Acytretyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Acytretyna
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C21H26O3
Masa molowa 326,43 g/mol
Wygląd żółty lub zielonkawożółty krystaliczny proszek
Identyfikacja
Numer CAS 55079-83-9
69427-46-9 (izomer Z,E,E,E)
54757-46-9 (mieszanina izomerów)
PubChem 5284513[1]
DrugBank DB00459[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC D05BB02
Stosowanie w ciąży kategoria X

Acytretynaorganiczny związek chemiczny, syntetyczny, aromatyczny analog kwasu retinowego, stosowany głównie w leczeniu objawowym ciężkich postaci łuszczycy oraz zaburzeń keratynizacji skóry.

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Mechanizm działania acytretyny nie został, jak dotąd, wyczerpująco wyjaśniony. Wiadomo jednak, że lek wpływa normalizująco na procesy odnowy, różnicowania i rogowacenia naskórka.

Własności farmakokinetyczne[edytuj | edytuj kod]

Lek osiąga w osoczu stężenie terapeutyczne po 1–4 godzinach od momentu podania. Pokarm, szczególnie bogaty w tłuszcze, wpływa dodatnio na wchłanianie preparatu. Średnia biodostępność leku wynosi średnio ok. 60%, jest ona jednak silnie uzależniona od czynników osobniczych i może przyjmować wartości od 35% do ponad 90%. Jako że acytretyna jest substancją wybitnie lipofilną, bardzo dobrze penetruje do tkanek, przenika także przez barierę krew-łożysko oraz do mleka matki. Wiąże się z białkami osocza w 99%. Acytretyna metabolizowana jest do postaci izomeru cis (13-cis-acytretyna), który następnie ulega glukoronizacji. Ostatnim etapem szlaku metabolicznego jest odłączanie łańcucha bocznego. Niewielkie ilości leku ulegają biotransformacji w etretynat. Choć sama acytretyna jest całkowicie usuwana z organizmu po 36 dniach, u leczonych tym lekiem należy brać pod uwagę możliwość powstawania etretynatu, którego okres półtrwania wynosi ok. 120 dni.

Wskazania[edytuj | edytuj kod]

Lek stosowany jest w leczeniu objawowym ciężkich postaci łuszczycy, przede wszystkim jednak łuszczycy krostkowej, łuszczycowym zapaleniu stawów, łuszczycy erytrodermicznej. Wskazaniem do stosowania leku są również inne, ciężkie i niepoddające się innym metodom leczenia, postacie łuszczycy, a także rybia łuska, łupież czerwony mieszkowy, choroba Dariera.

Lek hamuje rozwój nieczerniakowych nowotworów skóry u pacjentów po przeszczepie narządów i może być stosowany w chemoprewencji nowotworów skóry – u chorych po przeszczepie narządów nowotwory skóry są najczęściej występującymi nowotworami złośliwymi. Dla pozytywnego efektu konieczne jest długoterminowe leczenie acytretyną[5].

Dowiedziono skuteczności leczenia acytretyną rzadkiego przypadku choroby Grovera[6].

Wskazania do stosowania zarejestrowane w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Rozległe i ciężkie, oporne na leczenie postacie łuszczycy, takie jak:

Ciężkie zaburzenia rogowacenia skóry, które nie poddają się innym metodom leczenia, takie jak:

Liszaj płaski skóry i błon śluzowych.

Inne ciężkie, oporne na leczenie postacie zapalenia skóry, charakteryzujące się wadliwym i (lub) nadmiernym rogowaceniem.

Szczególne środki ostrożności[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z zaleceniami producenta, stosowanie acytretyny u kobiet w wieku rozrodczym jest możliwe dopiero wtedy, gdy spełnione zostaną wszystkie z poniższych punktów:

  1. Pacjentka cierpi na ciężką postać łuszczycy lub oporną na inne metody leczenia.
  2. Pacjentka zobowiązuje się do ścisłego przestrzegania zaleceń lekarza.
  3. Nie stwierdzono u pacjentki przeciwwskazań do stosowania antykoncepcji.
  4. Pacjentka akceptuje i stosuje skuteczne metody antykoncepcji w sposób ciągły, począwszy od 4. tygodnia przed rozpoczęciem podawania leku aż do dwóch lat od momentu zakończenia terapii.
  5. Podawanie leku może się rozpocząć dopiero w 2–3 dniu następnej, normalnej miesiączki po rozpoczęciu leczenia antykoncepcyjnego.
  6. Stwierdzono u pacjentki negatywny wynik testu ciążowego, przeprowadzonego na 2 tygodnie przed rozpocząciem leczenia. Zaleca się przeprowadzanie takich testów co miesiąc w czasie trwania leczenia acytretyną.
  7. Pacjentka została poinformowana o działaniu teratogennym leku.
  8. Pacjentka jest świadoma, że powyższych zasad należy przestrzegać w przypadku każdego ponownego leczenia acytretyną, bez względu na to, jak długi był odstęp czasu między poprzednim cyklem leczenia.

Poza tym, należy zwracać szczególną uwagę na:

  • chorych na cukrzycę – acytretyna może powodować zmniejszoną tolerancję glukozy, należy więc, przez pierwsze 3 miesiące leczenia, często kontrolować jej stężenie we krwi,
  • stan wątroby oraz poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi – w przypadku utrzymujących się niekorzystnych wyników badań należy przerwać podawanie acytretyny lub zmniejszyć jej dawkę.

Przeciwwskazania[edytuj | edytuj kod]

Acytretyna, a także jej metabolit – etretynat – działają silnie teratogennie, powodując m.in. odmóżdżenie płodu. Nie wolno stosować w okresie ciąży i karmienia piersią.

  • kobiety w wieku rozrodczym, jeśli nie chcą lub nie mogą stosować skutecznej antykoncepcji,
  • znaczne upośledzenie czynności wątroby lub nerek oraz wysoki, przewlekły poziom lipidów we krwi,
  • nadwrażliwość na acytretynę lub jakikolwiek inny składnik preparatu,
  • nadwrażliwość na retinoidy,
  • nie podawać łącznie z tetracyklinami, metotreksatem i witaminą A.

Osoby, które były leczone acytretyną, nie powinny być dawcami krwi.

Interakcje[edytuj | edytuj kod]

Alkohol etylowy, spożywany w czasie leczenia acytretyną, powoduje zwiększone powstawanie etretynatu. Mechanizm tego działania nie został ustalony, nie wiadomo również, czy i jakie inne substancje mogą brać udział w tej reakcji. Należy więc powstrzymywać się od przyjmowania etanolu przez cały okres leczenia aż do dwóch miesięcy od jego zakończenia. Podawanie łącznie z metotreksatem powoduje zwiększone ryzyko zapalenia wątroby. Acytretyna, podawana łącznie z tetracyklinami, może spowodować wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Lek zmniejsza zdolność fenytoiny do wiązania z białkami. Podczas leczenia acytretyną nie należy podawać witaminy A lub preparatów ją zawierających, ze względu na duże ryzyko wystąpienia hiperwitaminozy A.

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

Objawy niepożądane pojawiają się u wszystkich chorych leczonych acytretyną i mają związek ze stosowaną dawką. Do najczęstszych objawów ubocznych należą te charakterystyczne dla hiperwitaminozy A, a mianowicie:

Długotrwałe podawanie acytretyny może powodować hiperostozę i zwapnienia pozaszkieletowe. Obserwuje się także wzrost stężenia enzymów wątrobowych, hipercholesterolemię i hipertrójglicerynemię, szczególnie wśród chorych z grup ryzyka.

Preparaty[edytuj | edytuj kod]

Dostępne w Polsce preparaty proste to Acitren i Neotigason[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Acytretyna (CID: 5284513) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. a b c d Acytretyna (DB00459) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  3. a b c Acytretyna (nr 44707) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski. [dostęp 2018-07-30].
  4. Acytretyna (nr 44707) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych (ze względu na zmianę sposobu wywołania karty charakterystyki, aby pobrać kartę dla obszaru USA, na stronie produktu należy zmienić lokalizację na "United States" i ponownie pobrać kartę). [dostęp 2018-07-30].
  5. Y.G. De Graaf, S. Euvrard, J.N. Bouwes Bavinck. Systemic and topical retinoids in the management of skin cancer in organ transplant recipients. „Dermatol Surg”. 30 (4 cz. 2), s. 656–661, 2004. DOI: 10.1111/j.1524-4725.2004.30152.x. PMID: 15061851. 
  6. Barbara Olszewska, Alicja Malinowska, Aneta Szczerkowska-Dobosz, Wojciech Biernat, Elżbieta Gruska-Suchanek, Roman Nowicki, Dorota Kozicka. Zmiany skórne w przebiegu choroby Grovera klinicznie przypominające wyprysk – opis przypadku. „Alergia Astma Immunologia”. 1 (18), s. 55–58, 2013. 
  7. Obwieszczenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia, 2015-03-16. [dostęp 2015-08-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.