Amp futbol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Decydujący mecz o mistrzostwo Amp Futbol Ekstraklasy 2016: GKS Góra (białe stroje) - Husaria Kraków
Amp Futbol Ekstraklasa 2016: Kuloodporni Bielsko-Biała - Gryf Szczecin (czerwone stroje)

Amp futbol (ang. Amputee Football, amer. Amp Soccer) – rodzaj piłki nożnej rozgrywanej przez drużyny, w których biorą udział zawodnicy po jednostronnej wadzie lub amputacji kończyny dolnej - w przypadku graczy z pola, lub kończyny górnej u bramkarzy. Obecnie uprawiana jest w ponad 40 krajach.

Historia amp futbolu na świecie[edytuj]

Początki amp futbolu, a w zasadzie amp soccera sięgają 1980 roku. Wtedy to w USA grupa niepełnosprawnych narciarzy z Donem Bennettem na czele, szukała możliwości utrzymania aktywności fizycznej także w sezonie letnim. Pomysł narodził się gdy pewnego dnia gdy syn Bennetta grał w koszykówkę. W pewnym momencie piłka potoczyła się do stojącego kilka metrów dalej Dona, a ten przy pomocy kul odkopnął ją do syna. W tym samym roku w Bellevue zorganizowano pierwsze spotkania i treningi nowo powstałem dyscypliny. Utworzono także pierwszy ampfutbolowy związek na świecie – Amputee Soccer International.

Początkowo rozgrywano małe turnieje z udziałem trzech drużyn – USA, Salwadoru oraz Kanady. Grano 11 na 11, na pełnowymiarowych boiskach. W 1984 roku w Seattle rozegrano pierwszy turniej z udziałem drużyn z całej Ameryki Północnej oraz Środkowej. Pierwsze Nieoficjalne Mistrzostwa Świata rozegrano w 1987 roku. Do 1990 roku turnieje odbywały się w USA, natomiast w 1991 roku impreza gościła w Taszkencie (Uzbekistan). Ostatnie zawody pozostawiały mnóstwo do życzenia – od niskiego poziomu sędziowania, po wpadki organizacyjne. Niestety skutkiem tego było zahamowanie rozwoju dyscypliny aż na 7 lat. Już w 1987 powstały nowe, odrębne przepisy gry, które uwzględniały inne wymiary boisk, bramek oraz liczby zawodników (7 na 7). Lecz dopiero w 1998 roku w Alsager w Wielkiej Brytanii, potwierdzono zmiany w regułach gry w amp futbol oraz dodano także kilka nowych zasad. W grudniu tego samego roku powstała International Amputee Football Federation.

Dyscyplina zaczęła zatracać pierwotne wartości takie jak aktywizacja, rekreacja, rehabilitacja na rzecz profesjonalizmu. W 1999 roku w Kijowie na Ukrainie rozegrano Pierwsze Otwarte Mistrzostwa Europy. W 2002 roku na MŚ w Soczi nastał kolejny kryzys w ampfutbolowym świecie. Podobnie jak w 1991 roku głównymi problemami była polityka, słabe sędziowanie, przepychanki między delegatami państw uczestniczących. W skutek tego, w następnych MŚ w Taszkencie wzięły udział tylko 4 reprezentacje. Rozgrywany w totalnym chaosie turniej był niemalże kopią wydarzeń z Rosji poprzedniego roku.

Nowym startem dla dyscypliny okazały się MŚ 2005 odbywające się w Brazylii. Po raz pierwszy w mistrzostwach wziął udział zespół z Afryki – Sierra Leone. Po turnieju założono World Amputee Football Federation. Dzięki powstaniu federacji ustalono nowe standardy i wytyczne organizacji turniejów międzynarodowych. W 2007 roku w Turcji zorganizowano pierwsze oficjalne Mistrzostwa Świata w Amp Futbolu (wystartowało 12 zespołów), a w tym samym roku w Sierra Leone odbył się pierwszy Puchar Narodów Afryki. Rok później, ponownie w Turcji odbyły się Oficjalne Mistrzostwa Europy. W Mistrzostwach Świata w 2010, 2012 oraz 2014 roku startowały kolejno 18, 12 i 23 drużyny narodowe.[1]

Historia amp futbolu w Polsce[edytuj]

Pierwsze treningi ampfutbolu w Polsce datowane są na październik 2011, wtedy to na zgrupowanie w Warszawie przyjechało 13 zawodników. Wszystko to dzięki inicjatywnie Mateusza Widłaka, absolwenta fizjoterapii na Warszawskiej Akademii Medycznej oraz CESLA na Uniwersytecie Warszawskim. Razem z Markiem Dragoszem, licencjonowanym trenerem UEFA A oraz założycielem wielu akademii bramkarskich w całej Polce, powołali w marcu 2012 roku Reprezentację Polski. Do sztabu szkoleniowego reprezentacji dołączyli także Krzysztof Wajda (trener bramkarzy), Grzegorz Skrzeczek (fizjoterapeuta) oraz Norbert Bradel (trener mentalny). Pierwszym oficjalnym debiutem kadry był Turniej Czterech Narodów w Manchesterze, na przełomie marca i kwietnia 2012 roku. Polacy zajęli na nim 2. miejsce, ustępując jedynie Anglii, a zostawiając w pokonanym polu Niemców i Irlandczyków. Od tego czasu reprezentacja występowała w takich turniejach jak: Victory Cup 2013 w Moskwie (6. miejsce), Paddy Power Cup 2013 w Irlandii (2.miejsce), Podhale Amp Futbol Cup 2015 (1. miejsce) oraz 2016 (1. miejsce), Catalunya Cup 2015 (2. miejsce). Polacy uczestniczyli także w turniejach wysokiej rangi. W prestiżowym turnieju Amp Futbol Cup rozgrywanym w Polsce zajmowali dotąd trzykrotnie 2. miejsce oraz także trzykrotnie 3. miejsce. Na Mistrzostwach Świata Reprezentacja Polski wystąpiła dotychczas dwukrotnie: w 2012 roku w Kaliningradzie zajęła przedostatnie, 11. miejsce, a w 2014 roku w Culican (Meksyk) otarła się o podium zajmując 4. miejsce.

Obecnie w Polsce istnieje 10 amatorskich klubów ampfutbolowych. Jednakże w rozgrywkach ligowych uczestniczą tylko 4 z nich: GKS Góra, Husaria Kraków (pierwsze kluby w Polsce), Gloria Varsovia (dawniej Lampart Warszawa) oraz Kuloodporni Bielsko-Biała. Pozostałe 6 klubów: Amp Futbol Kielce, Amp Futbol Szombierki Bytom, AMP Zjednoczeni Bydgoszcz, Amp Futbol Wielkopolska, One Legnica oraz Amp Futbol Lublin. W przeszłości funkcjonował i uczestniczył w dwóch sezonach Ekstraklasy Gryf Szczecin. Pierwszy sezon Amp Futbol Ekstraklasy wystartował w 2015 roku. W debiutanckich rozgrywkach wystartowały 4 drużyny: Góra, Kraków, Warszawa oraz Szczecin. Pierwszym Mistrzem Polski została Husaria. W kolejnym sezonie do rozgrywek dołączyła drużyna z Bielska-Białej. Z rozgrywek w 2017 roku wycofał się Gryf Szczecin. W jego miejsce gościnnie w polskiej lidze występowała drużyna z Niemiec - Anpfif Hoffenheim (filia bundesligowego TSG 1899 Hoffenheim). Rozgrywki prowadzone są systemem turniejowym, każda z drużyn organizuje dwudniowe rozgrywki w swojej miejscowości. Podczas każdego turnieju obowiązuje system „każdy z każdym”.[2]

Zasady[edytuj]

Podstawowe przepisy gry w Amp Futbol niczym nie różnią się od przepisów piłki nożnej osób pełnosprawnych. Ze względu na charakterystykę tego sportu istnieje jednak kilka kluczowych różnic. Mecze rozgrywane są na polu gry wyznaczonym w kształcie prostokąta o długości 55-70 metrów i szerokości 30-60 m. Najczęściej spotykane boiska w turniejach międzynarodowych mają wymiary 40 x 60 m. Pole karne ma kształt prostokąta o wymiarach 10 x 6 m. Od bramki w kierunku środka boiska 6 m oraz po 2,5 m do boku od każdego ze słupków bramki. Punkt wykonywania rzutu karnego wyznacza się 7 metrów od środka bramki (1 m poza polem karnym). Bramki posiadają wymiary: 2,2 m wysokości, 5 m szerokości Czas gry wynosi 2 x 25 minut (10 minut przerwy pomiędzy połowami). W polskiej ekstraklasie gra się 2 x 20 minut. Każdy ze szkoleniowców może poprosić o regulaminową przerwę jeden raz na połowę meczu (nie może ona trwać dłużej niż minutę). Dogrywka trwa dwie połowy po 10 minut (lub zastosowana jest zasada „złotej bramki”). Podczas dogrywki trenerom również przysługuje skorzystanie z przerwy regulaminowej raz na połowę. Pełny skład drużyny liczy 6 zawodników z pola plus bramkarz w każdej drużynie w wyjściowym składzie oraz zawodnicy rezerwowi. Zawodnikami z pola mogą być osoby po jednostronnej wadzie lub amputacji kończyn dolnych, bramkarzami – górnych. Zmiany "hokejowe" dokonywane są w dowolnym momencie, za pozwoleniem sędziego, nie więcej niż dwie jednocześnie. Zawodnik może powrócić do gry w każdym momencie.

Podczas rzutu od bramki piłkę do gry może wprowadzić bramkarz lub jeden z graczy z pola (piłka musi znajdować się w polu karnym). Piłka jest w grze w momencie, gdy opuści pole karne. Wrzuty z autu wykonywane są z ziemi, podobnie jak rzuty wolne pośrednie (piłka musi znajdować się precyzyjnie na linii bocznej boiska). Przy wznowieniu od bramki, gdy nastąpił aut bramkowy, bramkarz nie może wyekspediować piłki poza swoją połowę boiska, może to uczynić dopiero po rozegraniu piłki z partnerem z drużyny (podczas trwania akcji, gdy bramkarz interweniuje i piłka nie opuści placu gry poza linię bramkową przepis nie obowiązuje)

Zabronione są wślizgi, ich wykonanie karane jest rzutem wolnym bezpośrednim. Bramkarze mogą rzucić się do piłki jedną ręką, by obronić bramki, nie mogą natomiast wpierw zaatakować piłki obiema nogami. Zagrania kulą mogą być pojedyncze i tylko przypadkowe. Każde inne zagranie kulą, które są umownymi przedłużeniami rąk, traktuje się jak zagranie piłki ręką (w tym zagranie kikutem, w celu wyrównania szans amputacji na różnych wysokościach). Zagranie piłki kulą w polu karnym w celu zatrzymania strzału karane jest rzutem karnym, natomiast dotknięcie piłki kulą w celu jej opanowania skutkuje rzutem wolnym bezpośrednim w obrębie pola karnego. Celowy faul kulą łokciową karany jest rzutem karnym dla rywala i wykluczeniem z gry. Bramkarz nie może w trakcie gry opuszczać pola karnego, w przeciwnym razie dyktowany jest rzut karny dla przeciwnika, a bramkarz wykluczony z gry. Jeśli bramkarz trzyma rękę na piłce, a piłka ta jest na podłożu – zawodnik drużyny atakującej nie może go atakować. Zawodnicy drużyny broniącej podczas wykonania rzutów wolnych pośrednich oraz bezpośrednich muszą znajdować się minimum 6 m od piłki. Podczas wykonywania rzutu karnego wszyscy gracze oprócz bramkarza i strzelającego muszą znajdować się minimum 6 m od piłki. Nie obowiązuje w grze przepis o „spalonym”.[3]

Amp futbol na świecie[edytuj]

Reprezentacje państw, które występowały w meczach międzypaństwowych (mistrzowskich oraz towarzyskich) piłkarzy po amputacjach:

Państwa, w których utworzono ligi drużyn osób po amputacjach:

Państwa, których reprezentacje mogą wystąpić w przyszłych turniejach:

Mistrzostwa Świata w Amp Futbolu[edytuj]

Pierwsze Nieoficjalnie Mistrzostwa Świata w Amp Futbolu rozegrano w 1987 roku. Od 1998 roku rozgrywane są w formule 7 vs 7. W 2007 roku rozegrano pierwsze Oficjalnie Mistrzostwa Świata.[4][5]

Rok Gospodarz Gold medal world centered-2.svg Złoto Silver medal world centered-2.svg Srebro Bronze medal world centered-2.svg Brąz IV miejsce Miejsce Polski Uwagi
1987 Stany Zjednoczone
Stany Zjednoczone
Salwador
Salwador
b.d. b.d. b.d. n/s Pierwsze Nieoficjalne MŚ
1988 Stany Zjednoczone
Stany Zjednoczone
Salwador
Salwador
Stany Zjednoczone
Stany Zjednoczone
Anglia
Anglia
b.d. n/s
1989 Stany Zjednoczone
Stany Zjednoczone
Anglia
Anglia
Salwador
Salwador
b.d. b.d. n/s 9 reprezentacji
1990 Stany Zjednoczone
Stany Zjednoczone
Anglia
Anglia
Brazylia
Brazylia
b.d. b.d. n/s 5 reprezentacji
1991 Uzbekistan
Uzbekistan
b.d. b.d. b.d. b.d. n/s Słaba organizacja MŚ, zastopowanie rozwoju dyscypliny na 7 lat
1998 Anglia
Anglia
Rosja
Rosja
Uzbekistan
Uzbekistan
Brazylia
Brazylia
b.d. n/s Pierwsze MŚ w formule 7 vs 7
2000 Stany Zjednoczone
Stany Zjednoczone
Brazylia
Brazylia
Rosja
Rosja
Ukraina
Ukraina
b.d. n/s
2001 Brazylia
Brazylia
Brazylia
Brazylia
Rosja
Rosja
Anglia
Anglia
b.d. n/s
2002 Rosja
Rosja
Rosja
Rosja
Brazylia
Brazylia
Uzbekistan
Uzbekistan
b.d. n/s
2003 Uzbekistan
Uzbekistan
Rosja
Rosja
Ukraina
Ukraina
Brazylia
Brazylia
Uzbekistan
Uzbekistan
n/s 4 reprezentacje
2005 Brazylia
Brazylia
Brazylia
Brazylia
Rosja
Rosja
Anglia
Anglia
Ukraina
Ukraina
n/s 6 reprezentacji
2006 Rosja
Rosja
Rosja
Rosja
Wielka Brytania
Wielka Brytania
Uzbekistan
Uzbekistan
b.d. n/s 8 reprezentacji
2007 Turcja
Turcja
Uzbekistan
Uzbekistan
Rosja
Rosja
Turcja
Turcja
b.d. n/s Pierwsze Oficjalne MŚ,
10 reprezentacji
2010 Argentyna
Argentyna
Uzbekistan
Uzbekistan
Argentyna
Argentyna
Turcja
Turcja
Rosja
Rosja
n/s 18 reprezentacji
2012 Rosja
Rosja
Uzbekistan
Uzbekistan
Rosja
Rosja
Turcja
Turcja
Argentyna
Argentyna
11. miejsce Debiut Reprezentacji Polski,
12 reprezentacji
2014 Meksyk
Meksyk
Rosja
Rosja
Angola
Angola
Turcja
Turcja
Polska
Polska
4. miejsce 23 reprezentacje

Tabela medalowa Mistrzostw Świata[edytuj]

Nieoficjalna tabela medalowa Mistrzostw Świata.[a]

Msc. Państwo Gold medal with cup.svg Silver medal with cup.svg Bronze medal with cup.svg IV Razem
1.  Rosja 5 5 0 1 10
2.  Brazylia 3 2 2 0 7
3.  Uzbekistan 3 1 2 1 6
4.  Salwador 2 1 0 0 3
5.  Anglia 2 0 3 0 5
6.  Ukraina 0 1 1 1 2
7.  Argentyna 0 1 0 1 1
=  Angola 0 1 0 0 1
=  Stany Zjednoczone 0 1 0 0 1
=  Wielka Brytania 0 1 0 0 1
11.  Turcja 0 0 4 0 4
- Polska Polska 0 0 0 1 0

Mistrzostwa Europy w Amp Futbolu[edytuj]

Pierwsze Mistrzostwa Europy w Amp Futbolu rozegrano w 1999 roku w formule Open, stąd obecność reprezentacji spoza kontynentu. W 2008 roku rozegrano pierwsze Oficjalne Mistrzostwa Europy.[6]

Rok Gospodarz Gold medal world centered-2.svg Złoto Silver medal world centered-2.svg Srebro Bronze medal world centered-2.svg Brąz IV miejsce Miejsce Polski Uwagi
1999 Ukraina
Ukraina
Brazylia
Brazylia
Rosja
Rosja
Uzbekistan
Uzbekistan
b.d. n/s ME w formule Open
2008 Turcja
Turcja
Rosja
Rosja
Turcja
Turcja
Anglia
Anglia
b.d. n/s Pierwsze Oficjalne ME
2017 Turcja
Turcja
Turcja
Turcja
Anglia
Anglia
Polska
Polska
Hiszpania
Hiszpania
3. miejsce

Tabela medalowa Mistrzostw Europy[edytuj]

Nieoficjalna tabela medalowa Mistrzostw Europy.[b]

Msc. Państwo Gold medal with cup.svg Silver medal with cup.svg Bronze medal with cup.svg IV Razem
1.  Turcja 1 1 0 0 2
2.  Rosja 1 0 0 0 1
3.  Anglia 0 1 1 0 2
4.  Polska 0 0 1 0 1
-  Hiszpania 0 0 0 1 0

Puchar Narodów Afryki w Amp Futbolu[edytuj]

Pierwszy Puchar Narodów Afryki w Ammp Futbolu rozegrano w 2007 roku na boiskach w Sierra Leone.[7][8]

Rok Gospodarz Gold medal world centered-2.svg Złoto Silver medal world centered-2.svg Srebro Bronze medal world centered-2.svg Brąz IV miejsce Uwagi
2007 Sierra Leone
Sierra Leone
Ghana
Ghana
Liberia
Liberia
Sierra Leone
Sierra Leone
b.d.
2009 Liberia
Liberia
Liberia
Liberia
Sierra Leone
Sierra Leone
Ghana / Nigeria
Ghana / Nigeria
b.d.
2011 Ghana
Ghana
Liberia
Liberia
Ghana
Ghana
Angola
Angola
b.d.
2013 Kenia
Kenia
Liberia
Liberia
Angola
Angola
Ghana
Ghana
Nigeria
Nigeria

Tabela medalowa Pucharu Narodów Afryki[edytuj]

Msc. Państwo Gold medal with cup.svg Silver medal with cup.svg Bronze medal with cup.svg IV Razem
1.  Liberia 3 1 0 0 4
2.  Ghana 1 1 2 0 4
3.  Angola 0 1 1 0 2
=  Sierra Leone 0 1 1 0 2
5.  Nigeria 0 0 1 1 1

Mistrzostwa Polski w Amp Futbolu[edytuj]

Sezon B. T. Gold medal world centered-2.svg Mistrz Silver medal world centered-2.svg Wicemistrz Bronze medal world centered-2.svg III miejsce Król strzelców Br. Najlepszy zawodnik Najlepszy bramkarz Uwagi
2015 1 Husaria Kraków Gryf Szczecin GKS Góra Polska Tomasz Miś (Husaria Kraków) 12 Polska Mateusz Kabała (Husaria Kraków) Polska Marek Zadębski (Husaria Kraków) 4 kluby
2016 2 Husaria Kraków GKS Góra Lampart Warszawa Polska Tomasz Miś (Husaria Kraków) 15 Polska Bartosz Łastowski (Gryf Szczecin) Polska Jakub Popławski (Lampart Warszawa) 5 klubów[c]
2017 3 Husaria Kraków Gloria Varsovia[d] Kuloodporni Bielsko-Biała Polska Jakub Kożuch (Gloria Varsovia) 18 Polska Jakub Kożuch (Gloria Varsovia) Polska Jakub Popławski (Gloria Varsovia) 5 klubów[e]
2018

Tabela medalowa Mistrzostw Polski[edytuj]

Msc. Klub Gold medal with cup.svg Silver medal with cup.svg Bronze medal with cup.svg IV V Razem
1. Husaria Kraków 3 0 0 0 0 3
2. GKS Góra 0 1 1 1 0 2
= Gloria Varsovia[f] 0 1 1 1 0 2
4. Gryf Szczecin 0 1 0 1 0 1
5. Kuloodporni Bielsko-Biała 0 0 1 0 1 1
6. Niemcy Anpfiff Hoffenheim 0 0 0 0 1 0

Uwagi

  1. Nieoficjalna z powodu braku danych w wielu turniejach.
  2. Nieoficjalna z powodu niewyjaśnionej kwestii klasyfikacji zespołów z Otwartych ME w 1999.
  3. Do Ekstraklasy dołączył zespół Kuloodporni Bielsko-Biała.
  4. Poprzednio jako Lampart Warszawa.
  5. Przed sezonem w skutek rozwiązania drużyny z rozgrywek wycofał się Gryf Szczecin. W miejsce szczecinian gościnnie zaproszono drużynę z Niemiec - Anpfif Hoffenheim
  6. Dawniej Lampart Warszawa.

Przypisy

  1. Ryszard Botwina, Mirosław Dębiec, Marek Dragosz: Nowoczesny trening bramkarzy w amp futbolu. Mentalne wspomaganie. Poznań, Gorzów Wielkopolski: AWF Poznań, ZWKF Gorzów Wielkopolski, 2016, s. 9-14. ISBN 978-83-930278-1-1.
  2. Ryszard Botwina, Mirosław Dębiec, Marek Dragosz: Nowoczesny trening bramkarzy w amp futbolu. Mentalne wspomaganie. Poznań, Gorzów Wielkopolski: AWF Poznań, ZWKF Gorzów Wielkopolski, 2016, s. 15-18. ISBN 978-83-930278-1-1.
  3. Ryszard Botwina, Mirosław Dębiec, Marek Dragosz: Nowoczesny trening bramkarzy w amp futbolu. Mentalne wspomaganie. Poznań, Gorzów Wielkopolski: AWF Poznań, ZWKF Gorzów Wielkopolski, 2016, s. 21-23. ISBN 978-83-930278-1-1.
  4. Ryszard Botwina, Mirosław Dębiec, Marek Dragosz: Nowoczesny trening bramkarzy w amp futbolu. Mentalne wspomaganie. Poznań, Gorzów Wielkopolski: AWF Poznań, ZWKF Gorzów Wielkopolski, 2016, s. 11-14. ISBN 978-83-930278-1-1.
  5. Historia amp futbolu na stronie Amerykańskiego Związku Amp Futbolu (AASA). [dostęp 2017-09-12].
  6. Ryszard Botwina, Mirosław Dębiec, Marek Dragosz: Nowoczesny trening bramkarzy w amp futbolu. Mentalne wspomaganie. Poznań, Gorzów Wielkopolski: AWF Poznań, ZWKF Gorzów Wielkopolski, 2016, s. 14. ISBN 978-83-930278-1-1.
  7. Historia amp futbolu na stronie Amerykańskiego Związku Amp Futbolu (AASA). [dostęp 2017-09-12].
  8. Czwarta edycja Pucharu Narodów Afryki. [dostęp 2017-09-12].

Linki zewnętrzne[edytuj]