski wszedł w bliskie kontakty ze Związkiem Radzieckim i innymi krajami socjalistycznymi (m.in. Kubą). W 1977 roku doszło do próby zamachu stanu dokonanego przez ministra spraw wewnętrznych, Nito Alvesa. Alves odrzucał umiarkowaną linię prezydenta Neto (ewolucyjny socjalizm, niezaangażowanie, równość praw wszystkich ras). Zamach nie udał się a w jego wyniku wyrzucono z partii rządzącej wyrzucono twardogłowych i proradzieckich działaczy[7]. Już wkrótce władzy prezydenta Neto zagroził jednak kolejny twardogłowy polityk, tym razem Lopo Nascimento[8]. Po zakończeniu kadencji został zastąpiony na stanowisku przewodniczącego MPLA oraz głowy państwa przez José Eduarda dos Santosa. W jego pogrzebie wzięły udział delegacje z kilkudziesięciu krajów, w tym wiele głów państw i szefów rządów, m. in. prezydent Portugalii Antonio Eanes, członek Biura Politycznego KC KPZR Gejdar Alijew oraz premier NRD Willi Stoph. Polska reprezentowana była przez ambasadora PRL w Angoli gen. dyw. pil. Romana Paszkowskiego i członka Rady Państwa PRL Henryka Szafrańskiego.

Agostinho Neto należy do najbardziej znanych poetów angolskich. Tworzył w języku portugalskim, głównie wiersze o dużym ładunku zaangażowania, głęboko osadzone w miejscowej tradycji afrykańskiej, a jednocześnie nawołujące do przemian, walki o wolność, o godność.

W przekładzie na język polski ukazał się tom wierszy Neto pt. Palmy nadziei w przekładzie I. Kani, Kraków 1978 a także drobne utwory, opublikowane m.in. w Antologii poezji afrykańskiej w oprac. W. Leopold i Z. Smolarka, Warszawa 1974 oraz na łamach periodyków literackich.

Przypisy

  1. Walker, John Frederick (2004). A Certain Curve of Horn: The Hundred-Year Quest for the Giant Sable Antelope of Angola. s. 146–148.
  2. Abbott, Peter; Manuel Ribeiro Rodrigues (1988). Modern African Wars: Angola and Mozambique, 1961–74. s. 10.
  3. George, Edward (2005). The Cuban Intervention in Angola, 1965–1991. Routledge. s. 289. ISBN 0-415-35015-8.
  4. Laidi, Zaki. The Superpowers and Africa: The Constraints of a Rivalry:1960–1990. Chicago: Univ. Of Chicago, 1990.
  5. António Pires Nunes, Angola 1966–74
  6. 6,0 6,1 Chris Cook and John Stevenson. The Routledge Companion to World History Since 1914, 2005. s.321-322.
  7. George, Edward (2005). The Cuban Intervention in Angola, 1965–1991: From Che Guevara to Cuito Cuanavale. s. 127–128.
  8. Westad, Odd Arne (2005). The Global Cold War: Third World Interventions and the Making of Our Times. s. 239–241.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]