Al-Fatah

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Al-Fatah
فتح
Lider Mahmud Abbas, Faruk al-Kaddumi
Data założenia 1959 w Kuwejcie
Deklarowana
ideologia polityczna
nacjonalizm, socjaldemokracja
Deklarowane
poglądy gospodarcze
socjaldemokracja
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
http://www.fateh.ps/

Al-Fatah (arab فتح; akronim od nazwy Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini; arab حركة التحرير الوطني الفلسطيني, dosłownie: „Ruch Wyzwolenia Narodowego Palestyny”) – jedna z największych palestyńskich partii politycznych i największa frakcja Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Na scenie polityki w Autonomii Palestyńskiej zajmuje pozycję centrolewicową I sekularystyczną.

Wyraz Al-Fatah po arabsku składa się z trzech liter F-T-H (فتح) : F od wyrazu Falastin „Palestyna”, T od wyrazu Tahrir „wyzwolenie”, i H od Haraka co oznacza ruch albo organizację. Skrót Fatah jest odwrotnym akronimem pełnej nazwy organizacji i przypomina słowo Fath, oznaczające „podbój” (po pierwszych arabsko-muzułmańskich podbojach). Samo słowo al-Fatah jest tłumaczone jako „Zwycięstwo”[1][2].

Al-Fatah ma status obserwatora w Międzynarodówce Socjalistycznej. Al-Fatah posiada kilka zbrojnych frakcji, które prowadzą walkę zbrojną z Izraelem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początek działalności[edytuj | edytuj kod]

Dokładna data utworzenia partii nie jest znana, część źródeł podaje rok 1957, pozostała natomiast późniejsze lata. Oficjalne potwierdzenie istnienia grupy miało miejsce w 1959 roku na łamach magazynu nacjonalistycznego, Filastinuna Nida al-Hajat[3][4][5]. Twórcami Fatahu była grupa palestyńskich imigrantów w Kuwejcie której liderem był uczestnik wcześniejszych walk niepodległościowych Jasir Arafat, do ruchu dołączyła wkrótce spora liczba Palestyńczyków z innych państw regionu w tym Mahmud Abbas z Kataru który w kolejnych latach stał się liderem partii[6]. Duże wpływy w ruchu od samego początku miała również dwójka działaczy - Salah Chalaf znany jako Abu Ijad i Chalil al-Wazirem znany jako Abu Dżihad[7]. Celem grupy było uzyskanie pełnej niepodległości. Walka o niepodległość miała być prowadzona wyłącznie przez Palestyńczyków i wykluczała pomoc ze strony rządów państw arabskich - wyróżniało to al-Fatah na tle innych grup palestyńskich które opierały się często na pomocy zagranicznej (w rezultacie często stawały się one satelitami sponsorów[8]) i sądziły że Palestyna stanie się niepodległa na drodze wspólnej walki wszystkich Arabów[9]. Jako że al-Fatah unikał sojuszu z grupami palestyńskimi wspieranymi przez inne rządy a także z samymi rządami, środki finansowo zdobywano dzięki prywatnym darczyńcom. Szczególnie hojnie al-Fatah wspierali Palestyńczycy mieszkający w Kuwejcie i innych bogatszych państwach Zatoki Perskiej. Trzon sponsorów ruchu w pierwszej fazie działalności stanowili pracownicy naftowi i biznesmeni[10].

Po zyskaniu wsparcia finansowego, w 1962 roku, Jasir Arafat i dowództwo grupy wyemigrowało znad Zatoki Perskiej do Syrii. Do tego czasu partia liczyła około trzystu członków[11]. Utworzenie siedziby w Syrii spowodowało napływ nowych członków a także utworzenie organizacji zbrojnych partii walczących z siłami izraelskimi. Oddziały al-Fatahu dzięki sporym wynagrodzeniom finansowym zyskały spore grono ochotników gotowych walczyć w imię Palestyny (wypłaty dla ochotników był wyższe niż te które otrzymywali żołnierzy Armii Wyzwolenia Palestyny czyli regularnych sił militarnych Organizacji Wyzwolenia Palestyny powstałych z inicjatywy Ligi Państw Arabskich w roku 1964). Do chrztu bojowego al-Fatahu doszło w 1964 roku gdy bojownicy przekroczyli granice syryjsko-izraelską - pierwsza akcja grupy nie udała się na skutek zatrzymania członków partii przez libańską armię. Al-Fatah kontynuował jednak kolejne próby przekroczenia granicy i w rezultacie doszło do kilku ataków na cele izraelskie z których część dowodzona była przez samego Arafata. Pobyt w Syrii zakłóciło aresztowanie i skazanie na śmierć części dowództwa partii przez przez ministra obrony Syrii Hafiza al-Asada (wyrok zapadł za śmierć syryjskiego wojskowego w ramach domniemanych porachuków między palestyńskimi nacjonalistami), choć wkrótce zostali oni ułaskawieni to incydent spowodował wrogość między al-Fatahem a rządem syryjskim[12][13].

Jordania[edytuj | edytuj kod]

Po incydencie z Syrii, dowództwo partii stopniowo przenosiło się do Jordanii zamieszkiwanej przez liczną ludność palestyńską. Gdy w listopadzie 1966 roku Izrael rozpoczął akcję zbrojną przeciwko wojsku jordańskiemu w as-Samu na Zachodnim Brzegu, al-Fatah dokonał serii odwetowych zamachów na przedstawicieli izraelskich służb bezpieczeństwa. Akcje partyzantów przyniosły jedynie śmierć trzech funkcjonariuszy co nie zatrzymało natarcia izraelskiego w którym ponad sto domów zostało zrównanych z ziemią a wielu żołnierzy jordańskich poległo[14]. Rok później wybuchła wojna sześciodniowa prowadzona przez koalicję państw arabskich przeciw Izraelowi. Wojna zakończyła się klęską Arabów a w rezultacie dalszą okupacją wielu palestyńskich terenów - Zachodniego Brzegu i Strefy Gazy. Wojna była jednak ideologicznym sukcesem al-Fatahu - przed nią większość Palestyńczyków sympatyzowała z którymś z arabskich rządów to od chwili klęski wojennej zaczęło panować zgodne z programem al-Fatahu przekonanie o nieuchronności czysto palestyńskiego rozwiązania konfliktu z Izraele. Al-Fatah zyskał też na tym że kilka konkurencyjnych grup narodowowyzwoleńczych niemal zupełnie się rozpadło. Zaledwie tydzień po klęsce wojny sześciodniowej, lider Fatahu, Arafat przekroczył granicę Zachodniego Brzegu gdzie utworzył centra rekrutacyjne partii w Jerozolimie, Hebronie, Nablusie. Al-Fatah szybko przyciągnął zarówno bojowników jak i sponsorów[15].

Jeszcze w 1967 roku, prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser uznał Arafata za przywódcę Palestyńczyków[16]. Spowodowało to wraz z innymi wydarzeniami duży wzrost wpływów al-Fatahu wewnątrz powstałego w 1964 roku OWP. W grudniu tego samego roku Ahmad asz-Szukajri będący dotychczasowym przewodniczącym OWP poddał się do dymisji co było spowodowanego coraz większym zasięgiem al-Fatahu[17], kolejnym przewodniczącym został Jahja Hammuda[18]. Hammuda po objęciu rządów zaprosił al-Fatah do przyłączenia się do OWP - partia uzyskała 33 (ze 105) miejsc w Komitecie Wykonawczym OWP[19].

W 1968 roku wojsko izraelskie zaatakowało oddziały palestyńskie w wiosce Al-Karama będącej siedzibą m.in. al-Fatahu. Pozostałe grupy opuściły miejscowość, al-Fatah zdecydował się jednak na pozostanie na miejscu i stawianie oporu postępującym wojskom przeciwnika (choć będący zwolennikiem al-Fatahu, dowódca dywizji jordańskiej zachęcał bojowników do opuszczenia wioski)[20][21]. 21 marca Siły Obronne Izraela zaatakowały al-Karamę z wykorzystaniem broni ciężkiej, pojazdów opancerzonych i myśliwców[22]. Oddziały al-Fatahu przygotowały zasadzkę i zaatakowały wojsko. Jako że siły izraelskie nie były w stanie zająć miejscowości, nasiliły one akcje militarne w rezultacie czego jordańska armia wsparła Fatah a Izrael wycofał się[23]. W walce zginęło 150 bojowników więc strona arabska odniosła większe straty w ludziach, Fatah uznał jednak bitwę za swoje zwycięstwo ze względu na wycofanie się armii Izraela[24]. Bitwa została szczególnie omówiona w mediach co przyniosło al-Fatahowi szeroki rozgłos na świecie[25]. Fatah zyskał sympatyków w całym świecie arabskim a darowizny finansowe znaczącą wzrosły co przyczyniło się do poprawy jakości uzbrojenia i sprzętu oddziałów. Znacznie zwiększył się potencjał liczebny Fatahu do którego wstąpiły tysiące młodych Arabów, w tym wiele osób niepalestyńskiego pochodzenia[26][27].

Bitwa przyczyniła się do przejęcia pełnej kontroli w OWP przez siły Fatah. 3 lutego 1969 roku Arafat po raz pierwszy pojawił się w Kairze na sesji palestyńskiego parlamentu i został wybrany na przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Wyzwolenia Palestyny[28][29][30]. Dwa lata później został wybrany naczelnym dowódcą sił zbrojnych Palestyńskich Sił Rewolucyjnych a w 1973 roku został wybrany szefem wydziału politycznego OWP[31].

 Osobny artykuł: Czarny Wrzesień.

Pod koniec lat 60. XX wieku między palestyńskimi grupami ruchu oporu w tym al-Fatahem a rządem jordańskim narastały napięcia. Uzbrojone organizacje palestyńskie stworzyły w Jordanii swoiste "państwo w państwie". Król Jordanii Husajn ibn Talal uznał rosnący wpływ oddziałów palestyńskich za zagrożenie dla suwerenności i bezpieczeństwa królestwa przez co zdecydował się na próbę rozbrojenia milicji. Początkowo w celu uniknięcia konfrontacji zbrojnej, Husajn poprosił Arafata aby ten przyjął urząd premiera Jordanii. Arafat odrzucił królewską propozycję oznajmiając że jego politycznym celem jest utworzenie niepodległego państwa palestyńskiego[32]. Oddziały palestyńskie kontynuowały swoje działania bojowe na terenie Jordanii a 15 września 1970 roku, Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny będący członkiem OWP porwał pięć samolotów a trzy z nich umieścił na lotnisku Dawson Field znajdującym się 30 mil (48 kilometrów) na wschód od Ammanu. Akcja LFWP nadszarpnęła wizerunek Arafata i al-Fatahu w wielu krajach zachodnich, w tym Stanach Zjednoczonych które uważały że Fatah jest odpowiedzialny za kontrolę nad poszczególnymi frakcjami partyzanckimi należącymi do OWP. Sam Arafat publicznie potępił porwania i na kilka tygodni zawiesił LFWP od wszelkich działań partyzanckich, mimo tego na następny dzień po zamachu rząd jordański rozpoczął próbę rozbicia sił palestyńskich a w tym celu król ogłosił wprowadzenie stanu wojenny[33]. W tym samym dniu Arafat został wybrany naczelnym dowódcą Palestyńskiej Armii Wyzwolenia – regularnej siły wojskowej OWP[34][35]. Konflikt przerodził się szybko w wojnę domową między siłami królewskimi a Palestyńczykami. Arafat, Ijad i Abu Dżihad - zostali zmuszeni do wycofania się w sam róg północnej Jordanii. Przywódcy Fatahu przenieśli się do miasta Dżarasz znajdującego się w pobliżu granicy z Syrią. Z pomocą propalestyńskiego członka gabinetu Jordanii, Muniba al-Masriego oraz ambasadora Arabii Saudyjskiej w Jordanii, Fahda al-Chomainiego, dwóm tysiącom bojowników Fatahu udało się przekroczyć granicę Syrii. Ze względu na wrogie stosunki między al-Fatahem a Hafizem al-Asadem, oddziały udały się do bardziej odległego Libanu gdzie połączyły się z siłami OWP stacjonującymi w tym kraju. Na terenie Libanu utworzono nową siedzibę OWP i Fatahu[36][37][38].

Liban[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: atak na Hotel Savoyatak na Naharijję.

Al-Fatah z obszarów Libanu prowadził szereg akcji militarnych skierowanych przeciwko Izraelowi. W czerwcu 1974 roku Fatah zaatakował miasto Naharijja w Izraelu[39] a w marcu 1975 roku wziął zakładników Savoy Tel Awiw (doszło jednak do strzelaniny na skutek interwencji służb bezpieczeństwa)[40]. W 1971 roku powstała organizacja Czarny Wrzesień która w 1972 roku dokonała porwania izraelskich sportowców w Monachium, według części źródeł Czarny Wrzesień był komórką wewnątrz Al-Fatah[41].

W połowie lat 70. partia uznała że takie metody nie przynoszą oczekiwanych rezultatów i w rezultacie Palestyńska Rada Narodowa będąca organem legislacyjnym OWP zatwierdziła głosami Fatahu Program dziesięciu punktów sporządzony przez partię. Fatah zaproponował kompromis z Izraelem i wezwał do utworzenia Autonomii Palestyńskiej na obszarach wschodniej Jerozolimy, Strefy Gazy i dzisiejszego Zachodniego Brzegu[42]. Tak liberalne podejście wywołało niezadowolenie wśród kilku frakcji OWP. Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny, Demokratyczny Front Wyzwolenia Palestyny i inne partie utworzyły organizację Front Sił Palestyńskich Odrzucających Poddanie która opowiadała się przeciwko polityce al-Fatahu[43]. W połowie lat 70. lider partii, Arafat, stał się pierwszym przedstawicielem organizacji pozarządowej, któremu pozwolono przemawiać na sesji plenarnej Organizacji Narodów Zjednoczonych[44][45].

Al-Fatah odegrał ważną rolę w libańskiej wojnie domowej (dołączył do działań wojennych pod presją grup OWP tj. LFWP, DFWP i Front Wyzwolenia Palestyny). Fatah sprzymierzył się z z libańskimi naserystami z koalicji Libańskiego Ruchu Narodowego i z tamtejszymi komunistami. Początkowo siły al-Fatahu wsparł prezydent Syrii Hafiz al-Asad który jednak następnie zmienił front obawiając się utraty wpływów w Libanie i wysłał swoje wojsko które wraz z prosyryjskimi frakcjami palestyńskimi]walczyły u boku prawicowo-radykalnych sił chrześcijańskich przeciwko al-Fatahowi[46]. W 1976 roku sojusz milicji chrześcijańskiej z poparciem armii libańskiej i syryjskiej przystąpił do oblężenia Tall az-Zataru którego część była zarządzana przez al-Fatah[47]. Tall az-Zatar po sześciomiesięcznym oblężeniu okazało się zwycięstwem sił chrześcijańskich. Siły chrześcijańskie następnie przystąpiły do masakr. W wyniku oblężenia i późniejszych masakr zginęły tysiące Palestyńczyków[48]. Liderzy Fatahu - Abu Dżihad i Arafat obwiniali się za nie powodzenie z organizacją akcji ratunkowej[49].

W odpowiedzi na ataki partyzanckie Palestyńczyków z połowy lat 70., siły zbrojne Izraela w 1978 roku rozpoczęły operację Litani skierowaną przeciwko OWP. Izraelska armia doprowadziła do czasowego wycofania się Fatahu z południowego Libanu na północ kraju, do Bejrutu[50]. 6 czerwca 1982 roku wojsko izraelskie rozpoczęło inwazję na Liban w celu ponownego wydalenia sił OWP z południa Libanu. Wkrótce wojska izraelskie rozpoczęły oblężenie i bombardowanie Bejrutu[51]. Prezydent Syrii al-Asad zachęcał członków Al-Fatah do buntu przeciwko Arafatowi który ledwo co uciekł z oblężonego Bejrutu[52]. Pod koniec oblężenia miasta, USA wynegocjowały umowę na skutek której al-Fatahowi zagwarantowano bezpieczną ewakuację z Libanu. Miejscem wygnania sił al-Fatahu miał być Tunis[53].

Arafat powrócił jeszcze do Libanu rok po ewakuacji z Bejrutu, został jednak wygnany przez palestyńskich bojowników wiernych Hafizowi al-Asadowi. Arafat sam nie powrócił już do Libanu, choć zrobiło to wielu bojowników al-Fatahu[54].

Tunezja[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: operacja Drewniana Noga.

Tunezja stała się nową siedzibą al-Fatahu. W 1985 roku odbyła się operacja Drewniana Noga w ramach której izraelskie samoloty F-15I Ra’am zbombardowały siedzibę al-Fatahu. Izrael stwierdził że w ataku około 60 członków OWP zostało zabitych a oprócz tego zginęła nieznana liczba cywili. Sam Arafat który był celem zamachu przeżył atak[55][56]. Od końca lat 80. siły Fatahu wzięły udział w powstaniu antyizraelskim znanym jako Pierwsza Intifada[57].

W grudniu 1988 roku kierownictwo Fatahu uznało prawo do istnienia Izraela w pokoju i bezpieczeństwie oraz potępiło terroryzm o który było oskarżane przez krytyków[58][59][60][61][62]. W 1991 roku doszło do pierwszych rozmów pokojowych z Izraelem. Rozmowy zahamowało jednak poparcie przez Arafata ataku Iraku na Kuwejt i jego sprzeciw wobec koalicji antyirackiej kierowanej przez USA. Takie stanowisko Arafata było sprzeczne ze stanowiskiem pozostałych przywódców al-Fatahu w tym Abu Ijada. Abu Ijad poprzez krytykę Iraku przyniósł na siebie niechęć ze strony najbardziej wojowniczych frakcji palestyńskich i 17 stycznia 1991 roku został zabity w zamachu dokonanym przez Organizację Abu Nidala[63].

Autonomia Palestyńska[edytuj | edytuj kod]

Icchak Rabin, Bill Clinton i Arafat po podpisaniu porozumienia, 13 września 1993
 Osobny artykuł: porozumienia z Oslo.

Na początku lat 90.i czołowi urzędnicy al-Fatahu zaangażowali serię tajnych rozmów i negocjacji z rządem Izraela które doprowadziły w 1993 roku do zawarcia porozumień w Oslo[64][65]. Dwa lata po porozumieniach z Al-Fatah wyodrębniła się frakcja radykalna Tanzim.

 Osobny artykuł: Autonomia Palestyńska.

Wraz z porozumieniami powstała Autonomia Palestyńska. 20 stycznia 1996 roku Arafat został wybrany na prezydenta Autonomii Palestyńskiej[66]. Otrzymał on 87% głosów. Niezależni obserwatorzy międzynarodowi stwierdzili, że wybory były wolne i uczciwe, były one jednak ograniczone ze względu na ich bojkot przez Hamas, DFWP i kilka innych radykalnych ruchów opozycyjnych. Zwycięstwo wyborcze Arafata zagwarantowało al-Fatahowi 51 miejsc na 88 w Radzie Legislacyjnej Autonomii Palestyńskiej[67]. Mimo wyborczych sukcesów al-Fatahu w Autonomii, w latach 90. na sile zyskały islamistyczne grupy tj. Hamas i Palestyński Islamski Dżihad - grupy te aktywnie zwalczały Al-Fatah (choć niektórzy twierdzą, że działania tych grup były tolerowane przez Arafata jako środek nacisku na Izrael)[68].

We wrześniu wybuchła 2000 roku wybuchła Druga Intifada a w styczniu 2002 roku w odwecie za atak na izraelskie miasto Hadera, rozpoczęto blokadę siedziby Arafata w Ramallahu, tym samym doszło do jego faktycznej izolacji. Decyzję o blokadzie wsparł prezydent USA George W. Bush który określił Arafata przeszkodą do osiągnięcia pokoju[69]. W tym samym roku frakcja Al-Fatahu, Brygady Męczenników Al-Aksy rozpoczęła ataki na Izrael[70]. W 2003 roku Arafat w obliczu presji kierowanej przez USA na Mamhuda Abbasa, Arafat zrezygnował ze stanowiska premiera[71][72]. Do roli lidera Fatahu w miejsce osłabionego Arafata wyrastał Marwan al-Barghusi lecz Izrael aresztował go i skazał za udział w zamachach na dożywotnie pozbawienie wolności[73].

Spór z Hamasem[edytuj | edytuj kod]

W 2004 roku po śmierci Arafata jego urząd objął Faruk al-Kaddumi, jednak rzeczywistą władzę objął Mahmud Abbas. 25 stycznia 2006 odbyły się palestyńskie wybory parlamentarne, które niespodziewanie wygrał Hamas zdobywając 44,45% głosów, al-Fatah z kolei zdobył 41,43%[74][75]. W styczniu 2007 w Strefie Gazy wybuchły gwałtowne walki pomiędzy zbrojnymi frakcjami Hamasu a Al-Fatah. Skala walk przyjęła rozmiary palestyńskiej wojny domowej. Ostatecznie Hamas pokonał siły Al-Fatah i przejął kontrolę nad Strefą Gazy. Przywódcy polityczni Hamasu ogłosili się legalnym rządem Autonomii Palestyńskiej. Palestyński prezydent Mahmud Abbas zareagował ogłoszeniem stanu wyjątkowego, rozwiązał rząd jedności narodowej i sformował nowy rząd, bez udziału Hamasu. Nowy rząd al-Fatahu z siedzibą na Zachodnim Brzegu został uznany przez społeczność międzynarodową (w tym przez Egipt, Jordanię i Arabię Saudyjską)[76]. Od tamtej pory rząd Hamasu w Strefie Gazy pozostaje w całkowitej izolacji międzynarodowej, dyplomatycznej i gospodarczej. Nowy palestyński rząd premiera Salam Fajjada podjął próbę pojednania z Hamasem, pod warunkiem zwrócenia Autonomii Palestyńskiej kontroli nad Strefą Gazy. Po przejęciu kontroli nad Strefą Gazy, Hamas rozpoczął usuwanie urzędników Al-Fatah ze wszystkich stanowisk. Amnesty International poinformowała o zamknięciu gazet i nękaniu dziennikarzy[77].

W 2008 roku zbrojne oddziały al-Fatahu wzięły udział w walkach przeciwko izraelskiej operacji Płynny Ołów[78]. W 2012 roku zbrojne oddziały partii starły się z wojskiem izraelskim w trakcie operacji Filar Obrony[79]. W 2014 roku Brygady Męczennika Jasira Arafatu należące do Fatahu, wraz z pozostałymi zbrojnymi grupami oporu palestyńskiego w tym z konkurencyjnym Hamasem wzięły udział w konflikcie izraelsko-palestyńskim w Gazie[80].

Przypisy

  1. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  2. Hussein, Hassan Khalil. Abu Iyad, Unknown Pages of his Life. s. 64.
  3. Zeev Schiff, Raphael Rothstein (1972). Fedayeen; Guerillas Against Israel. McKay, s.58
  4. Anat N. Kurz (2005) Fatah and the Politics of Violence: The Institutionalization of a Popular Struggle. Brighton, Portland: Sussex Academic Press (Jaffee Centre for Strategic Studies), s. 29–30
  5. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 34. ISBN 83-7391-860-4.
  6. Gowers, Andrew; Tony Walker (1991). Behind the Myth: Yasser Arafat and the Palestinian Revolution. Interlink Pub Group Inc. s. 65. ISBN 978-0-940793-86-6.
  7. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  8. Abu Sharif, Bassam; Uzi Mahmaini (1996). Tried by Fire. Time Warner Paperbacks. s. 33. ISBN 978-0-7515-1636-4.
  9. Cooley, John K. (1973). Green March, Black September. Frank Crass & Co. s. 100. ISBN 978-0-7146-2987-2.
  10. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  11. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  12. Hart, Alan (1994). Arafat. Sidgwick and Jackson. s. 204–205. ISBN 978-0-283-06220-9.
  13. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 33–67. ISBN 978-1-58234-049-4.
  14. Oren, Michael (2003). Six Days of War, June 1967 and the Making of the Modern Middle East. New York: The Random House Publishing Group. s. 33–36. ISBN 978-0-345-46192-6.
  15. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  16. Aburish, Said K. (2004). Nasser, The Last Arab. New York: Thomas Dunne Books. ISBN 978-0-312-28683-5. OCLC 52766217.
  17. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 171. ISBN 9788374362764.
  18. Jarząbek J.: Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego. Warszawa: TRIO, 2012, s. 76-77. ISBN 9788374363013.
  19. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  20. Sayigh, Yezid (1997). Armed Struggle and the Search for State, the Palestinian National Movement, 1949–1993. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-829643-0.
  21. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  22. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  23. Bulloch, John (1983). Final Conflict: The War in Lebanon. London: Century Publishing. s. 165. ISBN 978-0-7126-0171-9.
  24. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  25. "The Guerrilla Threat In the Middle East". Time., 13 grudnia 1968
  26. Cobban, Helena (1984). The Palestine Liberation Organisation: People, Power and Politics. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-27216-2.
  27. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 170-172. ISBN 9788374362764.
  28. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 61. ISBN 83-7391-860-4.
  29. https://news.google.com/newspapers?id=HAJIAAAAIBAJ&sjid=1f8MAAAAIBAJ&pg=2064,4351664&dq=arafat&hl=en Al Fatah Chief To Lead Palestinian Liberation; Associated Press; 6 lutego 1969 ]
  30. "Fatah Wins Control of Palestine Group" (PDF). The New York Times. 5 lutego 1969
  31. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 69–98. ISBN 978-1-58234-049-4.
  32. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 100–112. ISBN 978-1-58234-049-4.
  33. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 100–112. ISBN 978-1-58234-049-4.
  34. "Black September in Jordan 1970–1971". Armed Conflict Events Data.
  35. Black September in Jordan 1970-1971. 16 grudnia 2000. [dostęp 2011-09-14].
  36. Rasheda, Mahran. Arafat, the Difficult Number (in Arabic). Dar al-Hayan. s. 175–181.
  37. Jarząbek J.: Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego. Warszawa: TRIO, 2012, s. 45. ISBN 9788374363013.
  38. Wróblewski B.: Jordania. Warszawa: TRIO, 2011, s. 176. ISBN 9788374362764.
  39. Rafael Eitan: A story of a soldier. Tel Aviv: Ma'ariv Library, 1985, s. 149.
  40. Adam Dolnik, Keith M. Fitzgerald: Negotiating hostage crises with the new terrorists. Westport CT, 2008, s. 29, 207. ISBN 978-0-275-99748-9. [dostęp 2010-11-29]. (ang.)
  41. Black September. National Consortium for the Study of Terrorism and Responses to Terrorism, University of Maryland. [dostęp 2013-01-14].
  42. "Political Program Adopted at the 12th Session of the Palestine National Council". Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations.
  43. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 140–142. ISBN 978-1-58234-049-4.
  44. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 140–142. ISBN 978-1-58234-049-4.
  45. Frum, David (2000). How We Got Here: The '70s. New York, New York: Basic Books. s. 319–320. ISBN 978-0-465-04195-4.
  46. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  47. Harris, William (1996). Faces of Lebanon. Sects, Wars, and Global Extensions. Markus Wiener Publishers. s. 162–165. ISBN 978-1-55876-115-5.
  48. In Faces of Lebanon. Sects, Wars, and Global Extensions s.162–165
  49. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  50. "Time Line: Lebanon Israel Controls South". BBC News.
  51. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  52. "The Battle of Tel al-Zaatar".
  53. Molly Moore: Fight Over Icon Has Plenty of Precedent. 9 listopada 2004. [dostęp 2011-09-11].
  54. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. Bloomsbury Publishing. s. 150–175. ISBN 978-1-58234-049-4.
  55. Talcott W. Seelye: Ben Ali Visit Marks Third Stage in 200-Year-Old US-Tunisian Special Relationship (ang.). The Washington Report, 1990-03. [dostęp 2009-06-15].
  56. 92 Press Conference Following Israel Air Force Attack on PLO base in Tunis". Israeli Ministry of Foreign Affairs. 1 stycznia 1985.
  57. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  58. "Yasser Arafat, ;;Speech at UN General Assembly Geneva, General Assembly 13 grudnia 1988". Le Monde diplomatique.
  59. "Arafat Clarifies Statement to Satisfy U.S. Conditions for Dialogue". Jewish Virtual Library.
  60. 20:21 Vision: Twentieth-Century Lessons for the Twenty-First Century, Bill Emmott, Macmillan, 2004 s. 151
  61. Witnessing for Peace Munib Younan & Frederick M. Strickert Fortress Press, 2003, s. 111
  62. The West's last chance, Tony Blankley, Regnery Publishing, 2005, s. 77
  63. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  64. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 252–261. ISBN 978-1-58234-049-4.
  65. Carter, James (2006). Palestine Peace Not Apartheid. New York: Simon & Schuster, Inc. s. 147–150. ISBN 978-0-7432-8502-5.
  66. Andrew Gowers, Tony Walker: Arafat. Bertelsmann Media, 2005, s. 295. ISBN 83-7391-860-4.
  67. "Obituary: Yasir Arafat, Palestinian Leader, Dies at 75". The New York Times.
  68. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.
  69. "Mid-East press reflects on Arafat legacy: Israeli newspaper Maariv". BBC News.
  70. Bowen, Jeremy (2003). "Palestinian Authority funds go to militants". BBC News.
  71. Amayreh, Khalil: Arafat vs Abbas. W: Al-Ahram Weekly [on-line]. 23 lipca 2003.
  72. Taylor & Francis Group, Taylor & Francis Group (2004) Europa World Year Book 2: Kazakhstan-Zimbabwe Published by Taylor & Francis, ISBN 1-85743-255-X s. 3314
  73. "Profile: Marwan Barghouti". BBC News.
  74. Counting underway in Palestinian elections (ang.). W: International Herald Tribune [on-line]. [dostęp 1 lutego 2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-15)].
  75. Election officials reduce Hamas seats by two (ang.). W: ABC News Online [on-line]. [dostęp 1 lutego 2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-01-13)].
  76. Mubarak calls Hamas' takeover of the Gaza Strip a 'coup' (ang.). W: Haaretz [on-line]. [dostęp 1 lutego 2009].
  77. Occupied Palestinian Territories: Torn apart by factional strife (ang.). W: Amnesty International [on-line]. [dostęp 1 lutego 2009].
  78. [1]
  79. Fatah: We also fought Israel in Pillar of Defense
  80. "Armed wing linked to Mahmoud Abbas's faction says it shot rockets at Ashkelon, Sderot and elsewhere Wednesday night".

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Bukowska, Palestyńczycy. Ich życie i walka. Warszawa 1978
  • Jerzy Piotrowski, Spór o Palestynę. Warszawa 1983
  • Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 311

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]