Łuszczyca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łuszczyca [psoriasis]
psoriasis
ICD-10 L40
L40.0 Łuszczyca pospolita
L40.1 Łuszczyca krostkowa uogólniona
L40.2 Zapalenie ciągłe krostkowe kończyn [acrodermatitis continua]
L40.3 Łuszczyca krostkowa dłoni i podeszew
L40.4 Łuszczyca grudkowa
L40.5 Łuszczyca stawowa (M07.0-M07.3, M09.0)
L40.8 Inna łuszczyca
L40.9 Nieokreślona łuszczyca
Młody mężczyzna, którego plecy i kończyny górne są dotknięte łuszczycą

Łuszczyca (łac. psoriasis) – przewlekła, nawracająca choroba skóry, która charakteryzuje się występowaniem na skórze łuszczących się wykwitów. Choroba ta należy do najczęściej występujących schorzeń dermatologicznych – dotyka 2-4% populacji[1]. Ocenia się, że łuszczyca dotyczy 16 osób na 1000 populacji ogólnej[2]. Nie stwierdza się predykatyw co do płci. Łuszczyca jest schorzeniem uwarunkowanym genetycznie o dziedziczeniu wielogenowym. Stwierdzone zachorowanie u jednego z bliźniąt jednojajowych daje 70-80% wystąpienia tej przypadłości u drugiego. W przypadku bliźniąt dwujajowych ryzyko spada do 15-25%. Łuszczyca u jednego rodzica obarcza potomstwo ryzykiem zachorowania w 25%. Gdy choroba dotyczy obojga rodziców, zagrożenie sięga 60%.[3].

Główną rolę w patogenezie odgrywają czynniki immunologiczne, nieprawidłowe funkcjonowanie składników układu odpornościowegolimfocytów T i wydzielanych przez nie cytokin[4]. Stwierdzono także istnienie wspólnych mechanizmów patogenetycznych w łuszczycy i w chorobach serca i naczyń[1].

Łuszczyca jest schorzeniem niezakaźnym i niezłośliwym. Cechuje się przewlekłym przebiegiem, z tendencją do samoistnego ustępowania (remisji) i nawrotów. Pierwszy wysiew zmian może wystąpić w każdym wieku. Szczyt zachorowań przypada na drugą i trzecią dekadę życia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy opis obrazu klinicznego choroby, który odpowiada objawom łuszczycy, pochodzi z ok. 460–370 roku p.n.e. i sporządzony został przez Hipokratesa. W I w. n.e. Korneliusz Celsus dokonał opisu łuszczycy w dzisiejszym rozumieniu, ale opisał tę chorobę pod nazwą impetigo. Słowa psoriasis stosowanego w dermatologii na określenie swędzących zmian skórnych przy łuszczycy użył po raz pierwszy rzymski lekarz Galen.[5].

Bardzo długo odrębne schorzenia skóry, lub zakaźne choroby ogólnoustrojowe, manifestujące się m.in. na skórze, traktowane były jako jedna jednostka chorobowa. Łuszczycę jako odrębne schorzenie zdefiniował w 20. stuleciu Robert Willian.

Jeszcze do połowy XIX wieku mylono ją z trądem i chorych izolowano od społeczeństwa.

To nastawienie do dolegliwości skórnych pokutuje do dnia dzisiejszego i często jest przyczyną dyskryminacji chorych.

Obraz kliniczny[edytuj | edytuj kod]

Charakterystycznym objawem łuszczycy są owalne bądź okrągłe, czerwonobrunatne lub zaróżowione, płaskie grudki o wyrazistych brzegach i zróżnicowanej wielkości pokryte srebrzystą lub srebrzystoszarą, nawarstwiającą się łuską, powstałą w wyniku zrogowacenia ognisk chorobowych. Zmiany mają czasem tendencję do zlewania się. Wykwity występują najczęściej na skórze prostowników kończyn (głównie łokci i kolan), okolicy kości krzyżowej, okolicy pośladkowej, na owłosionej skórze głowy oraz skórze stóp i dłoni. Cechą charakterystyczną zmian w obrębie owłosionej skóry głowy jest ich przechodzenie na gładką skórę czoła, karku czy za uszami. Najczęściej spotykaną, ze względu na obraz kliniczny, formą jest łuszczyca zwykła (psoriasis vulgaris), na którą zapada ok. 90% chorych.

Nasilenie choroby jest zróżnicowane: od form z nielicznymi, niewielkimi wykwitami skórnymi, wielkości łebka od szpilki, po ciężkie postacie choroby, charakteryzujące się zmianami zapalnymi i wysiękowymi, często przybierającymi formę uogólnioną (erytrodermia łuszczycowa). U około 5-20% chorych pojawia się postać stawowa łuszczycy (psoriasis arthropatica) w której dochodzi do łuszczycowego zapalenia stawów.

Niekiedy łuszczyca bywa mylona z atopowym zapaleniem skóry.

Czynniki wyzwalające manifestację choroby[edytuj | edytuj kod]

Do najczęściej wymienianych czynników wywołujących łuszczycowe reakcje skórne należą:

  • Infekcje:
  1. Bakteryjne infekcje górnych dróg oddechowych spowodowane paciorkowcem np. angina ropna.
  2. Niewyleczone ogniska zapalne – migdałki podniebienne, próchnica, zapalenia dróg moczowych.
  3. Infekcje wirusowe u dzieci (ospa wietrzna, różyczka, odra) i u dorosłych (półpasiec).
  4. Infekcje spowodowane drożdżakami – szczególnie u osób z nadwagą posiadających uwarunkowania genetyczne do rozwoju łuszczycy.
  1. Zadrapania, rany, blizny chirurgiczne, oparzenia (słoneczne, wrzątkiem, substancjami drażniącymi), jak i ukłucia po szczepieniach, powodują pojawienie się zmian łuszczycowych dokładnie w miejscach urazu – zjawisko to nazywamy fenomenem Koebnera.
  2. Długotrwały ucisk powodowany np. paskiem od zegarka czy ubrania oraz w miejscach szczególnie narażonych na urazy – łokcie, kolana, dłonie, stopy.
  3. Silne nasłonecznienie jest czynnikiem wyzwalającym objawy u 10% chorych.[6]
  • Lekarstwa, nikotyna i alkohol
  1. Przyjmowanie leków beta-blokujących u pacjentów z nadciśnieniem, soli litu w leczeniu depresji, leków antymalarycznych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, sulfonów, inhibitorów konwertazy angiotensyny, interferonu alfa oraz odstawienie lub redukcja leków kortykosteroidowych.
  2. Interferon – może zaostrzyć przebieg
  3. Hormony – choroba często pojawia się w okresie dojrzewania lub przekwitania, kiedy dochodzi do znaczących zmian w gospodarce hormonalnej organizmu.
  4. Regularne nadużywanie alkoholu powoduje pojawienie się ciężkich form łuszczycy.
  5. Palenie ponad 15 papierosów dziennie jest jednym z czynników ryzyka zachorowania na łuszczycę.[7]
  • Stres, silne wstrząsy psychiczne.
  1. Około 30% pacjentów twierdzi, że stres był u nich przyczyną manifestacji choroby.

Dla znacznej grupy chorych, jest on czynnikiem zaostrzającym objawy.

U wielu pacjentów alkohol, nadwaga, niedobór snu, nikotyna, nieodpowiednie kosmetyki, ciasne, niewygodne ubranie z syntetycznych materiałów, uniemożliwiające skórze oddychanie lub nadmierna higiena, powodują zaostrzenie się objawów chorobowych. Również źle przeprowadzona, zbyt agresywna terapia może spowodować pogorszenie stanu skóry.

Typy łuszczycy[edytuj | edytuj kod]

  • Łuszczyca zwykła (psoriasis vulgaris)
  • Łuszczyca zadawniona (psoriasis inveterata)
  • Łuszczyca brodawkująca (psoriasis verrucosa)
  • Łuszczyca wysiękowa (psoriasis exsudativa)
  • Łuszczyca brudźcowa (psoriasis rupioides)
  • Łuszczyca kropelkowata, grudkowa (psoriasis guttata)
  • Łuszczyca plackowata
  • Łuszczyca stawowa (psoriasis arthropatica)
    • typu dystalnego
    • typu reumatoidalnego
    • typu zniekształcajacego
  • Łuszczyca krostkowa (psoriasis pustulosa)
    • dłoni i stóp (psoriasis pustulosa palmoplataris)
    • uogólniona von Zumbusha (psoriasis pustulosa generalisata von Zumbush)
    • acrodermatosis continua Hallopeau
  • Krostkowica dłoni i stóp (pustulosis palmoplantaris)
  • Łuszczyca uogólniona, erytrodermia łuszczycowa (erythrodermia psoriatica)

Charakterystyka typów łuszczycy[edytuj | edytuj kod]

Zmiany łuszczycowe na kończynie górnej

Łuszczyca pospolita[edytuj | edytuj kod]

Jest najczęściej występującą formą łuszczycy. Dotyczy 80 do 90% osób chorych na łuszczycę. Łuszczyca pospolita typowo objawia się w postaci wypukłych obszarów rozognionej skóry pokrytych srebrnobiałą łuską.

Łuszczyca stawowa[edytuj | edytuj kod]

Łuszczyca stawowa łac. psoriasis athropatica (lub inaczej łuszczycowe zapalenie stawów) jest jedną z groźniejszych form łuszczycy. Powoduje ona przewlekłe zapalenia stawów, a jeśli jest nieleczona także trwałe kalectwo. Zawsze jest ona połączona z inną formą tej choroby, objawiającą się zmianami skórnymi. Choroba dotyczy 0,02-0,1% populacji i najczęściej ujawnia się ok. 40 r.ż. [8] Zmiany dotyczą głównie stawów międzypaliczkowych rąk i stóp lub kręgosłupa.

Łuszczyca kropelkowata[edytuj | edytuj kod]

Charakteryzuje się licznymi, małymi i owalnymi (kropelkowatymi) punkcikami (od wielkości łebka szpilki do maksymalnie 1-2 cm). Te liczne punkciki łuszczycy występują na dużych powierzchniach takich jak tułów. Ta postać łuszczycy jest powiązana z paciorkowym zapaleniem gardła lub innymi infekcjami.

Łuszczyca plackowata[edytuj | edytuj kod]

Duże, zlewające się wykwity. Zmiany żywoczerwone, ogniska okrągłe lub owalne, często pokryte srebrzystobiałą łuską ze względu na przyspieszony proces rogowacenia w obrębie tarcz chorobowych.

Łuszczyca odwrócona[edytuj | edytuj kod]

(Psoriasis Inversa): Zajmuje powierzchnie zgięciowe, np. stawów łokciowych lub kolanowych. Zmiany mogą mieć charakter sączący. Nie wykazują obecności łuski. Ten typ łuszczycy częściej występuje u osób w starszym wieku.

Łuszczyca krostkowa[edytuj | edytuj kod]

Łuszczyca krostkowa objawia się w postaci krost wypełnionych jałową treścią ropną. Skóra okolicy wykwitowej jest objęta odczynem zapalnym. Zmiany są tkliwe i występują na rumieniowym podłożu. Łuszczyca krostkowa jest zlokalizowana na dłoniach, stopach lub rzadziej – występuje w postaci uogólnionej, z rozległymi "łatami".

Łuszczyca krostkowa uogólniona (typu von Zumbusha)[edytuj | edytuj kod]

Postać łuszczycy występująca głównie u dorosłych, o najcięższym przebiegu. Wysiewowi zmian towarzyszy wysoka gorączka, osłabienie, zły stan ogólny, w części przypadków z zagrożeniem życia włącznie. Pojawiające się w przeciągu kilku godzin (<24 godz.) ropne krosty występują na podłożu rumieniowym i są zgrupowane w pakiety. Obecny jest objaw Nikolskiego. We krwi stwierdza się leukocytozę. Objawy stwarzają podobieństwo do toksycznej nekrolizy naskórka (zespół Lyella). Schorzenie grozi poważnymi powikłaniami – amyloidozą nerek, zgonem.

Łuszczyca krostkowa dłoni i stóp (psoriasis pustulosa palmoplantaris)[edytuj | edytuj kod]

Rzadka postać łuszczycy, występująca częściej u kobiet niż u mężczyzn(4:1). Choroba zazwyczaj rozpoczyna się w 50–60 r.ż. Wykwity pojawiają się falowo na dłoniach i stopach – najczęściej na kciuku i palcu V, po stronie zginaczy palców, na piętach i łuku stopy. Choroba zazwyczaj nie obejmuje dystalnych części palców dłoni i stóp[8].

Acrodermatitis continua Hallopeau[edytuj | edytuj kod]

Występują zmiany zlewne rumieniowe-złuszczające i krostkowe, ograniczone do dystalnych części palców rąk.

Łuszczyca paznokci[edytuj | edytuj kod]

Łuszczyca paznokci (łac. psoriasis unguium) cechuje się obecnością poprzecznych rowków i zagłębień w płytce paznokciowej (niczym w naparstku – skutek zniszczenia łożyska paznokcia), hiperkeratozą podpaznokciową, onycholizą i obecnością żółto-brązowych plam pod płytką paznokciową – patognomonicznych dla łuszczycy tzw. plam olejowych. Płytki mogą być kruche i łamliwe. Może też dojść do onycholizy. Łuszczyca paznokci występuje u 25% chorych - dotyczy 75-86% przypadków łuszczycy stawowej i 20-30% łuszczycy zwyczajnej.[9] Często ta forma łuszczycy mylona jest z grzybicą paznokci.

Łuszczyca wysiękowa[edytuj | edytuj kod]

Zmiany nietypowe, zlokalizowane w fałdach skórnych (pachowe, pachwinowe) oraz w okolicach narządów płciowych.

Łuszczyca zastrzała[edytuj | edytuj kod]

Zmiany pogrubiałe, pokryte grubą warstwą srebrzystobiałej łuski o hiperkeratotycznej powierzchni; często zmiany utrzymują się miesiącami/latami.

Łuszczyca brodawkująca[edytuj | edytuj kod]

Charakteryzuje się brodawkowatym, nierównomiernym przerostem naskórka o wzmożonym rozwoju. Wyróżniającą cechą jest wzmożone rogowacenie naskórka[10].

Łuszczyca brudźcowa[edytuj | edytuj kod]

Zadawniona postać łuszczycy wysiękowej, ta sama lokalizacja zmian skórnych; strupy są przerosłe, nawarstwione i wilgotne.

Erytrodermia łuszczycowa[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy rozległego zapalenia i łuszczenia się skóry na dużych powierzchniach ciała. U chorych w wielu przypadkach stwierdza się bardzo niewielkie rezerwy skóry niezmienionej chorobowo. Możliwe jest współwystępowanie uporczywego świądu, obrzęku oraz bólu. Często jest rezultatem zaostrzenia się łuszczycy pospolitej, szczególnie następującego nagłego cofnięcia systemowego leczenia. Często ma bardzo ciężki przebieg, z wysoką temperaturą, utrata płynów, zaburzeniami wodno-elektrolitowymi i wtórnymi zakażeniami.

Terapia[edytuj | edytuj kod]

Farmakoterapia[edytuj | edytuj kod]

Leczenie zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

W przypadku łuszczycy zwykłej jest zwykle wystarczające, ale w lżejszych postaciach łuszczycy, obejmujących do 25% powierzchni ciała. Ma na celu usunięcie łusek, a następnie zahamowanie nadmiernej proliferacji naskórka. Ocenia się, że około 70% chorych można leczyć jedynie środkami do stosowania miejscowego.

Leczenie złuszczające[edytuj | edytuj kod]
  • maść salicylowa 5-30%
  • maść mocznikowa 10-20%
  • maść solankowa (tj. z chlorkiem sodu) 5-10%
  • oliwa salicylowa 5-7% (stosowana na owłosioną skórę głowy)
  • maść salicylowo-siarkowa
  • cignolina 0,025-0,2% akbo w tzw. „terapii minutowej” - tj. aplikacja specyfiku na maksymalnie 2h – w stężeniu powyżej 2%
  • dziegdzie (produkt destylacji drewna i węgla; hamujące podział komórek naskórka)
Leczenie redukujące[edytuj | edytuj kod]
  • antralina (Cignolina)
  • dziegcie roślinne (sosnowy - Pix liquida Pini, brzozowy - Oleum Rusci = Pix Betulae, bukowy - Pix Fagi, jałowcowy - Pix Juniperi) oraz mineralne (Prodermina - Pix Lithanthracis, płyn ze smołą pogazową i saponinami - Liquor Carbonis detergens) w różnych zakresach stężeń, najczęściej 5-20%.
  • pirogalol (obecnie bardzo rzadko)
  • kortykosteroidy
  • witamina D3
  • retinoidy (Tazaroten 0,05-1% maść)

Leczenie ogólne[edytuj | edytuj kod]

Leczenie ogólne zaleca się po nieskutecznej terapii miejscowej oraz w ciężkich przypadkach zachorowania. Leczenie łuszczycy lekami systemowymi najogólniej można określić jako immunosupresję. Jest ono jednak obarczone ryzykiem wystąpienia poważnych objawów ubocznych (uszkodzenie czynności wątroby i nerek, immunosupresja szpiku, nadciśnienie tętnicze). Stosuje się preparaty:

Nie należy włączać glikokortykosteroidów o działaniu ogólnoustrojowym, gdyż może to spowodować wysiew łuszczycy krostkowej uogólnionej. Wyjątkiem jest łuszczyca zwyczajna zmierzająca do erytrodermii. Dozwolone jest tu parenteralne stosowanie glikokortykosteroidów przez 2-4 dni w celu opanowania stanu zapalnego, ale w warunkach ambulatoryjnych.[12]

Fototerapia[edytuj | edytuj kod]

  • PUVA terapia
  • UVB terapia
  • SUP (selektywna fototerapia)

Fotochemioterapia[edytuj | edytuj kod]

  • PUVA (psoraleny + UVA)
  • re-PUVA (psoraleny + UVA + retinoidy)

Fotofereza[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Fotofereza.

Inne sposoby leczenia[edytuj | edytuj kod]

  • jako preparaty wspomagające stosuje się środki przeciwświądowe o działaniu uspokajającym
  • balneoterapia – kąpiele solankowe i słoneczne
  • klimatoterapia – kąpiele w Morzu Martwym
  • psychoterapia z metodami relaksacyjnymi
  • w niektórych publikacjach sugeruje się korzyść wynikającą ze stosowania diety bezglutenowej[13][14][15]
  • unikanie urazów skóry
  • ogólna higiena skóry

Spożywanie oleju rybiego może mieć umiarkowany wpływ na objawy łuszczycy[16][17].

Metody bez udowodnionej skuteczności[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ramin Ghazizadeh, Hajime Shimizu, Mamiko Tosa, Mohammad Ghazizadeh. Pathogenic Mechanisms Shared between Psoriasis and Cardiovascular Disease. „International Journal of Medical Sciences”. 7, s. 284-289, 2010. DOI: 10.7150/ijms.7.284 (ang.). 
  2. Łuszczyca [w:] Honorata Błaszczyk, Anna Zalewska-Janowska, Choroby skóry, Warszawa 2009, s. 96.
  3. Informacje zawarte w serwisie dermatolog.pl [dostęp 2015-03-11].
  4. SL. Mehlis, KB. Gordon. The immunology of psoriasis and biologic immunotherapy. „J Am Acad Dermatol”. 49 (2 Suppl), s. S44-50, Aug 2003. PMID: 12894125. 
  5. Informacje zawarte w serwisie dermatolog.pl [dostęp 2015-03-11].
  6. Hanna Wolska, Łuszczyca i choroby z jej kręgu [w:] Maria Błaszczyk-Kostanecka, Hanna Wolska, Dermatologia w praktyce, Warszawa 2009, s. 126.
  7. Justyna Sałata-Nowak, Iwona Flisiak, Bożena Chodynicka, Wpływ dymu tytoniowego na skórę. Przegląd Dermatologiczny 2010, nr 97, s. 342–348.
  8. Klauss Wolff, Klaus Dieter Wolff, Richard R. Johnson, Dick Suurmond, Richard Suurmond, Thomas B. Fitzpatrick: Fitzpatrick's color atlas and synopsis of clinical dermatology. New York: McGraw-Hill Medical Pub. Division, 2005. ISBN 0-07-144019-4.
  9. Łuszczyca paznokci [w:] Honorata Błaszczyk, Anna Zalewska-Janowska, Choroby skóry, Warszawa 2009, s. 96.
  10. Informacje ze strony internetowej info-med.pl. [dostęp 2010-02-02].
  11. Informacja o leku Humira na stronie European Medicines Agency (ang.). [dostęp 2010-02-02].
  12. Jacek Szepietowski, Zygmunt Adamski, Grażyna Chodorowska, Wiesław Gliński, Andrzej Kaszuba, Waldemar Placek, Lidia Rudnicka, Adam Reich, Prace specjalne: Leczenie łuszczycy zwyczajnej – rekomendacje ekspertów Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Część I: łuszczyca łagodna, łuszczyca wieku dziecięcego. Przegląd Dermatologiczny 2012, nr 99, s. 83–96.
  13. ML. Araujo, MG. Burgos, IS. Moura. [Nutritional influences in psoriasis]. „An Bras Dermatol”. 84 (1). s. 90–2. PMID: 19377768. 
  14. M. Wolters. Diet and psoriasis: experimental data and clinical evidence. „Br J Dermatol”. 153 (4), s. 706–14, Oct 2005. DOI: 10.1111/j.1365-2133.2005.06781.x. PMID: 16181450. 
  15. G. Addolorato, A. Parente, G. de Lorenzi, ME. D'angelo Di Paola i inni. Rapid regression of psoriasis in a coeliac patient after gluten-free diet. A case report and review of the literature. „Digestion”. 68 (1), s. 9–12, 2003. DOI: 10.1159/000073220. PMID: 12949434. 
  16. SB. Bittiner, WF. Tucker, I. Cartwright, SS. Bleehen. A double-blind, randomised, placebo-controlled trial of fish oil in psoriasis. „The Lancet”. 1 (8582), s. 378-80, Feb 1988. PMID: 2893189. 
  17. Hywel Williams: Evidence-based dermatology. London: BMJ Books, 2003, s. 238.
  18. C. Galli, PC. Calder. Effects of fat and fatty acid intake on inflammatory and immune responses: a critical review. „Ann Nutr Metab”. 55 (1–3), s. 123–39, 2009. DOI: 10.1159/000228999. PMID: 19752539. 
  19. D. Metze, S. Reimann, S. Beissert, T. Luger. Efficacy and safety of naltrexone, an oral opiate receptor antagonist, in the treatment of pruritus in internal and dermatological diseases. „J Am Acad Dermatol”. 41 (4), s. 533–9, Oct 1999. PMID: 10495371. 
  20. A. Brune, D. Metze, TA. Luger, S. Ständer. [Antipruritic therapy with the oral opioid receptor antagonist naltrexone. Open, non-placebo controlled administration in 133 patients]. „Hautarzt”. 55 (12), s. 1130–6, Dec 2004. DOI: 10.1007/s00105-004-0802-8. PMID: 15517116. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Honorata Błaszczyk, Anna Zalewska-Janowska, Choroby skóry, Warszawa 2009. ISBN 978-83-200-3760-9.
  • Stefania Jabłońska: Choroby skóry. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1951.
  • Beata Miękoś-Zydek, Aneta Ryglewska-Cho, Magdalena Lassota-Falczewska, Piotr Czyż, Andrzej Kaszuba, Jakość życia pacjentów z łuszczycą. Postępy Dermatologii i Alergologii 2006, nr 6(XXIII), s. 273–277.
  • Hanna Wolska, Andrzej Langner, Łuszczyca, Lublin 2006. ISBN 83-89309-69-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.