Rwanda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Repubulika y’u Rwanda
Republic of Rwanda
République du Rwanda

Republika Rwandy
Flaga Rwandy
Godło Rwandy
Flaga Rwandy Godło Rwandy
Dewiza: (rw.) Ubumwe, Umurimo, Gukunda igihugu
(Jedność, Praca, Patriotyzm)
Hymn:
Rwanda Nziza
(Nasza Rwanda)
Położenie Rwandy
Język urzędowy rwanda, angielski, francuski
Stolica Kigali
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Paul Kagame
Szef rządu premier Édouard Ngirente
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
145. na świecie
26 338 km²
5,3%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
76. na świecie
11 901 484[1]
452 osób/km²
Jednostka monetarna frank rwandyjski (RWF)
Niepodległość od Belgii
1 lipca 1962
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 RW
Domena internetowa .rw
Kod samochodowy RWA
Kod samolotowy 9XR
Kod telefoniczny +250
Mapa Rwandy
Juvénal Habyarimana
Czaszki ofiar masakry w Rwandzie
Paul Kagame
Karisimbi

Rwanda (Republika Rwandy, dawniej Ruanda) – państwo w środkowowschodniej Afryce o powierzchni 26,4 tys km². Rwanda graniczy z: Burundi (290 km), Demokratyczną Republiką Konga (217 km), Tanzanią (217 km) i Ugandą (169 km). W 2016 roku w Rwandzie mieszkało 11,901 mln mieszkańców[1]. Językami urzędowymi są: rwanda, angielski i francuski. Stolicą państwa jest Kigali. Od 2006 roku Rwanda dzieli się na 12 prowincji (dawniej na 5)[2]. Walutą Rwandy jest frank rwandyjski.

Rwanda należy do: Międzynarodowej Organizacji Pracy, Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Światowej Organizacji Handlu, Unii Afrykańskiej[2]. W listopadzie 2009 roku Rwanda przystąpiła do Wspólnoty Narodów[3].

Historia[edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Rwandy.

Pierwszymi mieszkańcami terytorium dzisiejszej Rwandy byli Pigmeje Twa. W I tysiącleciu n.e. zaczęły napływać ludy Hutu. Od XIV–XV w. zaczęli napływać koczowniczy pasterze Tutsi. Tutsi stopniowo podporządkowali Hutu, ale przyswajali ich język, zwyczaje oraz kulturę[4]. Tutsi w XVII w. utworzyli silne scentralizowane feudalne państwo Rwanda. Rwanda miała stałą armię, na której czele stał mwami (dziedziczny władca)[4]. Większość mieszkańców Rwandy stanowili Hutu, ale władzę dzierżyli Tutsi. Społeczeństwo zorganizowane w swego rodzaju system kast: Tutsi zarządzali bydłem i ziemią, a rolnicy Hutu dzierżawili ją. Najniższą pozycję zajmowali Twa. Pod koniec XVII w. Rwanda walczyła z sąsiednim Urundi. W XIX w. Rwanda poszerzyła swoje terytorium, ustalając granice, które zachowały się do dzisiaj[4].

Pod koniec XIX w. do walki o afrykańskie kolonie włączyły się Niemcy. Na mocy układu helgolandzkiego z 1890 roku pomiędzy Niemcami a Wielką Brytanią tereny dzisiejszej Rwandy i Burundi znalazły się w niemieckiej strefie wpływów[4]. W 1890 roku Rwanda przyjęła protektorat niemiecki, stając się częścią Niemieckiej Afryki Wschodniej. Podczas I wojny światowej w 1916 roku obszar Rwandy i Urundi (ówczesnej Burundi) zajęła Belgia. Od 1922 roku Belgowie administrowali Rwandą i Urundi jako terytorium mandatowym Ligi Narodów (od 1946 roku terytorium powiernicze Organizacji Narodów Zjednoczonych). Niemieccy i belgijscy kolonizatorzy zachowali dawne struktury, utrzymując tym samym przywileje Tutsi. Tutsi miało faktyczną władzę w Rwandzie (administracja europejska w Rwandzie w 1914 roku wynosiła 5 osób, a do 1936 roku wzrosła do 50)[4]. Europejczycy popierali chrystianizację Rwandy. Podczas okresu kolonialnego wprowadzono uprawy roślin na eksport (bawełna, kawa), dzięki czemu powstała grupa zamożnych Hutu, która wyrażała swoje niezadowolenie z pozycji Tutsi[4]. W latach 50. XX w. powstały pierwsze organizacje polityczne ludności afrykańskiej (Ruch Emancypacji Ludu Hutu (PARMEHUTU) pod przywództwem Grégoire Kayibandy, Narodowa Unia Rwanda (UNAR) wyrażająca interesy Tutsi). Po ogłoszeniu przez Belgię przyznania Rwandzie autonomii w 1959 roku wybuchła wojna domowa na tle rywalizacji Tutsi i Hutu[4]. W wyniku wojny kilka tysięcy Tutsi opuściło kraj. W 1960 roku w wyborach komunalnych wygrał Ruch Emancypacji Ludu Hutu. W 1961 pod wpływem narzuconego przez ONZ referendum zniesiono monarchię[4].

W 1962 roku ONZ zlikwidowała powiernictwo w Rwandzie–Urundi. Rwanda proklamowała niepodległość 1 lipca 1962 roku. Prezydentem państwa został Grégoire Kayibanda, którzy otrzymał reelekcje w 1965 i 1969 roku. Władzę w państwo objęła ludność Hutu. W latach 1963–1964 oraz 1972–1973 trwały walki etniczne i emigracja do Burundi i Ugandy prześladowanych Tutsi[4]. W 1973 roku generał Juvénal Habyarimana przeprowadził bezkrwawy zamach stanu pod hasłem złagodzenia konfliktów etnicznych. Habyarimana zawiesił działalność parlamentu i partii politycznych. Władzę Hutu utrzymała się[4]. W 1975 roku powstał Narodowy Ruch Rewolucyjny na rzecz Rozwoju (MRND) z Habyarimaną na czele. Po referendum w 1978 roku przywrócono rządy cywilne, urząd prezydenta i parlament, jednocześnie wprowadzając system jednopartyjny (władzę w kraju sprawował MRND). Prezydentem został Habyarimana (reelekcje 1983 i 1988). W 1989 roku pogorszyła się sytuacja ekonomiczna Rwandy (na skutek spadku cen kawy na rynkach światowych i suszy)[4].

W październiku 1990 roku wybuchła wojna domowa zapoczątkowana atakiem z terenu Ugandy partyzantów Tutsi należących do Rwandyjskiego Frontu Patriotycznego (FRP). Rządowi Rwandy pomagały belgijskie, francuskie i zairskie oddziały. Wobec zagrożenia ze strony wojsk rebelianckich w 1991 roku Habyarimana znowelizował konstytucję, wprowadził system wielopartyjny i zagwarantował wolność prasy[4]. W 1993 MRND i FRP zawarły porozumienie pokojowe pod egidą ONZ. Porozumienie przewidywało utworzenie rządu tymczasowego z udziałem obu stron oraz powrót Tutsi z Ugandy. W kwietniu 1994 w katastrofie lotniczej zginął Habyarimana. Gwardia prezydencka (składająca się głównie z Hutu) obwiniła Tutsi o spowodowanie wypadku. Śmierć prezydenta stała się pretekstem do przeprowadzenia masakry ludności Tutsi. Mordy na Tutsi przeprowadzała armia oraz bojówki Hutu (Interahamwe). W wyniku wojny zginęło ok. 500–800 tys. Rwandyjczyków, a ponad 2 mln uciekło do sąsiednich państw (gł. do Zairu)[4]. W wyniku kilkumiesięcznych walk FRP opanowała całą Rwandę. W lipcu 1994 roku prezydentem został Pasteur Bizimungu. W tym samym czasie powstał tymczasowy rząd koalicyjny z udziałem przedstawicieli Hutu i Tutsi[4]. W celu ochrony zagrożonej ludności cywilnej, od czerwca do sierpnia 1994 roku w Rwandzie stacjonowały francuskie wojska. W sierpniu 1994 roku do Rwandy przybyły siły interwencyjne ONZ. Pomimo formalnego zakończenia wojny setki tysięcy Hutu uciekło do sąsiedniego Zairu. W 1994 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ powołała Międzynarodowy Trybunał Karny w Arushy, który miał osądzić popełnione zbrodnie[4]. W latach 1996–1999 Rwanda zaangażowała się w konflikt w Demokratycznej Republice Konga. Rząd tłumaczył swoje działania koniecznością obrony granic przed rebeliantami Hutu. Podczas działań w Demokratycznej Republice Konga armia rwandyjska czerpała dochody z wydobycia bogactw naturalnych na okupowanych przez siebie terenach[4]. W marcu 2000 roku prezydentem Rwandy został Paul Kagame (Tutsi). W 2003 roku Kagame po raz drugi wygrał wybory[4].

W lipcu 2002 roku Rwanda oraz Demokratyczna Republika Konga podpisały porozumienie, na mocy którego do października 2002 roku rwandyjskie oddziały miały opuścić okupowane tereny. Władze kongijskie miały zagwarantować pomoc w rozbrajaniu bojówek Hutu odpowiedzialnych za masakrę w 1994 roku[4]. W maju 2003 roku w referendum przyjęto projekt nowej konstytucji, która zakazała m.in. podsycanie nienawiści na tle etnicznym[4]. W maju 2010 roku Paul Kagame ponownie wygrał wybory prezydenckie. Opozycja zarzuciła prezydentowi o sfałszowanie wyborów[5]. W sierpniu 2017 roku Kagame ponownie wygrał wybory, zdobywając 99% głosów[6].

Ustrój polityczny[edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Rwandy.

Zgodnie z konstytucją z 2003 roku Rwanda jest republiką. Prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych na siedmioletnią kadencję. Władzę wykonawczą sprawuje dwuizbowy parlament, składający się z Senatu i Izby Deputowanych. Sent (o ośmioletniej kadencji) liczy 26 członków (12 wybieranych w wyborach pośrednich i 14 mianowanych)[7]. Izba Deputowanych (o pięcioletniej kadencji) liczy 80 członków (53 pochodzi z wyborów powszechnych, a 27 mianują rady lokalne i organizacje społeczne)[7]. Władzę wykonawczą pełni rząd z premierem, którego powołuje prezydent.

Geografia[edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Rwandy.

Rwanda znajduje się w strefie Wielkiego Rowu Zachodniego, cała powierzchnia państwa składa się z wyżyn wzniesionych na zachodzie 2500–3000 m, opadających stopniami ku wschodowi. Na północnym-zachodzie znajduje się wulkan Karisimbi (4507 m)[8]. Klimat jest podrównikowy wilgotny (odmiana górska). Średnia temperatura miesięczna wynosi: od 17–18 °C w czerwcu, lipcu, do 20–21 °C we wrześniu, październiku[8]. Na zachodzie średnia roczna suma opadów wynosi 1300–1500 mm (w grupie górskiej Wirunga 2000 mm), a na wschodzie od 900–1000 mm[8]. Pora deszczowa zaczyna się we wrześniu, październiku i trwa do maja, czerwca[8].

Rwanda posiada gęstą sieć rzeczną. Wschodnia część Rwandy należy do dorzecza Nilu, a zachodnia do dorzecza Konga. Główną rzeką jest Kagera (źródłowa Nilu). Na rzekach są liczne progi i wodospady. Na północy i wschodzie można zaobserwować niewielkie jeziora (na zachodzie Kiwu)[8].

W Rwandzie występują lasy deszczowe oraz wilgotna roślinność sawannowa, w górach piętra roślinne[9][8]. Na północnym wschodzie znajduje się Park Narodowy Akagera, a na północnym zachodzie Park Narodowy Wulkanów[8].

Typowymi przedstawicielami rwandyjskiej fauny są: hipopotamy, krokodyle, lamparty, lwy, małpy, nosorożce[9].

Demografia[edytuj kod]

Zmiany ludnościowe w Rwandzie w latach 1961-2003

Rwandę zamieszkują głównie ludy Bantu (Hutu – ok. 84%, Tutsi – ok. 15%, Twa – ok. 0,5%). Rwanda jest krajem o bardzo młodym społeczeństwie – średnia wieku w 2016 roku wynosi 19 lat[1]. Przyrost naturalny w 2016 roku wyniósł 3%[1]. Średnia długość życia dla mężczyzn w 2016 roku wyniosła 58,5 lat, a dla kobiet 61,7 lat[1]. Językami urzędowymi są: rwandyjski, francuski i angielski. W użyciu jest także suahili[9]. Podtrzymanie systemu opieki zdrowotnej oraz zaopatrzenie ludności w artykuły spożywcze jest możliwe tylko dzięki pomocy międzynarodowej[9].

Religia[edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[10][11]:

Gospodarka[edytuj kod]

 Osobne artykuły: Gospodarka RwandyNarodowy Bank Rwandy.

Rwanda jest słabo rozwiniętym państwem, objętym programem pomocy Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego. W 2007 roku produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wg parytetu siły nabywczej wyniósł 900 dolarów amerykańskich[12]. Rozwój gospodarczy utrudniają: zniszczenia po wojnie domowej, masowe migracje ludności, śródlądowe położenie, przeludnienie, brak rezerw ziem uprawnych i duża erozja gleb, uzależnienie dochodów kraju od światowych cen kawy i herbaty[12]. Odbudowa gospodarki przy pomocy międzynarodowej rozpoczęła się w 1996 roku[9].

Podstawą gospodarki Rwandy jest rolnictwo, które wytwarza 40,1% produktu krajowego brutto (2005). W rolnictwie pracuje ok. 90% ludności zawodowo czynnej[12]. Grunty orne zajmują ok. 36% powierzchni Rwandy, łąki i pastwiska ok. 22%[12]. Uprawia się głównie: banany, bataty, maniok, sorgo, ziemniaki. Eksportuje się: kawowiec, herbatę, tytoń, bawełnę, złocień. Hoduje się: bydło, kozy, owce, drób. Produkcją roślinną zajmuje się Hutu, a hodowlą Tutsi[12].

Przemysł wytworzył 22,9% wartości produktu krajowego brutto (2005)[12]. Wydobywa się: kasyteryt, koltan (źródło tantalu i niobu), złoto[12]. Energię elektryczną produkuje się niemal w całości z elektrowni wodnych. Przemysł przetwórczy (niewielkie zakłady spożywcze, chemiczne, włókiennicze i cementownia) znajdują się głównie w Kigali[12].

Długość dróg kołowych wynosi 12 tys. km (drogi utwardzone stanowią 8%)[12]. Drogi główne są w stosunkowo dobrym stanie technicznym[9]. Transport samochodowy jest podstawowym środkiem komunikacyjnym w Rwandzie[12]. W Rwandzie nie ma linii kolejowych. Jedyny port lotniczy znajduje się w Kigali[9]. Na jeziorze Kiwu rozwinęła się żegluga śródlądowa. Handel zagraniczny obsługuje port w Mombasie (Kenia)[12].

W 2005 roku wartość eksportu wyniosła 120 mln dol. USA, a importu 410 mln dol. USA[12]. Rwanda eksportuje głównie: kawę, herbatę, kasyteryt, koltan, a importuje: żywność, maszyny, urządzenia, produkty naftowe, stal[12]. Rwanda handluje głównie z Kenią, Niemcami, Belgią oraz Chińską Republiką Ludową[12].

W 2002 roku wpływy z turystyki wyniosły 31 mln dolarów amerykańskich[12]. Turyści odwiedzają głównie grupę górską Wirunga i jezioro Kiwu.

Zobacz też[edytuj kod]

Przypisy

  1. a b c d e The World Factbook – Rwanda (ang.). cia.gov. [dostęp 2017-10-05].
  2. a b Rwanda. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-10-05].
  3. Rwanda (ang.). thecommonwealth.org. [dostęp 2017-10-05].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Rwanda. Historia. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-10-05].
  5. Hereward Holland: Rwanda's Kagame wins election by landslide (ang.). af.reuters.com, 2010-08-11. [dostęp 2017-10-05].
  6. Jason Burke: Paul Kagame re-elected president with 99% of vote in Rwanda election (ang.). theguardian.com, 2017-08-05. [dostęp 2017-10-05].
  7. a b Rwanda. Ustrój polityczny. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-10-05].
  8. a b c d e f g Rwanda. Warunki naturalne. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-10-05].
  9. a b c d e f g Heike Barnitzke: Oxford Wielka Encyklopedia Geografii. T. 4: Afryka, Australia i Oceania. Poznań: Oxford Educational, 2005, s. 67. ISBN 83-7425-138-7.
  10. Table: Religious Composition by Country, in Percentages (ang.). pewforum.org, 2012-12-18. [dostęp 2017-10-05].
  11. Table: Christian Population as Percentages of Total Population by Country (ang.). pewforum.org, 2011-12-19. [dostęp 2017-10-05].
  12. a b c d e f g h i j k l m n o Rwanda. Gospodarka. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-10-05].

Linki zewnętrzne[edytuj kod]