Taniec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Taniec współczesny. Greg Sample i Jennita Russo
Taniec klasyczny. Scena z Dziadka do orzechów Piotra Czajkowskiego

Taniec – układ rytmicznych ruchów ciała, powstających spontanicznie pod wpływem bodźców emocjonalnych lub świadomie wyrażających pewne stany psychiczne, skoordynowanych zazwyczaj ze zrtymizowaną muzyką lub tylko elementem rytmicznym[1][2]. Ruchy te mają wartość estetyczną i symboliczną, i są w danej kulturze uznawane za taniec przez wykonawców i odbiorców. Tańce mogą być podzielone i opisane ze względu na rodzaj choreografii, rodzaj ruchów lub historyczne pochodzenie.

Od kiedy socjologia podzieliła czynności ludzkie na przyrodzone i kulturalne, taniec zaliczono do czynności kulturalnych. Najprostszy podział, jakiego można dokonać, to wyodrębnienie trzech odmiennych sfer działalności ludzkiej, w których się rozwinął: religia, rozrywka i sztuka. W każdej z nich pełni inne funkcje. Nie jest to podział ani precyzyjny, ani wyczerpujący. Taniec może być także formą terapii (choreoterapia), zaś dla niektórych ludzi jest po prostu pracą. Elementy tańca występują w niektórych dyscyplinach sportu jak: łyżwiarstwo figurowe, pływanie synchroniczne i gimnastyka artystyczna. Taniec jest zaliczany do ćwiczeń rekreacyjnych mających bardzo korzystny wpływ na zdrowie psychofizyczne. W wyniku ruchu ciała w tempie zgodnym z muzyką można wyrazić swoje uczucia, a z samego ruchu czerpać dużą przyjemność.

Głównym elementem tańca jest ruch ciała wykonawcy, może on być bardziej lub mniej skoordynowany, szybszy lub wolniejszy, ale zawsze celowy. Drugim elementem tańca jest rytm. Taniec można też nazwać formą komunikacji niewerbalnej.

Początki[edytuj]

Archeologiczne dowody na początki tańca pochodzą z 3300 r. p.n.e. i są to malowidła nagrobne przedstawiające figury taneczne. Przed wynalezieniem pisma, taniec był ważnym elementem przekazywania historii z pokolenia na pokolenie. Wykorzystanie tańca w ekstatycznych stanach transowych i uzdrawiających rytuałach (jak zauważono dziś w wielu współczesnych kulturach prymitywnych, w brazylijskim lesie deszczowym, na pustyni Kalahari) również były ważnym czynnikiem rozwoju tańca. Ludzie tańczyli po to, by sprowadzić deszcz w czasie suszy (tzw. taniec deszczu), czy też spowodować wzrost urodzaju i zapewnić pomyślność łowów. Wojownicy tańczyli, żeby wzbudzić w sobie odwagę przed walką.

Odniesienia do tańca można znaleźć w bardzo wcześnie spisanej historii; grecki taniec jest opisywany przez Platona, Arystotelesa, Plutarcha i Luciana. Do wielu wydarzeń związanych z tańcem odnosi się Biblia oraz Talmud. Z neolitu zachowały się naczynia z chińskiej ceramiki, na których są przedstawieni tancerze trzymający się za ręce. Taniec w starożytnych Chinach był związany z magią i rytuałami szamańskimi, i to właśnie w ich języku jako pierwszym zostało zapisane słowo taniec.

W ciągu pierwszego tysiąclecia p.n.e. w Indiach, powstało wiele tekstów, które były próbą skodyfikowania aspektów życia codziennego. Bharata Muniego Natyashastra (dosłownie tekst dramaturgii) jest jednym z wcześniejszych tekstów. Taniec odgrywał ważną rolę w kulturze indyjskiej, co można wyczytać z tego tekstu. Tekst omawia różne gesty (mudry) i klasyfikuje ruchy różnych kończyn. Tradycja tak silna do tej pory zachowała się w Indiach, gdzie w dalszym ciągu odgrywa ważną rolę w kulturze (rytuały) a w szczególności w rozrywce (Bollywood). Wiele innych form tańca współczesnego pochodzi od tańców etnicznych.  

W kulturze europejskiej najwcześniejsze wiadomości na ten temat pochodzą od Homera, który w Iliadzie opisuje grecką choreę. Inny opis tańca, jaki dotrwał do naszych czasów pochodzi ze Starego Testamentu i odnosi się on do króla Dawida tańczącego przed Arką Przymierza.

Niektórzy słynni tancerze to: Isadora Duncan, Margot Fonteyn, Wacław Niżyński, Mahmud Esambayev, Rudolf Nuriejew i Anna Pawłowa.

Rodzaje[edytuj]

Posąg tancerki; Starożytna Grecja, III-II w. p.n.e.
Taniec hinduski Kathakali
Taniec towarzyski. Cha-Cha-Cha. Miha Vodicar i Nadiya Bychkova
Taniec uliczny Breakdance

Taniec w różnych okresach historycznych[edytuj]

Taniec jako forma obrzędowa[edytuj]

Taniec jako forma spektaklu[edytuj]

Rodzaje tańca scenicznego[edytuj]

Taniec jako rozrywka[edytuj]

Taniec uliczny (kultury hip-hop)[edytuj]

Taniec a sprawność mózgu[edytuj]

Porównania sprawności mózgu tancerzy sportowych i 12. osób grupy kontrolnej wykonano z użyciem skali BIS (Behavioural Inhibition System, inteligencja ciała, zob. cielesno-kinestetyczna) oraz metodą obrazowania MRI mózgu. Lepsze wyniki uzyskano w grupie tancerzy[3]. Metodą skanowania MRI wykazano również, że taniec zaskakująco szybko hamuje proces starzenia się. W wyniku badań grupy osób w wieku śr. 68 lat stwierdzono, że korzystne zmiany były widoczne już po tygodniowym kursie choreografii. Interdyscyplinarny zespół badawczy z Magdeburga adaptuje spostrzeżenia neurobiologów, tworząc programy fitness, zawierające procedury taneczne[4].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995, s. 892. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  2. Jerzy Habela: Słowniczek muzyczny. Warszawa: PWM, 1968, s. 194. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  3. Young Sik Lee, Ji Hyun Son, Jeong Ha Park, Sun Mi Kim, Baik Seok Kee, Doug Hyun Han. The effects of sport dance on brain connectivity and body intelligence. „Journal of Cognitive Psychology”. 28 (5), s. 611-617, kwiecień 2016. ISSN 1095-5623 (ang.). 
  4. Christopher Bergland: Want to Keep Your Brain Youthful? You Should Be Dancing (ang.). W: Want to Keep Your Brain Youthful? You Should Be Dancing [on-line]. sierpień 2017. [dostęp 2017-10-02].

Bibliografia[edytuj]

Jazz dance. Giordano Dance Chicago
  • J. Rey, Taniec, jego rozwój i formy, Warszawa 1958.
  • M. Wieczysty, Taniec towarzyski, Warszawa 1959.
  • I. Turska, Krótki zarys historii tańca i baletu, Kraków 1962.
  • I. Turska, W kręgu tańca, Warszawa 1965.
  • M. Wieczysty, Tańczyć może każdy, Kraków 1974.
  • R. Lange, O istocie tańca i jego przejawach w kulturze, PWM, Kraków 1988.
  • Taniec – Choreologia – Humanistyka, Poznań 2000.
  • J. Allen, Taniec towarzyski dla żółtodziobów, Warszawa 2006.

Linki zewnętrzne[edytuj]