Al-Fatah

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Al-Fatah
فتح
Fatah Flag.svg
Lider Faruk al-Kaddumi
Data założenia 1959 w Kuwejcie
Ideologia polityczna nacjonalizm
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
http://www.fateh.ps/

Al-Fatah (arab فتح; akronim od nazwy Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini; arab حركة التحرير الوطني الفلسطيني, dosłownie: „Palestyński Ruch Wyzwolenia Narodowego”) – palestyńska organizacja polityczno-wojskowa[1][2].

Nazwa[edytuj]

Wyraz Al-Fatah po arabsku składa się z trzech liter F-T-H (فتح) : F od wyrazu Falastin „Palestyna”, T od wyrazu Tahrir „wyzwolenie”, i H od Haraka co oznacza ruch albo organizację. Skrót Fatah jest odwrotnym akronimem pełnej nazwy organizacji (Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini czyli „Palestyński Ruch Wyzwolenia Narodowego”) i przypomina słowo Fath, oznaczające „podbój” (po pierwszych arabsko-muzułmańskich podbojach). Samo słowo al-Fatah jest tłumaczone jako „Zwycięstwo”[3][4].

Historia[edytuj]

Początki działalności[edytuj]

Organizacja została założona w latach 1956-58 przez Palestyńczyków przebywających w Kuwejcie. Oficjalne potwierdzenie istnienia grupy miało miejsce w 1959 roku na łamach pisma Filastinuna Nida al-Hajat[5][6][7][1][2]. W gronie założycieli al-Fatah znalazł się Jasir Arafat, Salah Chalaf (Abu Ijad) oraz Khalil al-Wazir (Abu Dżihad)[8]. Do ruchu dołączyła wkrótce spora liczba Palestyńczyków z innych państw regionu w tym Mahmud Abbas (mieszkający wówczas w Katarze) który w XXI wieku został rzeczywistym liderem organizacji[9]. Początkowo działalność al-Fatah błędnie (Fatah jest organizacją świecką) wiązana była z egipskimi Braciami Muzułmańskimi co przyczyniło się do izolacji grupy przez bardziej postępowe rządy arabskie. Wiązanie Fatahu ze wspomnianym stowarzyszeniem uniemożliwiło formacji przystąpienie w skład Organizacji Wyzwolenia Palestyny w chwili jej utworzenia w 1964 roku[8]. Początkowa izolacja al-Fatahu wiązała się również z jego niechęcią do współpracy z rządami arabskimi (al-Fatah uważał że wyzwolenie Palestyńczycy muszą osiągnąć samodzielnie). Działalność grupy finansowana była z hojnych darów majętnych Palestyńczyków mieszkający w Kuwejcie i innych państwach Zatoki Perskiej[10].

W 1962 roku grupa przeniosła swoje struktury na obszar Syrii. Liczyła wówczas około 300 członków[11]. W Syrii powstały pierwsze zgrupowanie bojowe al-Fatah. Do chrztu bojowego al-Fatah doszło w 1964 roku, gdy pierwsi bojownicy przekroczyli granicę z Izraelem. Pobyt grupy w Syrii zakłóciło aresztowanie i skazanie na śmierć części dowództwa partii. Wyrok zapadł po zabójstwie syryjskiego żołnierza w rezultacie domniemanych porachunków między palestyńskimi nacjonalistami. Choć wkrótce działacze zostali ułaskawieni to incydent spowodował trwałą wrogość pomiędzy przywódcami partii a rządem syryjskim[12][13].

Pobyt w Jordanii[edytuj]

Po konflikcie z Syryjczykami, al-Fatah rozpoczął przenosiny do Jordanii zamieszkiwanej przez liczną ludność palestyńską. W listopadzie 1966 roku partyzanci wsparli działania regularnej armii jordańskiej w walkach z Izraelem w as-Samu na Zachodnim Brzegu[14]. Wpływy partii znacznie wzrosły po porażce wojny sześciodniowej w następstwie której palestyński nacjonalizm zyskał w społeczeństwie szerokie poparcie. Zaledwie tydzień po porażce wojny sześciodniowej, Arafat przekroczył granicę Zachodniego Brzegu gdzie utworzył centra rekrutacyjne partii w Jerozolimie, Hebronie, Nablusie. Korzystając z rozpadu wielu konkurencyjnych grup, Al-Fatah przyciągnął nowych bojowników i sponsorów[15]. Jeszcze w 1967 roku, prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser uznał Arafata za „przywódcę Palestyńczyków“[16]. Przyczyniło się to do włączenia al-Fatah w struktury OWP[17]. Jahja Hammuda będący przewodniczącym OWP, przyznał al-Fatahowi 33 miejsca (ze 105) w Komitecie Wykonawczym OWP[18].

W 1968 roku wojska al-Fatah starły się z armią izraelską w wiosce Al-Karama będącej siedzibą partii. Bojownicy starli się z regularną armią dysponującą bronią ciężką, pojazdami opancerzonymi i wsparciem lotniczym[19][20]. Armia izraelska zrezygnowała z oblężenia miejscowości po tym gdy partyzantów wsparli żołnierze jordańscy. Pomimo że al-Fatah poniósł większe straty aniżeli Izrael (zginęło około 150 bojowników) to bitwa uznana została za zwycięstwo Palestyńczyków[21]. Zwycięstwo nad Izraelczykami przyczyniła się do przejęcia kontroli w OWP przez al-Fatah. 3 lutego 1969 roku Arafat został wybrany na przewodniczącego Komitetu Wykonawczego OWP[22].

Do nazwy al-Fatah nawoływał utworzony w 1969 roku Islamski Fatah założony z inicjatywy muftiego Al-Hadżdża Muhammada Amina al-Husajniego. Grupa została zbrojnie spacyfikowana przez właściwy Fatah jeszcze w czerwcu 1969 roku[8].

Na przełomie lat 60. i 70. radykalna frakcja OWP, Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny skonfrontowała się z rządem Jordanii. Arafat i al-Fatah próbował załagodzić konflikt, jednak jordański rząd zdecydował się na próbę likwidacji struktur palestyńskich w tym kraju. Konflikt przerodził się w otwartą wojnę znaną pod nazwą Czarny Wrzesień. Al-Fatah poniósł w walkach z armią jordańską ciężkie straty co zmusiło go do wycofania się na teren południowego Libanu[23][24][25].

Pobyt w Libanie[edytuj]

W 1971 roku utworzona została organizacja Czarny Wrzesień która w 1972 roku dokonała porwania izraelskich sportowców w Monachium. Według części źródeł Czarny Wrzesień był komórką wewnątrz Al-Fatah[26]. Także sam Fatah przeprowadził w tym czasie antyizraelskie zamachy terrorystyczne (w tym atak na Hotel Savoy i na Naharijję) [27][28].

Jasir Arafat (1974)

W 1974 roku organizacja odrzuciła dotychczasowy radykalizm. Fatah zaproponował kompromis z Izraelem i utworzenie Autonomii Palestyńskiej obejmujących ziemie palestyńskie[29]. Zmianom sprzeciwili się wewnątrzpartyjni ekstremiści z Abu Nidalem na czele. W tym samym roku utworzyli oni rozłamową grupę Fatah – Rada Rewolucyjna[30][31].

Odegrał ważną rolę w wojnie domowej w Libanie rozpoczętej w 1975 roku. Partia sprzymierzyła się wówczas z libańskimi formacjami z koalicji Libańskiego Ruchu Narodowego i tamtejszymi komunistami[32]. W 1976 roku przeciwnicy Fatah z libańskich ugrupowań prawicowo-chrześcijańskich przystąpili do oblężenia Tall az-Zataru będącego jednym ze strategicznych punktów partii. W obronie Tall az-Zataru uczestniczyli bojownicy Fatah. Po trwającym sześć miesięcy oblężeniu siły palestyńskie poniosły porażkę a tysiące Palestyńczyków zostało zmasakrowanych[33]. Wpływy partii w Libanie osłabły jeszcze bardziej po izraelskiej operacji Litani z 1978 roku. Wtedy to armia izraelska zepchnęła Fatah z obszaru południowego Libanu do Bejrutu[34]. Do porażki al-Fatah w Libanie doszło na skutek izraelskiej inwazji z 1982 roku. W jej wyniku kierownictwo partii przeniosło się do Tunisu[35], niemniej jednak wielu bojowników kontynuowało działalność w granicach Libanu[36].

W 1983 roku wewnątrz partii miejsce miał konflikt wewnętrzny. Doprowadził on w listopadzie tego samego roku do walk pomiędzy umiarkowanymi a radykalnymi członkami partii. Konflikt rozegrał się w libańskim Trypolisie[2].

Od 1985 roku do porozumień z Oslo[edytuj]

W 1985 roku miejsce miała operacja Drewniana Noga w ramach której izraelskie samoloty zbombardowały siedzibę al-Fatahu w Tunisie[37][38].

Począwszy od 1987 roku Fatah wziął udział w pierwszej Intifadzie[39]. Wraz z Intifadą doszło do pojednania zwaśnionych od 1983 roku frakcji i scalenia ruchu[2].

W grudniu 1988 roku kierownictwo Fatahu uznało prawo do istnienia Izraela w pokoju i bezpieczeństwie oraz potępiło terroryzm (o który było oskarżane przez krytyków)[40][41][42]. W 1991 roku jego działacze przeprowadzili pierwsze rozmowy pokojowe z Izraelem. Rozmowy zahamowało poparcie przez Arafata agresji Iraku na Kuwejt. Kontrowersyjna decyzja Arafata przyniosła mu krytykę pozostałych liderów partii. Do przeciwników irackiej agresji należał Abu Ijad, który został przez to zabity w zamachu zorganizowanym przez stronników Abu Nidala[43]. W 1993 roku rozmowy zdecydowano się kontynuować co zaowocowało zawarciem porozumień z Oslo[44][45].

Autonomia Palestyńska[edytuj]

W następstwie porozumień powstała Autonomia Palestyńska. 20 stycznia 1996 roku Arafat został wybrany jej prezydentem[46]. Otrzymał 87% głosów. Jednocześnie al-Fatah zdobył 51 miejsc na 88 w Radzie Legislacyjnej Autonomii Palestyńskiej. Niezależni obserwatorzy międzynarodowi stwierdzili, że wybory były wolne i uczciwe, były one jednak ograniczone ze względu na ich bojkot przez najbardziej radykalny stronnictwa[47] - w tym czasie na sile zyskiwały grupy islamistyczne (w tym Hamas i Palestyński Islamski Dżihad) nie kryjące swojej niechęci do al-Fatah[48].

W 2000 roku wybuchła intifada Al-Aksa. W odwecie za działania intifady rząd Izraela rozpoczął blokadę władz Autonomii Palestyńskiej i siedziby Arafata[49]. Wraz izraelską blokadą do powstania włączyły się Brygady Męczenników Al-Aksy uważane za jedno ze zbrojnych skrzydeł Fatah[8]. W 2002 roku izraelskie służby aresztowały Marwana al-Barghusiego który został następnie skazany na dożywotnie więzienia (za przewodzenie działaniom Brygad Męczenników Al-Aksy). Al-Barghusibył typowany był na następce Arafata jako przywódca Fatahu[50][8]. W 2004 roku po śmierci Arafata, formalnym przewodniczącym partii został Faruk al-Kaddumi[2].

W wyborach prezydenckich w 2005 roku partia poparła kandydaturę Abbasa[2]. W wyborach parlamentarnych w 2006 roku, poniosła porażkę [2]. Zdobyła w nich 41,43%, podczas gdy opozycyjny Hamas uzyskał 44,45% głosów [51][52]. W następstwie walk między Hamasem a al-Fatahem, partia utraciła władzę nad Strefą Gazy i ograniczyła wpływy do Zachodniego Brzegu. Rząd sformowany przez al-Fatah z siedzibą na Zachodnim Brzegu został uznany przez społeczność międzynarodową[53].

Program[edytuj]

Ideologicznym zapleczem al-Fatah jest nacjonalizm palestyński łączony z nurtem lewicowym[54]. Głównym celem programowym partii jest wyzwolenie Palestyńczyków spod rządów Izraela i utworzenie niepodległej Palestyny[1][2].

Struktury wojskowe[edytuj]

Partia dysponuje własnymi oddziałami wojskowymi. Oficjalną kadrową organizacją militarną Fatah jest Al-Asifa czyli „Burza“[2]. Od 1995 roku istnieje stricte wojskowa frakcja Tanzim[55][56]. Za jedno ze skrzydeł Fatah uważane są także paramilitarne Brygady Męczennika Jasira Arafata[8].

Przypisy

  1. a b c Fatah (pol.). portalwiedzy.onet.pl.
  2. a b c d e f g h i Fatah, Al- (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  3. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  4. Hussein, Hassan Khalil. Abu Iyad, Unknown Pages of his Life. s. 64.
  5. Zeev Schiff, Raphael Rothstein (1972). Fedayeen; Guerillas Against Israel. McKay, s.58
  6. Anat N. Kurz (2005) Fatah and the Politics of Violence: The Institutionalization of a Popular Struggle. Brighton, Portland: Sussex Academic Press (Jaffee Centre for Strategic Studies), s. 29–30
  7. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 34. ISBN 83-7391-860-4.
  8. a b c d e f Adam Krawczyk Terroryzm ugrupowań fundamentalistycznych na obszarze Izraela w drugiej połowie XX wieku (pol.).
  9. Gowers, Andrew; Tony Walker (1991). Behind the Myth: Yasser Arafat and the Palestinian Revolution. Interlink Pub Group Inc. s. 65. ISBN 978-0-940793-86-6.
  10. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  11. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  12. Hart, Alan (1994). Arafat. Sidgwick and Jackson. s. 204–205. ISBN 978-0-283-06220-9.
  13. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  14. Oren, Michael (2003). Six Days of War, June 1967 and the Making of the Modern Middle East. New York: The Random House Publishing Group. s. 33–36. ISBN 978-0-345-46192-6.
  15. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  16. Aburish, Said K. (2004). Nasser, The Last Arab. New York: Thomas Dunne Books. ISBN 978-0-312-28683-5. OCLC 52766217.
  17. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 171. ISBN 9788374362764.
  18. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  19. Sayigh, Yezid (1997). Armed Struggle and the Search for State, the Palestinian National Movement, 1949–1993. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-829643-0.
  20. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  21. Bulloch, John (1983). Final Conflict: The War in Lebanon. London: Century Publishing. s. 165. ISBN 978-0-7126-0171-9.
  22. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 61. ISBN 83-7391-860-4.
  23. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 100–112. ISBN 978-1-58234-049-4.
  24. Jarząbek J.: Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego. Warszawa: TRIO, 2012, s. 45. ISBN 9788374363013.
  25. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 176. ISBN 9788374362764.
  26. Black September. National Consortium for the Study of Terrorism and Responses to Terrorism, University of Maryland. [dostęp 2013-01-14].
  27. Rafael Eitan: A story of a soldier. Tel Aviv: Ma'ariv Library, 1985, s. 149.
  28. Adam Dolnik, Keith M. Fitzgerald: Negotiating hostage crises with the new terrorists. Westport CT, 2008, s. 29, 207. ISBN 978-0-275-99748-9. [dostęp 2010-11-29]. (ang.)
  29. Political Program Adopted at the 12th Session of the Palestine National Council. Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations.
  30. Wybrane organizacje terrorystyczne na świecie (pol.). portalwiedzy.onet.pl.
  31. Abu Nidal Organization (ANO), aka Fatah Revolutionary Council, the Arab Revolutionary Brigades, or the Revolutionary Organization of Socialist Muslims (ang.). http://www.cfr.org.
  32. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  33. In Faces of Lebanon. Sects, Wars, and Global Extensions s. 162–165
  34. Time Line: Lebanon Israel Controls South. BBC News.
  35. Molly Moore: Fight Over Icon Has Plenty of Precedent. 9 listopada 2004. [dostęp 2011-09-11].
  36. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  37. Talcott W. Seelye: Ben Ali Visit Marks Third Stage in 200-Year-Old US-Tunisian Special Relationship (ang.). The Washington Report, 1990-03. [dostęp 2009-06-15].
  38. 92 Press Conference Following Israel Air Force Attack on PLO base in Tunis. Israeli Ministry of Foreign Affairs. 1 stycznia 1985.
  39. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  40. 20:21 Vision: Twentieth-Century Lessons for the Twenty-First Century, Bill Emmott, Macmillan, 2004 s. 151
  41. Witnessing for Peace Munib Younan & Frederick M. Strickert Fortress Press, 2003, s. 111
  42. The West's last chance, Tony Blankley, Regnery Publishing, 2005, s. 77
  43. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  44. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 252–261. ISBN 978-1-58234-049-4.
  45. Carter, James (2006). Palestine Peace Not Apartheid. New York: Simon & Schuster, Inc. s. 147–150. ISBN 978-0-7432-8502-5.
  46. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 295. ISBN 83-7391-860-4.
  47. Obituary: Yasir Arafat, Palestinian Leader, Dies at 75. The New York Times.
  48. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  49. Mid-East press reflects on Arafat legacy: Israeli newspaper Maariv. BBC News.
  50. Profile: Marwan Barghouti. BBC News.
  51. Counting underway in Palestinian elections (ang.). W: International Herald Tribune [on-line]. [dostęp 1 lutego 2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-15)].
  52. Election officials reduce Hamas seats by two (ang.). W: ABC News Online [on-line]. [dostęp 1 lutego 2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-01-13)].
  53. Mubarak calls Hamas' takeover of the Gaza Strip a 'coup' (ang.). W: Haaretz [on-line]. [dostęp 1 lutego 2009].
  54. Leftist Parties of the World (ang.). http://www.broadleft.org.
  55. Fatah Tanzim (ang.). http://www.globalsecurity.org.
  56. Fatah Tanzim (pol.). http://www.terroryzm.com/.