Edward Ciuksza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Edward Ciuksza
Data i miejsce urodzenia 31 stycznia 1905
Podstępna
Data śmierci 21 lutego 1970
Zawód notariusz, muzyk
Małżeństwo żona Jadwiga

Edward Ciuksza (ur. 31 stycznia 1905 Podstępna, zm. 21 lutego 1970) – polski muzyk, mandolinista.

Urodził się i wychował w miasteczku Podstępna na Ukrainie[1]. Jego ojciec pracował tam jako zawiadowca stacji kolejowej. W 1921 roku przeprowadził się z rodziną do Wilna[1]. Wtedy to, w wieku 17 lat, Edward Ciuksza założył Towarzystwo Mandolinowe „Kaskada”[1]. Był w nim mandolinistą, później również koncertmistrzem i zastępcą kierownika zespołu. W 1945, podczas przymusowych wysiedleń Polaków z Kresów Wschodnich, cała orkiestra trafiła do Łodzi. Muzycy założyli tam Łódzką Orkiestrę Mandolinistów. Cieszyła się ona dużą popularnością – Ciuksza występował z nią aż do swojej śmierci.

W 1954 roku uzyskał dyplom Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Katowicach[2].

Orkiestra Mandolinistów Edwarda Ciukszy[edytuj]

Powstałe w 1921 roku Towarzystwo Mandolinowe „Kaskada” było początkowo orkiestrą złożoną z amatorów-pasjonatów[1]. Siedem lat później – w 1928 roku – zespół rozpoczął współpracę z Radiem Wilno[1]. Ciuksza prowadził tam audycję pt. Wieczorynka, w której przeplatał własne opowieści utworami granymi przez swoją orkiestrę[1]. „Kaskada” zniknęła z anteny na czas niemieckiej okupacji miasta (1941–1944), powracając w 1944 roku po wkroczeniu[a] Armii Czerwonej[1]. 14 lutego 1945 r. zespół zagrał swój tysięczny koncert radiowy[1].

W kwietniu 1945 roku z powodu wysiedleń ludności polskiej orkiestra musiała opuścić Wilno[1]. 16 kwietnia zagrała swój pożegnalny (1029-ty) koncert[1]. Cała orkiestra wyruszyła pociągiem do Krakowa[1].

23 lub 24 kwietnia 1945 r. skład zatrzymał się na stacji Łódź Kaliska[1]. Muzycy spotkali tam znajomego małżeństwa Ciukszów – pianistę Stanisława Szpinalskiego, współpracującego wówczas z Rozgłośnią Polskiego Radia w Łodzi[1]. Za jego sugestią postanowili osiedlić się w Łodzi[1]. Cały zespół zamieszkał w opuszczonym przez wojsko baraku w Tuszynie-Lesie[1].

1 maja 1945, Łódzka Orkiestra Mandolinistów zainaugurowała swoją działalność koncertem podczas uroczystości otwarcia nowego studia Radio Łódź przy al. Tadeusza Kościuszki 40[1][3]. Jej występ poprzedził felieton odczytany przez Aleksandra Zelwerowicza[1].

Od koncertu w dniu 20 października 1949 roku zaczęli występować jako Orkiestra Mandolinistów pod dyrekcją Edwarda Ciukszy[1].

1 stycznia 1950 muzycy podpisali z Polskim Radiem umowę o pracę[1]. Stali się w ten sposób pierwszą łódzką etatową orkiestrą radiową.

W 1967 zespół koncertował w Budziszynie (w ówczesnym NRD)[3].

Orkiestra wykorzystywała instrumenty takie jak akordeon, czelesta, ksylofon, wibrafon, cytra, gitara hawajska, gitara elektryczna oraz elektronium[1]. Wykonywała głównie aranżacje melodii polskich, ukraińskich, litewskich, włoskich, hiszpańskich i hawajskich[1]. Brała również na warsztat arie operetkowe oraz transkrypcje muzyki poważnej[1]. Z członków orkiestry utworzono Zespół Domrowy Muzyki Dawnej, który wykonywał utwory polskich kompozytorów[1].

Z Orkiestrą Mandolinistów Edwarda Ciukszy nagrywali tacy śpiewacy i piosenkarze jak Teresa Żylis-Gara, Krystyna Nyc-Wronko, Rena Rolska, Tadeusz Woźniakowski, Zofia Framer i Zbigniew Framer[1].

Pierwszą kobietą w zespole była Zofia Pychyńska grająca na ksylofonie i wibrafonie[1]. Później do orkiestry dołączyła Wanda Torzówna grająca na cytrze[1].

Orkiestra Mandolinistów Edwarda Ciukszy cieszyła dużą popularnością. Działała nieprzerwanie w Radiu Łódź do roku 1971, przy czym w kwietniu 1954 muzycy stracili etaty i odzyskali je dopiero w styczniu 1957[1]. W 1971 orkiestra została rozwiązana[1].

W archiwum Radia Łódź zachowało się 7 tysięcy nagrań tego zespołu[1]. Polskie Radio wydało w 2007 roku w serii Archiwum Polskiego Radia dwupłytowy album z nagraniami instrumentalnymi Orkiestry, zatytułowany Z Archiwum Polskiego Radia vol. 03 - Edward Ciuksza[1].

Nagrania Orkiestry pojawiły się również w filmie Rewers (2009) w reżyserii Borysa Lankosza oraz w dokumencie Z miasta Łodzi (1968) w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego.

Uwagi

  1. Armia Czerwona wkroczyła do miasta wieczorem 7 lipca 1944, po kilku dniach walk ulicznych w dniu 13 lipca 1944 „wyzwoliła” Wilno

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad Ryszard Jeż, Z Archiwum Polskiego Radia, vol. 3 - Edward Ciuksza, wyd. Polskie Radio, nr katalogowy PRCD106970 (w wersji online np. tutaj)
  2. Encyklopedia muzyczna PWM (Polish Edition). Cz. 2: cd. Kraków: Polskie Wydawn. Muzyczne, 1984, s. 207. ISBN 83-224-0223-6.
  3. a b Historia Radia Łódź (pol.). Radio Łódź. [dostęp 2010-08-09].

Bibliografia[edytuj]

  • Ryszard Jeż, Z Archiwum Polskiego Radia, vol. 3 - Edward Ciuksza, wyd. Polskie Radio, nr katalogowy PRCD106970 (w wersji online tutaj)