Przejdź do zawartości

Brytyjskie Siły Zbrojne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Brytyjskie Siły Zbrojne
British Armed Forces
Państwo

 Wielka Brytania

Historia
Data sformowania

1546 (Royal Navy)
1660 (British Army)
1918 (Royal Air Force)

Święto

ostatnia sobota czerwca[1]

Dane podstawowe
Obecny dowódca

król Karol III (naczelny dowódca)
Andy Burnham (premier)
Wes Streeting (minister obrony)
marszałek lotnictwa Rich Knighton(inne języki) (szef Sztabu Obrony)

Liczebność

182 060 (2025)[2]

Budżet wojskowy
Kwota

70,2 mld funtów (2025)[3]

% PKB

2,40% (2025)[3]

Multimedia w Wikimedia Commons

Brytyjskie Siły zbrojne (ang. British Armed Forces) – siły i środki wydzielone przez Wielką Brytanię do zabezpieczenia własnych interesów i prowadzenia walki zbrojnej zarówno na jej terytorium oraz poza nim. Nazywane są także Siłami Zbrojnymi Jego Królewskiej Mości (His Majesty’s Armed Forces), a czasami Siłami Zbrojnymi Korony (Armed Forces of the Crown)[4]. Składają się z marynarki wojennej, wojsk lądowych i sił powietrznych. W 2025 liczyły 182 060 żołnierzy (137 100 w służbie czynnej, 31 940 w rezerwie ochotniczej)[2], co czyniło brytyjskie siły zbrojne jednymi z najliczniejszych w Europie. Nominalnym naczelnym wodzem Brytyjskich Sił Zbrojnych jest monarcha, który realizuje swoje kompetencje poprzez Radę Obrony (Defence Council) z ministrem obrony na czele. De facto zwierzchnikiem sił zbrojnych jest premier.

Brytyjskie Siły Zbrojne stacjonują na obszarze Zjednoczonego Królestwa i w terytoriach zamorskich. Mają za zadanie ochronę interesów Wielkiej Brytanii oraz wspieranie procesów pokojowych na świecie[5]. Biorą aktywny udział w działaniach NATO.

Brytyjskie Siły Zbrojne były zaangażowane w operacje w Iraku i Afganistanie. Uczestniczyły również w interwencji w Sierra Leone w 2000. Biorą także udział w misjach pokojowych na Bałkanach i Cyprze. Zamorskie garnizony stacjonują na Wyspie Wniebowstąpienia, w Belize, Brunei, Kanadzie, Diego Garcii, Falklandach, Niemczech, Gibraltarze, Kenii i w niezależnych bazach wojskowych na Cyprze[6][7].

Historia

[edytuj | edytuj kod]
Żołnierze Royal Irish Rifles(inne języki) podczas bitwy nad Sommą (1916)

Historia brytyjskiej wojskowości jest długa. Obecnie przyjmuje się, że jej początki sięgają czasów króla Alfreda Wielkiego, czyli drugiej połowy IX w. Najważniejsze konflikty zbrojne, w których Wielka Brytania brała udział to wojna siedmioletnia, wojny napoleońskie, wojna krymska, I i II wojna światowa. Obecna organizacja wojsk brytyjskich ukształtowała się w 1964, kiedy to powstało nowoczesne ministerstwo obrony (Ministry of Defence, MoD), które przejęło obowiązki Admiralicji, ministerstwa wojny i ministerstwa lotnictwa.

Sytuacja ekonomiczna i polityczna po zakończeniu II wojny światowej przyczyniła się do zmiany roli Brytyjskich Sił Zbrojnych[8][9][10]. Uwidoczniło się to z całą mocą po politycznej porażce w wojnie sueskiej w 1956[11]. Przyjęty w 1957 Defence White Paper zakładał zniesienie poboru do wojska i obniżenie liczebności sił zbrojnych z 690 000 do 375 000 w 1962 roku[12]. Doktryną militarną rządu brytyjskiego stała się wówczas doktryna wzajemnie zagwarantowanego zniszczenia[13][14]. Rozpad brytyjskiego imperium kolonialnego sprawiał, że wojska brytyjskie wycofywały się z kolejnych obszarów[15][16].

Po zakończeniu zimnej wojny konserwatywny rząd Johna Majora przygotował Options for Change, które zakładały zmniejszenie liczebności sił zbrojnych[17]. Doświadczenia z wojny w Zatoce Perskiej doprowadziły do zacieśnienia współpracy między poszczególnymi rodzajami broni, co doprowadziło w 1996 do utworzenia Stałego Połączonego Sztabu (Permanent Joint Headquarters)[18][19]. Zakończenie zimnej wojny sprawiło, że głównym obszarem aktywności Brytyjskich Sił Zbrojnych stały się misje pokojowe przeprowadzane pod egidą NATO lub ONZ.

Aktualne siły

[edytuj | edytuj kod]

Zjednoczone Królestwo posiada jedną z największych i najlepiej wyposażonych armii na świecie. Pod względem wydatków na armię Wielka Brytania zajmuje szóste miejsce na świecie po Stanach Zjednoczonych, Chinach, Rosji, Niemczech i Indiach[20]. Obecna brytyjska doktryna obronna zakłada, że Brytyjskie Siły Zbrojne będą podejmować większe operacje militarne tylko jako część większej koalicji. Ostatnią samodzielną brytyjską operacją wojskową była wojna o Falklandy w 1982.

Królewska Marynarka Wojenna jest ósmą na świecie pod względem tonażu flotą (sierpień 2026)[21]. W jej skład wchodzi 66 okrętów w tym 9 okrętów podwodnych i 57 okrętów nawodnych (kwiecień 2025)[22]. W październiku 2025 służyło w niej 37 880 żołnierzy[2]. Siły lądowe liczyły 109 060 żołnierzy, a lotnictwo 35 130[2]. Do tych liczb należy dołączyć 29 070 żołnierzy Armii Rezerwowej[2].

Struktura

[edytuj | edytuj kod]
Szefowie sztabów podczas koronacji Karola III (2023)

Organizacja dowodzenia

[edytuj | edytuj kod]

Jako głowa państwa król Karol III jest nominalnym zwierzchnikiem sił zbrojnych[23]. Faktyczną kontrolę nad siłami zbrojnymi sprawuje premier Wielkiej Brytanii[24]. Na najwyższym szczeblu w hierarchii dowodzenia stoi ministerstwo obrony, które realizuje politykę państwa w odniesieniu do sił zbrojnych. W 2015 zatrudniało 56 860 cywilnych pracowników[25]. Na jego czele stoi minister obrony, któremu podlegają ministrowie stanu ds. sił zbrojnych, zabezpieczenia obrony i spraw weteranów.

Odpowiedzialność za zarządzanie siłami zbrojnymi ponoszą odpowiednie komitety: Rada Obrony (Defence Council), Komitet Szefów Sztabów (Chiefs of Staff Committee), Rada Zarządu Obrony (Defence Management Board) oraz trzy niezależne rady. Rada Obrony składa się z najstarszych rangą reprezentantów rodzajów broni oraz ministerstwa[26][27]. Minister obrony przewodniczy trzem komisjom – Radzie Admiralicji, Radzie Armii i Radzie Lotnictwa.

Profesjonalnym dowódcą armii jest szef Sztabu Obrony (Chief of the Defence Staff). Może nim być osoba w stopniu admirała, generała lub marszałka lotnictwa. Szef Sztabu Obrony oraz stały podsekretarz stanu w MoD są głównymi doradcami ministra. Każdy rodzaj sił zbrojnych ma swoich własnych profesjonalnych dowódców (pierwszy lord morski, szef Sztabu Generalnego, szef Sztabu Lotnictwa).

Służba morska

[edytuj | edytuj kod]
HMS Queen Elizabeth, superlotniskowiec typu Queen Elizabeth podczas prób morskich (czerwiec 2017)

Służba morska (Naval Service) obejmuje marynarkę wojenną (Royal Navy) oraz Royal Marines[28][29]. W październiku 2025 służyło w niej 37 880 żołnierzy[2]

Royal Navy

[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Royal Navy.

Marynarka wojenna jest najstarszym rodzajem broni w Brytyjskich Siłach Zbrojnych. Sprawy personelu leżą w kompetencji drugiego lorda morskiego[a][30].

W skład floty wchodzą okręty podwodne, lotniskowce, niszczyciele, fregaty, okręty desantowe, okręty patrolowe, trałowce oraz pomniejsze jednostki. Większość floty stanowią obecnie okręty o napędzie atomowym[potrzebny przypis].

Royal Marines

[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Royal Marines.

Piechota morska zgrupowana jest w Korpusie Royal Marines, który w 2022 liczył 5 816 żołnierzy[31]. Korpus składa się jednej samodzielnej brygady oraz kilku mniejszych niezależnych oddziałów.

British Army

[edytuj | edytuj kod]
Czołg Challenger 2 należący do pułku Queen's Royal Hussars(inne języki) podczas ćwiczeń w Estonii (listopad 2020)
 Osobny artykuł: British Army.

Regularne brytyjskie siły lądowe liczyły w październiku 2025 roku 74 270 żołnierzy oraz 25 710 członków Armii Rezerwowej[2]. W jej skład wchodzą dwie dywizje (1 Pancerna(inne języki) i 3 Zmechanizowana(inne języki)) oraz osiem brygad[32][33]. Wojska lądowe posiadały na swoim uzbrojeniu 3 955 wozów bojowych różnych rodzajów (kwiecień 2025)[22].

Składają się z 50 batalionów piechoty zorganizowanych w 17 pułków. Bataliony spełniają różną rolę. Mogą występować jako desant powietrzny, piechota zmechanizowana lub lekka piechota. W wojskach pancernych batalionowi piechoty odpowiada pułk pancerny. W British Army znajduje się 11 takich pułków. Wszystkie one wchodzą w skład Królewskiego Korpusu Pancernego(inne języki). Pozostałymi jednostkami wojsk lądowych są: Królewski Korpus Inżynieryjny, Korpus Powietrzny oraz Królewska Służba Medyczna Armii[34].

Royal Air Force

[edytuj | edytuj kod]
Myśliwiec wielozadaniowy Eurofighter Typhoon (lipiec 2012)
 Osobny artykuł: Royal Air Force.

W skład Królewskich Sił Powietrznych wchodziło w kwietniu 2025 roku 960 samolotów różnych typów[22]. W październiku 2025 służyło w nich 35 130 żołnierzy[2].

United Kingdom Special Forces

[edytuj | edytuj kod]

W skład brytyjskich sił specjalnych wchodzą: Special Boat Service, Special Reconanaissance Regiment i Special Air Service (22 pułk SAS to zawodowe siły, natomiast 21 i 23 to rezerwa sił specjalnych).

Stan osobowy

[edytuj | edytuj kod]
Ćwiczenia brygady Gurkhów (maj 1996)
Service 1951 1975 1985 1993 1997 2005/2006 2025[2]
Ogółem 489 600 338 400 326 200 274 800 210 800 195 900 182 060
Flota 131 000 76 200 70 400 59 400 45 100 39 400 37 880
Siły lądowe 209 700 167 100 162 400 134 600 108 800 107 700 109 060
Lotnictwo 148 900 95 000 93 400 80 900 56 900 48 700 35 130

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Dowództwo nad Royal Navy sprawuje naczelny dowódca Floty, który jest jednocześnie zwierzchnikiem Royal Marines oraz cywilnej Royal Fleet Auxiliary.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Armed Forces Day [online] [dostęp 2026-01-10] (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Quarterly service personnel statistics: 1 October 2025 [online], GOV.UK, 27 listopada 2025 [dostęp 2026-01-10] (ang.).
  3. 1 2 Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2025) [pdf], NATO, 3 czerwca 2025 [dostęp 2026-01-10] (ang.).
  4. ↑ Armed Forces Act 1976, Arrangement of Sections, Royal Air Force, 26 października 1976 [zarchiwizowane z adresu 2009-02-21] (ang.).
  5. ↑ The Mission and Role of the UK Armed Forces [online], Defense Advancement, 23 września 2008 [dostęp 2026-08-10] (ang.).
  6. ↑ Permanent Joint Operating Bases [online], Northwood Command Centre [zarchiwizowane z adresu 2007-06-07] (ang.).
  7. ↑ The Status And Location Of The Military Installations Of The Member States Of The European Union And Their Potential Role For The European Security And Defence Policy (ESDP) [pdf], European Parliament, luty 2009, s. 13–14 [dostęp 2026-08-10] (ang.).
  8. ↑ Chandler i Beckett 2003 ↓, s. 343.
  9. ↑ Jonathan Colman, A ‘special relationship’?: Harold Wilson, Lyndon B. Johnson, and Anglo-American relations ‘at the summit’, 1964-68, Manchester: Manchester University Press, 2004, s. 77, LCCN 2020718715 (ang.).
  10. ↑ Focus on Europe [pdf], Royal Air Force [zarchiwizowane z adresu 2007-02-22] (ang.).
  11. ↑ Gorst i Johnman 1997 ↓, s. 166.
  12. ↑ Julian Lider, British Military Thought After World War II, Aldershot: Gower, 1985, s. 525, ISBN 978-0-566-00638-8 (ang.).
  13. ↑ Stephen J. Lee, Aspects of British Political History 1914-1995, London: Routledge, 1996, s. 273, ISBN 978-0-203-99141-1 (ang.).
  14. ↑ Andrew J. Pierre, Nuclear Politics: the British experience with an independent strategic force: 1939-1970, London: Oxford University Press, 1972, s. 100, ISBN 978-0-19-212955-0 (ang.).
  15. ↑ Karl Hack, Defence and decolonisation in Southeast Asia: Britain, Malaya and Singapore 1941-1968, Richmond: Curzon Press, 2001, s. 285, ISBN 978-0-7007-1303-5 (ang.).
  16. ↑ Chandler i Beckett 2003 ↓, s. 345.
  17. ↑ Chandler i Beckett 2003 ↓, s. 358.
  18. ↑ Hew Strachan, Big wars and small wars. The British army and the lessons of war in the twentieth century, London: Routledge, 2006, s. 158, ISBN 978-0-203-01230-7 (ang.).
  19. ↑ Henning A. Frantzen, NATO and peace support operations, 1991-1999 : policies and doctrines, London: Frank Cass, 2005, s. 104, ISBN 978-0-203-01031-0 (ang.).
  20. ↑ Xiao Liang i inni, TRENDS IN WORLD MILITARY EXPENDITURE, 2024 [pdf], SIPRI, kwiecień 2025, s. 2 [dostęp 2026-01-08] (ang.).
  21. ↑ Navy Fleet by Tonnage by Country (2026) [online], GlobalFirepower.com, 2026 [dostęp 2026-08-10] (ang.).
  22. 1 2 3 UK armed forces equipment and formations 2025 [online], GOV.UK, 30 października 2025 [dostęp 2026-01-10] (ang.).
  23. ↑ The King’s long links to the Army [online], British Army, 2 maja 2023 [dostęp 2026-01-10] (ang.).
  24. ↑ Review of the Royal Prerogative Powers: Final Report [pdf], Ministry of Justice, październik 2009 [dostęp 2026-01-10] [zarchiwizowane z adresu 2013-05-12] (ang.).
  25. ↑ MOD civilian personnel quarterly report: 2015 [online], GOV.UK, 1 października 2015 [dostęp 2026-01-10] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-11] (ang.).
  26. ↑ UK MoD Organisation, Structure and Top-level Budget Holders (TLB) [online], Defense Advancement, 25 listopada 2024 [dostęp 2026-08-10] (ang.).
  27. ↑ About us [online], Ministry of Defence [dostęp 2026-08-10] (ang.).
  28. ↑ UKDS 2005 – Glossary & Abbreviations: N [online] [dostęp 2008-02-13] [zarchiwizowane z adresu 2009-06-28] (ang.).
  29. ↑ Naval Life Management: Personnel Support Brief [pdf], Divisional Support Team, 2006 [zarchiwizowane z adresu 2006-10-07] (ang.).
  30. ↑ MoD and Secretary of State for Defence [online], Royal Navy [dostęp 2008-02-13] [zarchiwizowane z adresu 2005-05-14] (ang.).
  31. ↑ Historical size by rank – a Freedom of Information request to Royal Marines [online], WhatDoTheyKnow, 2 września 2022 [dostęp 2026-01-10] [zarchiwizowane z adresu 2023-07-16] (ang.).
  32. ↑ Divisions and Brigades [online], British Army [zarchiwizowane z adresu 2006-10-31] (ang.).
  33. ↑ Number of Regiments, Infantry battalions & Major Headquarters, in the Regular & Territorial Army at 1 April each year [online], Defence and Security Accelerator [zarchiwizowane z adresu 2009-08-13] (ang.).
  34. ↑ Arms and Services [online], British Army [zarchiwizowane z adresu 2006-10-31] (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • David Geoffrey Chandler, Ian Frederick William Beckett (red.), The Oxford history of the British Army, Oxford: Oxford University Press, 2003, ISBN 978-0-19-280311-5 (ang.).
  • Anthony Gorst, Lewis Johnman, The Suez crisis, London: Routledge, 1997, ISBN 978-1-135-09728-8 (ang.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brytyjskie_Siły_Zbrojne&oldid=80677391”