Brzezna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Brzeźna)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Brzezna
wieś
Ilustracja
Centrum wsi
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowosądecki
Gmina Podegrodzie
Wysokość 300-657 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 2385[1]
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 33-386[2]
Tablice rejestracyjne KNS
SIMC 0459891
Położenie na mapie gminy Podegrodzie
Mapa konturowa gminy Podegrodzie, po prawej znajduje się punkt z opisem „Brzezna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Brzezna”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Brzezna”
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa konturowa powiatu nowosądeckiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Brzezna”
Ziemia49°36′12″N 20°36′52″E/49,603333 20,614444

Brzezna (dawniej Brzeźna[3]) – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Podegrodzie. Największa miejscowość w gminie Podegrodzie.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest w dolinie rzeki Brzeźnianka, na granicy Beskidu Wyspowego i Kotliny Sądeckiej, na wysokości od 300 do 657 (Litacz) m n.p.m. Zajmuje 10,5 km² (16,2% powierzchni gminy[4]). Graniczy z: Podrzeczem, Chochorowicami, Trzetrzewiną, Wysokim, Długołęką-Świerklą, Gostwicą, Stadłami oraz z Starym Sączem. Przez południowo-wschodnią część wsi przebiega obwodnica Podegrodzia, w ciągu drogi wojewódzkiej nr 969 (Stary Sącz - Nowy Targ).

Toponimika nazwy[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze zapisy nazwy w dokumentach to Brezna (1280) i Bzesdna (1384). Jan Długosz w "Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis" podaje nazwę Brzezna. Nazwa pochodzi od prasłowiańskiego słowa, oznaczającego miejsce porośnięte brzozą, las brzozowy.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Brzezna[5][6]
części wsi Brzezna-Litacz, Burdak, Dół, Górny Litacz, Jedlane, Niżny Litacz, Pod Chełmkiem, Pod Gwizdorem, Pod Wardężynami, Prusówka, Strzyganiec, Wola Brzeziańska, Za Górą

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy dokument, w którym wymieniona jest nazwa wsi pochodzi z 6 lipca 1280. Wchodziła wtedy w skład posiadłości Klarysek ze Starego Sącza. Jednak część wsi należała do rycerza Marcina syna Unisława. Na przełomie XIII i XIV wieku on został właścicielem całej Brzeznej. Następnymi właścicielami wsi byli: w 1316 jego synowie, w 1357 Unisław z Brzeznej, a w XV wieku Mikołaj Gedko z Bobowej herbu Gryf.

W XVI wieku istniejący w Brzeznej folwark zakupił bogaty kupiec i rajca z Nowego Sącza. W okresie reformacji w Brzeznej silne wpływy mieli bracia polscy.

Na przełomie XIX i XX wieku Brzezna stanowiła własność Stadnickich z Nawojowej. W końcu XIX wieku hrabia Stadnicki wybudował tu browar, mieszczący się na terenie obecnego Instytutu Sadownictwa.

W czasie II wojny światowej około 40 młodych dziewcząt i chłopców wywiezionych zostało na przymusowe roboty do Niemiec. Po wyzwoleniu w 1945, część majątku Stadnickich została podzielona. W 1954 grunty te przejął Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa. Do 1 stycznia 1973 Brzezna była siedzibą gromady, do której należały wsie: Chochorowice, Długołęka-Świerkla, Gostwica i Podrzecze. Później jako sołectwo weszła w skład gminy Podegrodzie[7]. Wierni kościoła rzymskokatolickiego należy do miejscowej parafii Najświętszego Ciała i Krwi Pana Jezusa.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność według spisów powszechnych, w 2009 według PESEL[8][9][10][11].

Budynki mieszkalne
Rok 1900 1921 1931 2002
Liczba 163 184 208 392
Zwierzęta hodowlane w 1900 roku[8]
Zwierzęta Konie Bydło Owce Świnie
Liczba 70 485 15 167
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego
Gimnazjum
Szkoła Podstawowa im. Jana III Sobieskiego
Remiza OSP Brzezna

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Dwór Stadnickich w Brzeznej - XIX-wieczny dworek, położony na terenie dzisiejszego instytutu sadownictwa. Obok dworu, zabudowań gospodarczych, czworaków dla służby, zbudowano tutaj browar wraz ze specjalnym wodociągiem i stawem odpływowym, rozebrany po zakazie produkcji alkoholu wydanym przez władze austriackie[12]
  • Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzeznej - kościół pomocniczy dobudowany w latach 1987-1995 do istniejącej kaplicy mszalnej z 1691. Znajduje się tu rzeźba Chrystusa Frasobliwego, barokowa, z przełomu XVIII i XIX w.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Gminne Przedszkole w Brzeznej
  • Szkoła Podstawowa im. Jana III Sobieskiego w Brzeznej
  • Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Brzeznej-Litaczu
  • Gimnazjum im. Św. Jadwigi Królowej
  • W budynku prywatnym mieści się filia Biblioteki Gminnej w Podegrodziu. Powstała 21 maja 1987 roku[13].
  • Dział Naukowy Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego umożliwia odbycie praktyk i stażu, prowadzi szkolenia specjalistyczne z zakresu sadownictwa, organizuje program edukacyjny dla wycieczek.

Sport[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sport w Gminie Podegrodzie.

W Brzeznej znajduje się pełnowymiarowa hala sportowa, a także kompleks sportowy Orlik 2012.

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

We wsi działa twórca ludowy - Stanisław Ledniowski. Pisze wiersze, ale głównie zajmuje się malarstwem. Uwiecznia kwiaty, motywy ze swojego życia, a także architekturę Starego Sącza[14][15].

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj | edytuj kod]

OSP Brzezna-Litacz[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ochotnicza Straż Pożarna w Brzeznej-Litaczu została założona w 1931, z inicjatywy Tomasza Łatki, Jana Oleksego, Macieja Zgrzeblaka, Franciszka Konstantego, Adolfa Kotasa i Franciszka Iwańskiego. W latach 19471950 wybudowana została remiza strażacka. W 2000 rozpoczęto budowę nowej remizy. 11 września 2006 obchodzona (już w nowej remizie) była 75. rocznica powstania jednostki, została przypieczętowana wręczeniem sztandaru[16].

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Jednostka posiada na wyposażeniu: samochody Mercedes Benz GBA 2,5/16 i Volkswagen transporter, trzy pompy szlamowe, agregat prądotwórczy, piły do drewna, sprzęt burzący oraz podstawowy sprzęt ratowniczy i gaśniczy[17].

OSP Brzezna[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ochotnicza Straż Pożarna w Brzeznej została założona w 1994[18].

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Jednostka posiada na wyposażeniu: samochodyGBARt Renault Midium D14 oraz Skoda Octavia, motopompę PO-5, trzy pompy szlamowe, dwa agregaty prądotwórcze, dwie pilarki do drewna, piłę do betonu i stali oraz podstawowy sprzęt ratowniczy i gaśniczy[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liczba ludności w 2010 (pol.). [dostęp 05.07.2011].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 96 [dostęp 2020-12-23] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Informacje w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego (pol.). [dostęp 14.08.2011].
  4. Powierzchnia Brzeznej (pol.). [dostęp 04.02.2011].
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. GUS. Rejestr TERYT
  7. Informacje na stronie UG Podegrodzie. [dostęp 2011-02-04].
  8. a b Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, "Galizien", Wien 1907
  9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XII - Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925
  10. Statystyka Polski , t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny
  11. Statystyka Polski, seria C, z. 88, Warszawa 1938, Główny Urząd Statystyczny
  12. Informacje o dworku Stadnickich (pol.). [dostęp 14.08.2011].
  13. Informacje o filii (pol.). [dostęp 04.02.2011].
  14. Twórcy ludowi na stronie UG Podegrodzie (pol.). [dostęp 14.08.2011].
  15. Twórcy ludowi na stronie GOK-u (pol.). [dostęp 14.08.2011].
  16. Informacje o OSP Brzezna-Litacz (pol.). [dostęp 04.02.2011].
  17. OSP Brzezna – Litacz nowysacz112.pl (pol.) [dostęp 2017-12-21]
  18. Informacje o OSP Brzezna (pol.). [dostęp 04.02.2011].
  19. OSP Brzezna – Nowy Sącz 112, nowysacz112.pl [dostęp 2017-12-23] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zenon Piotr Szewczyk: O pochodzeniu nazw miejscowych Gminy Podegrodzie i okolic. Nowy Sącz: UG Podegrodzie, Biblioteka Gminna w Podegrodziu, 2009. ISBN 978-83-60822-59-3.
  2. Kościoły i kapliczki w Gminie Podegrodzie. Podegrodzie: UG Podegrodzie, GOK Podegrodzie, 2004.
  3. Brzezna. W: Jan Pastuszczak: Gmina Podegrodzie. Jacek Kula, Jerzy Nieć, Krzysztof Bodziony (ilustracje); Stanisław Mendelowski (redakcja). Krosno: P.U.W. "Roksana" Sp. z.o.o., 2006, s. 25-27. ISBN 83-7343-126-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]