Dziegieć

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dziegieć w niewielkiej butelce, wyprodukowany we wsi Łosie w Gminie Ropa

Dziegieć – produkt o gęstej, smolistej konsystencji powstający w wyniku suchej destylacji drewna bądź kory różnych gatunków drzew i krzewów[1]. Wśród sklasyfikowanych rodzajów (według różnych źródeł) wyróżnia się dziegcie gatunkowe[2]: sosnowy (Pix liquida Pini)[3][4], bukowy (Pix Fagi)[5], brzozowy (Pix Betulae)[6] , jałowcowy (Pix Juniperi)[7] oraz dziegieć mieszany (Pix liquida)[8] i jego zagęszczona odmiana dziegieć okrętowy (Pix navalis). Rzadziej uzyskiwane w praktyce są dziegcie gatunkowe: modrzewiowy (Pix Laricis), jodłowy (Pix Abietis), dziegieć świerkowy (Pix Picea), wierzbowy (Pix Salicis) oraz torfowy (Pix Cespesis).[9]

Niekiedy jako "dziegieć mineralny" określa się smołę pogazową używaną w lecznictwie jako produkt standaryzowany pod nazwą Prodermina. W literaturze opisywany jest także dziegieć węgla brunatnego.[10]

Proces produkcji[edytuj]

Wytwarzany jest przez rozpalanie ognia w specjalnie przygotowanych dołach ziemnych, w których ułożone zostają stosy drewna, uszczelnione darnią, mchem i gliną a następnie obsypane ziemią – konstrukcje te zwane były smolarniami. Proces wytapiania dziegciu trwa wiele godzin, a powstała substancja spływa do glinianego naczynia umieszczonego na dnie dołu.

Umiejętność produkcji dziegciu była kiedyś pilnie strzeżoną tajemnicą, a sam dziegieć bardzo cenioną i szeroko stosowaną substancją.

Był jednym z ważnych produktów handlowych eksportowanych z Polski w beczkach od XV do XIX wieku.

Dzisiaj jego produkcja występuje głównie w południowo-wschodniej Polsce i ma charakter jedynie podtrzymywania tradycji rzemiosła ludowego.

Zastosowanie[edytuj]

Dziegieć posiada właściwości antyseptyczne i bakteriobójcze. Niegdyś był bardzo rozpowszechniony i stosowany jako lek w chorobach skóry. Do dzisiaj jest szeroko wykorzystywany w leczeniu łuszczycy, chociaż ze względu na swój zapach i trudne do usunięcia zabrudzenia nie jest lubiany przez pacjentów. Ponadto używany jest przez lekarzy weterynarii jako środek pomocny przy wykonywaniu opatrunków oraz w celach pielęgnacyjnych racic u bydła lub kopyt u koni.

Oprócz zastosowania w leczeniu wykorzystywano go również do impregnacji płótna i skóry, smarowania osi, uszczelniania beczek, przyklejania grotów do strzał i w wielu innych celach.

W literaturze[edytuj]

Dziegieć, ze względu na swoje niezwykłe właściwości oraz niepowtarzalny zapach, był często opisywany w polskiej literaturze, a także stał się przedmiotem wielu przysłów (np. Łyżka dziegciu w beczce miodu) i opowiadań. Pisali o nim w swojej twórczości między innymi: Henryk Sienkiewicz, Józef Ignacy Kraszewski, Adam Naruszewicz, Eliza Orzeszkowa, Jan Stanisław Bystroń, Andrzej Sapkowski oraz Jacek Kaczmarski.

Przypisy

  1. Strona internetowa dr. Henryka Różańskiego: http://luskiewnik.strefa.pl/pix/p8.htm
  2. Strona internetowa dr. Henryka Różańskiego > rodzaje dziegci : http://luskiewnik.strefa.pl/pix/p9.htm
  3. Farmakopea Polska II 1937 r. > s. 688 monografia szczegółowa - Pix liquida Pini (dziegieć sosnowy)
  4. Opis Dziegciu sosnowego na stronie wytwórcy surowca farm.: http://pharma.octuss.com/index.php?strona,doc,pol,glowna,1341,0,441,1,1341,ant.html
  5. Ergänzungsbuch 6 zum DAB, Erg.-B. 6, 1941 (EB 6) > monografia szzegółowa Pix Fagi (Buchenteer)
  6. Deutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe 1926 (DAB 6) > s. 538 > monografia szczegółowa - Pix Betulae (Birkenteer)
  7. Deutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe 1926 (DAB 6) > s. 539 > monografia szczegółowa - Pix Juniperi (Wacholderteer)
  8. Deutsches Arzneibuch. 6. Ausgabe 1926 (DAB 6) > s. 540 > monografia szczegółowa - Pix liquida (Holzteer)
  9. Strona internetowa dr Henryka Różańskiego > rodzaje dziegci : http://luskiewnik.strefa.pl/pix/p9.htm
  10. Strona internetowa dr. Henryka Różańskiego - dziegieć węglowy: http://luskiewnik.strefa.pl/pix/p19.htm

Linki zewnętrzne[edytuj]