Elbrus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Elbrus
Elbrus widziany z południa.
Elbrus widziany z południa.
Państwo  Rosja
Republika  Kabardo-Bałkaria
Pasmo Kaukaz
Wysokość 5642 m n.p.m.
Wybitność 4741 m
Pierwsze wejście F. Crauford Grove, Frederick Gardiner, Horace Walker, Peter Knubel i Achija Sottajew (20 lipca 1874)
Położenie na mapie Kabardo-Bałkarii
Mapa lokalizacyjna Kabardo-Bałkarii
Elbrus
Elbrus
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Elbrus
Elbrus
Ziemia43°21′18″N 42°26′21″E/43,355000 42,439167
Elbrus 3D. Kliknij, aby zobaczyć animację.

Elbrus (ros. Эльбрус Elbrus, karaczajsko-bałkarskie Минги тау Mingi tau) – najwyższy szczyt Kaukazu o wysokości 5642 m n.p.m. Położony jest w zachodniej części głównego łańcucha Kaukazu, na terenie Kabardo-Bałkarii w Rosji niedaleko granicy z Gruzją. Jest najwyższym szczytem Rosji. Przez alpinistów przyjmujących inne granice Europy (grań główną Kaukazu) niż Międzynarodowa Unia Geograficzna i zdobywających Koronę Ziemi to Elbrus, a nie Mont Blanc, uważany jest za najwyższy szczyt Europy.

Nazwa[edytuj]

Nazwa „Elbrus” pochodzi prawdopodobnie z języka perskiego i oznacza „błyszczący”. Szczyt posiada też określenia w językach narodów zamieszkujących jego okolice. Nazwa karaczajsko-bałkarska „Mingi tau” oznacza Wieczną Górę, a kabardyjska Ιуэщхьэмахуэ „Oszchamacho” – Góra Szczęścia.

Charakterystyka[edytuj]

Masyw Elbrusa leży na północ od grani głównej Kaukazu. Jego powstanie miało miejsce ponad 2 mln lat temu. Jest wygasłym wulkanem, którego ostatni okres aktywności miał miejsce ok. połowy I w n.e., ale działalność post-wulkaniczna jest ciągle notowana. Zdarzają się wyrzuty gazów i przebijanie się na powierzchnię źródeł wód mineralnych. Wyziewy siarkowodoru były notowane nawet w okolicach skał Pastuchowa i można tu czasem poczuć charakterystyczną woń siarkowodoru. Miejsca te są szczególnie widoczne zimą, kiedy podgrzane gazy drążą w śniegu dobrze widoczne jamy. Dokoła masywu istnieją liczne mineralne źródła termalne o temperaturze do 21 stopni. Zbudowany jest z zastygłych law andezytowych, obecnie prawie w całości pokrytych lodowcami, o łącznej powierzchni około 138 km², oraz wiecznym śniegiem (powyżej wysokości 3700-4000 m n.p.m.). Jest o ok. półtora kilometra wyższy od najwyższych otaczających go szczytów.

Masyw Elbrusa wyróżnia się charakterystyczną sylwetką o dwóch kopulastych wierzchołkach, odległych od siebie o ok. 3 km:

  • zachodnim (wyższym) – 5642 m n.p.m.
  • wschodnim – 5621 m n.p.m.

Elbrus przedstawiany i zdobywany jest najczęściej od strony południowej z otaczających go od tej strony miejscowości, przez co wyższy wydaje się być szczyt wschodni. Jest to jednak tylko złudzenie; na fotografii lewy szczyt wygląda na niższy, a w rzeczywistości jest wyższy.

Wierzchołki rozdzielone są szerokim płaskim siodłem na wysokości ok. 5300 m n.p.m. 1 września 2010 na przełęczy na wysokości 5375 m n.p.m. otwarto schron RedFox w kształcie iglo. 28 października 2010 poszycie schronu zostało zerwane. Schron nie został naprawiony.

W październiku 2013 na drodze normalnej na wysokości 3912 m n.p.m. otwarto ekologiczny hotel LEAPrus3912.

Historia[edytuj]

Jako pierwszy na świecie zmierzył wysokość Elbrusu astronom Wincenty Wiszniewski, określając ją na 17788 stóp (5422 m)[1]. Niższy wschodni wierzchołek po raz pierwszy zdobył Killar Chaszirow 22 lipca 1829. Wierzchołek zachodni po raz pierwszy zdobyto 20 lipca 1874.

Przez pewien czas II wojny światowej Elbrus był najwyższym szczytem III Rzeszy, gdyż masyw został zajęty przez armię niemiecką (1 Dywizja Górska i 4 Dywizja Górska), a 21 sierpnia 1942 na zachodnim wierzchołku ustawiono flagi nazistowskie. Elbrus pozostał aż do początku stycznia 1943 pod okupacją niemiecką[2]. 13 lutego na zachodnim, a 17 lutego 1943 na wschodnim wierzchołku zostały zatknięte flagi radzieckie.

W 1956 Jerzy „Druciarz” Rudnicki jako pierwszy Polak wszedł na Elbrus[3].

Góra jest celem wypraw zarówno alpinistów, narciarzy, jak i turystów. Ułatwieniem w przemieszczaniu się jest uruchomiona w 2009 roku kolejka linowa do tzw. Beczek (cysterny po paliwie zaadoptowane na schronisko, 3708 m n.p.m.), a po przesiadce docierająca do wysokości 3850 m n.p.m. W roku 2011 była nieczynna ze względu na atak terrorystyczny grupy Dżamaat Baksański, kierowanej przez Kazbeka Taszujewa[4]. W nocy z 18 na 19 lutego 2011 na wysokości 3470 metrów wysadzony został jeden ze słupów nośnych, 30 z 45 wagoników spadło na ziemię. Według informacji podanych przez milicję rosyjską, nikomu nic się nie stało[5]. Zdetonowany ładunek miał siłę rażenia 2 kg trotylu[6]. W przeddzień zamachu zamordowano trójkę turystów z Moskwy jadących w kierunku Elbrusu z lotniska w Mineralnych Wodach. Z powodu tych wydarzeń od 20 lutego do 5 listopada 2011 w rejonie Elbrusu (cały rejon elbruski i część rejonu baksańskiego Republiki Kabardyńsko-Bałkarskiej) obowiązywał stan operacji antyterrorystycznej, utrudniający ruch turystyczny.

Elbrus Race[edytuj]

Pierwszy bieg na Elbrus odbył się w 1990 roku. Rywalizowali wówczas alpiniści radzieccy z amerykańskimi. Wygrał go Anatolij Bukriejew. Trasę Priut 11 (4050 m n.p.m.) – wschodni (niższy) wierzchołek Elbrusa (5621 m n.p.m.) pokonał w czasie 1 godziny i 47 minut. Drugi był Kevin Cooney, a trzeci Patrick Healy.

Regularnie zawody zaczęły się odbywać od roku 2005. Do wyboru są dwie trasy: klasyczna i ekstremalna. W 2006 roku na trasie ekstremalnej polana Azau (2400 m n.p.m.) – zachodni wierzchołek Elbrusa (5642 m n.p.m.) Denis Urubko wygrywając ustanowił rekord tej trasy z czasem 3 godziny 55 minut 59 sekund.

Na bieg 24 września 2010 w ramach programu Artura Hajzera „Polski Himalaizm Zimowy 2010-2015”[7] PZA wysłał 13-osobowy zespół. Na trasie ekstremalnej wygrał Polak Andrzej Bargiel, który ustanowił nowy rekord trasy – 3 godziny 23 minuty 37 sekund. W kategorii kobiet na tej trasie wygrała Polka Aleksandra Dzik, zostając jednocześnie pierwszą kobietą, która ukończyła bieg na trasie ekstremalnej.

W drugiej dekadzie XXI wieku zawody odbywają się już dwa razy w roku (w czerwcu i wrześniu). We wrześniu 2015 Polka Anna Figura ustanowiła rekord na trasie ekstremalnej w kategorii kobiet - 4 godziny 22 minuty 10 sekund, druga była także Polka - Anna Tybor.

Przypisy

  1. Encyklopediczeskij Słowar Brokhauza i Efrona, hasło Elbrus [1].
  2. Mount Elbrus History (ang.). [dostęp 27 stycznia 2010].
  3. Strona Klubu Wysokogórskiego w Katowicach (pol.). [dostęp 2 sierpnia 2009].
  4. Je. Sawina, O. Tanas, S. Kamara, A. Annojew: Джамаат спустил всех с гор (Dżamaat spuścił wszystkich z gór (ros.). 21 lutego 2011. [dostęp 1 maja 2012].
  5. Informacja o zerwaniu się kolejki na Elbrus (ros.). [dostęp 19 lutego 2011].
  6. Onet.pl: Rosja: stan wyjątkowy w rejonie Elbrusu (pol.). [dostęp 20 lutego 2011].
  7. Polski Himalaizm Zimowy 2010-2015.

Linki zewnętrzne[edytuj]