Faszyzm klerykalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Faszyzm klerykalny lub klerofaszyzm – nazwa nadawana ideologiom, ruchom społecznym lub ustrojom, łączącym elementy faszyzmu i fundamentalizmu religijnego. Termin ten nie jest powszechnie przyjęty wśród politologów i historyków.

Nazwa powstała podobno w 1922 roku[1] - terminem "clerico fascisti" określano włoskich katolików, opowiadających się za syntezą faszyzmu i katolicyzmu[2]. Innego zdania jest Jan Baszkiewicz, który uważa, że termin klero-faszyzm pojawił się oryginalnie w nauce amerykańskiej, dla określenie reżimu austriackiego z lat 1934-1938[3].

Niezależnie od faktycznej daty powstania, terminu używa się wobec różnych innych zjawisk łączących radykalizm religijny i faszyzm. Oba zjawiska miały być do siebie podobne (ze względu na nietolerancję, fanatyzm, populizm, czy ścisłe łączenie religii i polityki). Te podobieństwa miały umożliwiać syntezę, lub powodować upodabnianie się faszyzmu i fundamentalizmu religijnego do siebie (tzn. faszyzm przyjmuje formy quasi-religijne lub upolitycznia religię, a fundamentalizm religijny ulega faszyzacji).

Jako przykłady faszyzmu klerykalnego wymienia się, np. reżimy António Salazara w Portugalii, generała Franco w Hiszpanii, Engelberta Dollfußa w Austrii, Jozefa Tiso na Słowacji, oraz ruchy Maurice'a Duplessisa w Quebecu[4], czy też w Polsce Ruch Narodowo-Radykalny Falanga[5] Współcześnie elementy faszyzmu klerykalnego mają występować w chrześcijańskim rekonstrukcjonizmie w Stanach Zjednoczonych, islamskim fundamentalizmie militarnym, czy różnych odmianach nacjonalizmu (np. Rashtriya Swayamsevak Sangh i Indyjska Partia Ludowa w Indiach)[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Nelis, Anne Morelli, Danny Praet, Catholicism and Fascism in Europe 1918 - 1945: Edited by Jan Nelis, Anne Morelli and Danny Praet., Georg Olms Verlag, 2015, s. 278, ISBN 978-3-487-42127-8 [dostęp 2018-01-23] (ang.).
  2. Walter Laqueur: Faszyzm. Wczoraj - Dziś - Jutro. Warszawa: Da Capo, 1998, s. 232. ISBN 83-7157-213-1.
  3. Demokracja, autorytaryzm, totalizm (1918-1945). W: Jan Baszkiewicz: Powszechna historia ustrojów politycznych. Gdańsk: Arche, 2001, s. 350. ISBN 83-88445-30-8.
  4. Eugene Forsey, Clerical Fascism in Quebec
  5. Jan Józef Lipski: Idea Katolickiego Państwa Narodu Polskiego. Zarys ideologii ONR Falanga. Warszawa: Krytyka Polityczna, 2016. ​ISBN 978-83-64682-41-4
  6. Walter Laqueur: Faszyzm. Wczoraj - Dziś - Jutro. Warszawa: Da Capo, 1998, s. 231-280. ISBN 83-7157-213-1.