Chorzelów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chorzelów
Kościół Wszystkich Świętych
Kościół Wszystkich Świętych
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat mielecki
Gmina Mielec
Wysokość 120 m n.p.m.
Liczba ludności (2014) 2766[1]
Strefa numeracyjna (+48) 17
Kod pocztowy 39-331
Tablice rejestracyjne RMI
SIMC 0655563
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Chorzelów
Chorzelów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chorzelów
Chorzelów
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Chorzelów
Chorzelów
Ziemia 50°19′33″N 21°26′15″E/50,325833 21,437500
Zabytkowa plebania w Chorzelowie

Chorzelówwieś w Polsce południowo-wschodniej, na obszarze Kotliny Sandomierskiej. Administracyjnie należy do województwa podkarpackiego. Znajduje się w powiecie mieleckim w gminie Mielec. Liczy około 2,7 tys. (2006) mieszkańców. Przez wieś przepływa Kanał Chorzelowski.

Historia[edytuj]

Na terenie Chorzelowa i dzisiejszej Gminy Mielec osadnictwo sięgało swymi początkami neolitu i epoki brązu w latach 1850 p.n.e.-1750 p.n.e.[2]. Chorzelów powstał na na łożysku dawnej Wisłoki. Między starym, a nowym korytem rzeki. Na terenie Chorzelowa bagna znajdowały się do końca XVIII wieku. W roku około 1340 Chorzelów liczył 264 mieszkańców i zajmował 67.3 km².

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana jest w roku w kronikach w 1326[2]. Wieś od około 1470 r. stała się własnością rodu Mieleckich[2], w XVII wieku przeszła w posiadanie Morsztynów[2], będących najpierw wyznania ariańskiego[2], a potem kalwińskiego[2], by ostatecznie trafić w ręce hrabiów Tarnowskich, którzy posiadali tutaj majątek do 1944 roku[2].

Za czasów Morsztynów w Chorzelowie istniał zbór kalwiński łączący się z drewnianym dworem. W roku 1658 z inicjatywy Morsztyna w Chorzelowie odbył się zjazd Kalwinów[2]. Za sprawą Stanisława Morsztyna w Chorzelowie od 29 lipca 1704 roku istniał dom dla ubogich[2], który został rozebrany w 1976 roku[2]. W okresie międzywojennym Chorzelów słynął z wzorcowo prowadzonej hodowli koni[3].

Początki edukacji w Chorzelowie sięgają II połowy XII wieku, kiedy to został utworzona szkoła parafialna[2]. 7 listopada 1526 roku biskup wyznaczył specjalne uposażenie dla rektora szkoły parafialnej[2], a w XVI wieku właściciel wsi Stanisław Mielecki zrobił zapis dla nauczyciela chorzelowskiego[2].

Przez Chorzelów prowadził "Szlak Sandomierski". Kupcy wędrujący przez Chorzelów korzystali z usług rzemieślników, zatrzymywali się na piwo, które tu warzono już w XVII w. Na terenie Chorzelowa znajdowały się gorzelnie, tartak, karczma, młyn parowy a nawet kopalnia rudy darniowej. W Chorzelowie otworzono pierwszą w Galicji serownię. W 1909 roku otwarto spółdzielnię oszczędnościowo-pożyczkową zwaną Kasą Stefczyka[3]. W 1927 roku wybudowano młyn Chorzelów i tartak[3].

Dzisiejszy Chorzelów to podmiejska wieś, zwiedzana ze względu na znajdujące się w niej obiekty zabytkowe.

Zabytki[edytuj]

  • kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, murowany wybudowany w stylu neogotyckim w 1907 roku według projektu Teodora Talowskiego[4],
  • plebania murowana z 1855 roku[5],
  • dwór z ogrodem (XVII–XIX wiek)[6],
  • cmentarz wojskowy z kapliczką i zabytkowymi tablicami poległych żołnierzy[7], które obecnie znajdują się w archiwum szkoły podstawowej w Chorzelowie[7].

Kult religijny[edytuj]

Kościół[edytuj]

W Chorzelowie znajduje się sanktuarium maryjne, ustanowione w 2008 roku[8]. Czczony jest obraz przedstawiający Świętą Rodzinę namalowany prawdopodobnie w okresie renesansu lub wczesnego baroku przez nieznanego malarza. W listopadzie 1975 roku ówczesny proboszcz parafii ksiądz Jerzy Grabiec[9] znalazł obraz Matki Bożej Dzikowskiej w przydrożnej kapliczce, który obecnie znajduje się w kościele w ołtarzu głównym[5]. Natomiast w kapliczce na przysiółku Górki znajduje się tam kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej przywiezionego w 1939 roku przez właścicielkę parceli Marię Kamińską[10], a w 1942 roku Adam Kamiński wybudował podstawę pod figurę[10].

Pierwsza wzmianka o miejscowym kościele pochodzi z 1326 roku[3][11]. W 1526 r. bp krakowski Piotr Tomicki przeniósł parafię do Mielca[3][4]. Przed rokiem 1566 w Chorzelowie został zbudowany nowy kościół drewniany z wieżą oraz murowaną kaplicą i zakrystią[3] przez Tomasza Oborskiego biskupa sufragana krakowskiego. Wcześniej bo w 1637 r. zbudowany został drugi lub trzeci już kościół drewniany w Chorzelowie[4]. Został on rozebrany po wzniesieniu obecnego kościoła[4]. Ołtarze barokowe, przerabiane zostały wzniesione ok. 1630 roku[3], a główny został konsekrowany w 1637 roku[3]. Biskup tarnowski Alojzy Pukalski przywrócił kościołowi w Chorzelowie prawa parafialne w 1854 roku[4]. Do parafii należały wtedy miejscowości: Chorzelów. Chrząstów, Tuszów Narodowy, Trześń, Malinie, Grochowe, Hyki-Dębiaki, Wola Chorzelowska. Następnie w roku 1907 roku, w okresie kiedy proboszczem w parafii był ks. Stanisław Grochowski, został zbudowany ceglano-kamienny kościół w stylu neogotyckim na planie krzyża łacińskiego[5]. Trójnawowy, pseudobazylikowy z transeptem i wieżą przy fasadzie[4][5]. Nad wejściem do krypty, w której pochowana jest rodzina hrabiów Tarnowskich, wmurowana jest płyta kamienna z napisem łacińskim Cogita Aeternitatem, herbem i literami AO i datą 1566[5][4]. Na ścianie frontowej wieży znajduje się rzeźba Pana Jezusa Ukrzyżowanego. Na nach kościoła, w miejscu gdzie przecinają się nawy, znajduje się neogotycka wieżyczka. W czasie II wojny światowej kościół został ostrzelany pociskami artyleryjskimi. Dziury po pociskach znaleziono na wieży i na wieżyczce.

Polichromię figuralną i ornamentalną w latach 1951-56 wykonał malarz polski Ludwik Czaykowski. Wyposażenie obecnego murowanego kościoła częściowo pochodzi z poprzedniego drewnianego kościoła:

  • Ołtarze barokowe z około 1630 roku, ołtarz główny został konsekrowany w 1637 roku. Wewnątrz znajduje się intronizowany w 1978 r. obraz Matki Boskiej Chorzelowskiej z Dzieciątkiem i św. Józefem — kopia cudownego obrazu z Dzikowa, z przełomu XVII/XVIII w. Ołtarze boczne z obrazami z XVIII wieku,
  • chrzcielnica barokowo - klasycystyczna z 1 poł. XIX w.,
  • ambona - kopia ambony z klasztoru cystersów w Mogile - wykonana w 1939 r.
  • prospekt organowy z około 1700 roku,
  • Epitafium Wysockiego (zm. w 1834) i jego siostry Tekli Wysockiej (zm. w 1839) wykonane z czarnego marmuru,
  • Kielich klasycystyczny z ok. połowy XIX w.,
  • krzyż ołtarzowy z 1910 roku inkrustowany marmurem kolorowym z rzeźbą Chrystusa z kości słoniowej,
  • Świecznik na paschał z I połowy XIX wieku,
  • Trzy świeczniki wiszące z kryształu z końca XVIII wieku,
  • Trzy dzwony zostały odlane w 1966 r,
  • Organy 26-głosowe z 1960 r., wykonane przez firmę "Biernacki".

Plebania[edytuj]

Plebania została wybudowana w 1855 roku[5]. Jest to budynek parterowy wybudowany na rzucie prostokąta. Na plebanii znajdują się zbiory muzealne stanowiące dawne wyposażenie kościoła m.in. Feretron z I połowy XIX w, obrazy z wieku XV-XX, gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XIV, rzeźby z XVII w, relikwiarze z I połowy XIX w, ornaty z XVIII-XX w, makaty z XVIII w, dzwon gotycki (średnica 52 cm) z 1485 roku z napisem łacińskim i trzema plakietkami przedstawiającymi ukrzyżowanie, drugi dzwon większy z XVI wieku. Na plebanii przechowywane są również dokumenty: akt konsekracji ołtarza głównego z 1637 roku, potwierdzenie uposażenia kościoła przez Andrzeja Morsztyna z 1654 roku , akt fundacyjny dla domu dla ubogich z 1704 roku Stanisława Morsztyna.

Cmentarz[edytuj]

Cmentarz parafialny - początkowo cmentarz znajdował się wokół starego kościoła[12]. Nie wiadomo, kiedy dokładnie został założony cmentarz poza kościołem[13]. Na cmentarzu znajduje się kapliczka - neogotycka wzniesiona ok. 1850 roku[5]. Na fasadzie kaplicy znajduje polichromia Pana Jezusa Zmartwychwstałego[5]. W 1986 roku została wybudowana kaplica cmentarna z cegły w stylu neogotyckim[14]. Kamień węgielny do kaplicy cmentarnej został poświęcony przez biskupa pomocniczego z Łomży Edwarda Samsela 6 września 1986 roku[14]. W krypcie grobowej pod kaplicą pochowani są kapłani pochodzący z parafii[5].

Cmentarz wojskowy - na cmentarzu znajdują się mogiły z okresu I wojny światowej[7]. Na początku był to cmentarz parafialny[7], a został nazwany wojskowym kiedy w 1932 roku wybudowano kapliczkę ku czci poległych[7]. 11 listopada 1931 roku zostały umieszczone tablice pamiątkowe z nazwiskami poległych z lat 1914-1921[7], które obecnie znajdują się w archiwum szkoły podstawowej w Chorzelowie[7]. Na froncie kaplicy zostały w 1997 roku wmurowane nowe tablice z listami poległych w latach 1914-1945 mieszkańców Chorzelowa i okolic[7].

Sport rekreacja[edytuj]

W Chorzelowie działa klub sportowy SPARTA BURZA "LKS SOKiS Chorzelów" założony w 1993 roku, posiadający zespół piłkarski grający obecnie w B-klasie . Klub ten kultywuje tradycje zespołu Burza Chorzelów.

Klub Jeździecki Przedświt Chorzelów mieszczący się w chorzelowskiej stadninie koni.

Kultura[edytuj]

  • Na terenie miejscowości znajduje się Samorządowy Ośrodek Kultury i Sportu Gminy Mielec. Założony został w 1975 roku jako Gminny Ośrodek Kultury dla Gminy Mielec. Obecną nazwę posiada od 1991 roku.
  • Istnieje Biblioteka publiczna znajdująca się w Samorządowym Ośrodku Kultury i Sportu Gminy Mielec.
  • W SOKiS Chorzelów odbywają się również wystawy dzieł miejscowych artystów.

Edukacja[edytuj]

  • Zespół Szkół w Chorzelowie (przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum)[6].

Instytuty[edytuj]

  • Instytut Zootechniki Państwowego Instytutu Badawczego

Osoby związane z Chorzelowem[edytuj]

Przypisy

  1. Strona gminy. Sołectwa
  2. a b c d e f g h i j k l m Gąsiewski 2006 ↓, s. 82.
  3. a b c d e f g h Gąsiewski 2006 ↓, s. 83.
  4. a b c d e f g Zabytkowe kościoły diecezji tarnowskiej
  5. a b c d e f g h i Gąsiewski 2006 ↓, s. 84.
  6. a b Gąsiewski 2006 ↓, s. 86.
  7. a b c d e f g h i Gąsiewski 2006 ↓, s. 97.
  8. Chorzelów ma swoje sanktuarium (pol.). hej.mielec.pl, 2008-09-09. [dostęp 2008-09-14].
  9. Talarek 2008 ↓, s. 232.
  10. a b Gąsiewski 2006 ↓, s. 85.
  11. Talarek 2008 ↓, s. 39.
  12. Talarek 2008 ↓, s. 217.
  13. Talarek 2008 ↓, s. 218.
  14. a b Talarek 2008 ↓, s. 221.
  15. Mielec: uroczystości w 120. rocznicę chrztu gen. Sikorskiego (pol.). ekai.pl, 2001-09-12. [dostęp 2001-09-12].

Bibliografia[edytuj]

  • Włodzimierz Gąsiewski: Leksykon ziemi mieleckiej - Przewodnik historyczno-turystyczny. Mielec: Agencja Wydawnicza "Promocja", 2006, s. 82-88, 97. ISBN 83-87549-23-1.
  • Hanna Lawera, Artur Bata: Mielec i okolice.. Krosno: PUW "Roksana", 1998, s. 69-73. ISBN 83-87282-60-X.
  • Kazimierz Talarek: Parafia Chorzelów 1326-2008, Miejsce kultu Matki Bożej Chorzelowskiej Królowej Rodzin. Tarnów: Biblos, 2008. ISBN 978-83-733264-0-8.

Linki zewnętrzne[edytuj]