Antropologia wizualna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fotografia Bronisława Malinowskiego

Antropologia wizualna – subdyscyplina antropologii kulturowej zajmująca się interpretowaniem wizualnej części kultury oraz wykorzystywaniem rysunku, malarstwa, fotografii, filmu i innych form wizualnych, w badaniach z zakresu antropologii kulturowej. W jej ramach badane są sposoby postrzegania wizualności przez członków różnych kultur. Antropologia wizualna jest również metodą, dzięki której antropolog może przedstawić treść badań za pomocą nie słów, lecz obrazu. Często metody wizualne są wykorzystywane również w antropologii stosowanej, bądź w badaniach partycypacyjnych.

Współcześnie antropologia wizualna obejmuje również badania wszystkich przedstawień wizualnych, takich jak taniec, muzea, materiały archiwalne i wszystkich sztuk wizualnych oraz produkcja i odbiór mediów w różnych kulturach.Tematy badawcze często obejmują malarstwo, tatuaże, rzeźby i płaskorzeźby, sztuka naskalna, scrimshaw, biżuterię, hieroglify, obrazy i fotografie. Do badań w obrębie antropologii wizualnej należy też badanie wzroku ludzkiego, własności mediów, relacja wizualnej formy i jej funkcji, a także zastosowanie przedstawień wizualnych.

Do najwybitniejszych przedstawicieli dyscypliny należą: Alfred Cort Haddon, Baldwin Spencer, David MacDougall, Margaret Mead, Gregory Bateson, Sol Worth, a spośród Polaków Bronisław Malinowski czy Zofia Rydet.

Rozwój antropologii wizualnej[edytuj]

Nanuk z północy (scena z filmu)

Etnologowie wykorzystywali fotografię od jej powstania w połowie XIX w., przede wszystkim w celach dokumentacyjnych. Utrwalano m.in. życie ludów wymierających lub podlegających szybkim przemianom. Takiej dokumentacji dokonał m.in. Edward Curtis. Fotografia była stosowana również przez antropologów fizycznych do pomiaru porównawczego ludzkiego ciała (antropometria). W latach 30. XX wieku robiono zdjęcia, by udokumentować warunki socjalne.

Pierwszy krótki film etnograficzny został nakręcony przez oceanografa-antropologa Alfreda C. Haddona w roku 1898 na Wyspach Cieśniny Torresa. Brytyjski biolog i antropolog Baldwin Spencer w roku 1901 filmował tańce australijskich aborygenów. W Europie Zachodniej i w Stanach Zjednoczonych antropologia wizualna rozpowszechniła się po roku 1922, kiedy to amerykański filmowiec Robert J. Flaherty rozpowszechnił film Nanuk z Północy. Kolejnym filmem badawczym był dokument antropolożki Beatrice Blackwood Kukukuku. Wybitnymi antropologami posługującymi się kamerą jako narzędziem badawczym było małżeństwo – Margaret Mead i Gregory Bateson. W latach 30. XX wieku prowadzili oni badania na Bali.

Bronisław Malinowski wśród mieszkańców Wysp Trobrianda, fotografia dokumentująca ekspedycję badawczą w 1918 roku.

We współczesnej antropologii wizualnej ważnym momentem jej rozwoju było pojawienie się w latach 60. XX wieku kamery wideo. Jej niewielki rozmiar i możliwość nagrywania obrazu na bardzo małej taśmie magnetycznej (video) okazały się wielkim ułatwieniem dla badaczy wybierających się w długa podróż. Wybitnym filmem z dziedziny współczesnej antropologii wizualnej jest projekt z roku 1989 pod tytułem Imbalu – rytuał męskiej inicjacji u Gisu. Twórcami są: antropolog Susette Heald, reżyser Richard Hawkins i operator David MacDougall. Do przełomowych filmów etnograficznych należy również film Mellisy Llewelyn – Olamal kobiety z 1984 roku, przedstawiający kulturowe relacje między płciami u Masajów.

Narzędzia pracy współczesnego antropologa: aparat fotograficzny, dyktafon cyfrowy, notatnik i literatura.

Od lat sześćdziesiątych XX w. następowała instytucjonalizacja dyscypliny, a antropologia wizualna zaczęła przeżywać burzliwy rozwój[1]. Na licznych uniwersytetach powstały kierunki, instytuty czy pracownie, które specjalizują się w tej gałęzi antropologii. Pojawiły się też specjalistyczne pisma (Visual Anthropology Review, Visual Studies) zajmujące się tą dziedziną. Antropologia wizualna zajmuje się nie tylko wytwarzaniem obrazów przez samych antropologów, ale również badaniami partycypacyjnymi (takimi w których rysunki, filmy bądź fotografie są wytwarzane wspólnie z partnerami badań), antropologią stosowaną i aktywizmem, wywiadami z użyciem środków wizualnych, eksperymentami wizualnymi, i wieloma innymi. Łączy się często również z innymi subdyscyplinami nauk społecznych. Historia antropologicznych filmów przeplata się wraz z historią filmu dokumentalnego i non-fiction. Jako podgatunek filmu etnograficznego wyróżnia się czasami ethnofiction

Przypisy

  1. Jay Ruby, The Professionalization of Visual Anthropology in the United States - The 1960 s and 1970s, [dostęp: 07.03.2016]; JayJ. Ruby JayJ., The last 20 years of visual anthropology – a critical review, „Visual Studies”, 20(2), 2005, s. 159-170.

Bibliografia[edytuj]

  • Aneta Bohdziewicz, Zostały zdjęcia, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa 1997, nr 3-4.
  • Andrzej Różycki, Nieskończoność dalekich dróg. Podpatrzona i podsłuchana Zofia Rydet, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, nr 3-4.
  • Justyna Nowotniak, Etnografia wizualna w badanich i praktyce pedagogicznej, Kraków 2012.
  • Krzysztof Olechnicki, Antropologia obrazu. Oficyna naukowa, Warszawa 2003.
  • Krzysztof Olechnicki, Antropologiczna penetracja wizualnych przestrzeni rzeczywistości: fotografia jako narzędzie badawcze, Kultura i Społeczeństwo 2000, nr 4.
  • Sarah Pink, Etnografia Wizualna: Obraz, media i przedstawienie w badaniach, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2009, ISBN 9788323327929.
  • Sławomir Sikora, Antropologia wizualna i film etnograficzny, Warszawa: OPCIT, 2003, tom 3 (10) r., s. 1, 8-9.
  • Marcus Banks, Jay Ruby, Made to Be Seen: Perspectives on the History of Visual Anthropology, The University of Chicago Press, 2011
  • Markus Banks, Materiały wizualne w badaniach jakościowych, Warszawa: PWN, 2009, ISBN 9788301160241
  • Collier J. Jr., Collier M., Visual Anthropology: Photography as a research method, University of New Mexico Press, Albuquerque, 1999
  • Wright Terence, Antropologia jako artysta: fotografia Malinowskiego z Trobriandrów, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa 1997, nr 1-2. (dostęp 12.02.2016)

Linki zewnętrzne[edytuj]