Obóz Narodowo-Radykalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy przedwojennej organizacji. Zobacz też: inne znaczenia.
Obóz Narodowo-Radykalny
Ilustracja
Lider Jan Mosdorf
Data założenia 14 kwietnia 1934
Data rozwiązania 10 lipca 1934
Ideologia polityczna nacjonalizm, narodowy radykalizm, faszyzm
Liczba członków min. 2000[potrzebny przypis]

Obóz Narodowo-Radykalny (ONR) – skrajnie prawicowe ugrupowanie polityczne o charakterze faszystowskim[1][2][3][4], założone w 1934 przez młodzieżowych działaczy organizacji Obóz Wielkiej Polski, rozwiązane po 3 miesiącach działalności przez sanacyjne władze państwowe. W późniejszym okresie ONR działało nielegalnie. W 1935 rozpadło się na RNR „Falangę” i ONR „ABC”.

Nazwy ONR „ABC” i RNR „Falanga” są umowne i zostały nadane frakcjom przez historyków od nazw pism, wokół których koncentrowało się życie intelektualne tych dwóch frakcji, odpowiednio dziennika „ABC” i dziennika „Falanga”. ONR przestał de facto istnieć w 1934, później działał RNR, a środowisko skupione wokół ABC nie uważało się już za ONR. Także nazwa Organizacja Polska (określana też jako Organizacja Wewnętrzna[5]) jest umowna, gdyż historycy nadali ją nieformalnej grupie znajomych, ludzi wykształconych (Rossmann, Gluziński, Mosdorf i inni), którzy przejawiali szereg inicjatyw na różnych polach działalności społeczno-politycznej. Można powiedzieć, że grupa ta wykrystalizowała się zaraz po I wojnie światowej, stąd ONR był tylko jedną z jej wielu inicjatyw.

Historia

Rok 1934

  • 18 marca – masowe aresztowania działaczy Ruchu Młodych SN.
  • marzec – usunięcie zwolenników opcji narodowo-radykalnej: Jana Mosdorfa, Henryka Rossmana z Sekcji Młodych SN.
  • 14 kwietnia – podpisanie deklaracji Obozu Narodowo-Radykalnego w gmachu Politechniki Warszawskiej.
  • 3 maja – z okazji święta 3 Maja ulicami Warszawy przemaszerował 2,5-tysięczny pochód członków ONR.
  • maj – przystąpienie Stronnictwa Wielkiej Polski
  • 12 maja – zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych zalecające rozwiązywanie kół i oddziałów ONR-u.
  • 14 maja – tygodnik „Sztafeta” przekształcony został w dziennik o nakładzie 8 tys. egzemplarzy.
  • 29 maja – bojówka ONR ostrzelała lokal Komitetu Dzielnicowego PPS na Woli w Warszawie, raniąc 7 osób, napad doprowadził do akcji odwetowych młodzieży socjalistycznej na lokale ONR w dzielnicach robotniczych.
  • 10 czerwca – oficjalna delegalizacja Obozu Narodowo-Radykalnego.
  • 14 czerwca – zamkniecie drukarni „Sztafety”[6] i aresztowanie jednego z czołowych działaczy ONR.
  • 15 czerwca – zamordowanie ministra spraw wewnętrznych Pierackiego przez ukraińskich nacjonalistów, co stało się pretekstem do rozprawy z ONR. Władze sanacyjne aresztowały m.in. Bolesława Piaseckiego.
  • 16–17 czerwca – osadzenie czołowych działaczy ONR w obozie w Berezie Kartuskiej[6].
  • 30 czerwca – ukazał się pierwszy numer nielegalnie wydanej „Nowej Sztafety”.
  • 10 lipca – oficjalna delegalizacja Obozu Narodowo-Radykalnego[7][8][6]
  • 25 listopada – ukazał się pierwszy numer pisma „Podaj Dalej – Chrześcijański Informator ogłoszeniowy”.

Członkami ONR byli m.in. Jan Mosdorf (wcześniej prezes Młodzieży Wszechpolskiej, zamordowany w Oświęcimiu), Henryk Rossman (więziony w Berezie Kartuskiej), Bolesław Piasecki (przywódca RNR-Falanga, po wojnie Stowarzyszenia Pax), Paweł Musioł (historyk piśmiennictwa śląskiego, twórca programu regionalizmu śląskiego, pisarz i dziennikarz, w czasie okupacji działacz konspiracyjny rozstrzelany przez Niemców w czasie wojny), Stanisław Piasecki (redaktor naczelny „Prosto z Mostu” rozstrzelany w Palmirach w 1941), Wojciech Wasiutyński, Tadeusz Todtleben, Jerzy Kurcyusz, Jan Korolec (czołowy ideolog i publicysta ONR. W swoich artykułach pochwalał antyżydowski bojkot gospodarczy organizowany przez obóz narodowy)[9], Tadeusz Gluziński.

Struktura organizacyjna

Struktura organizacyjna władz ONR była stosunkowo skomplikowana. Na czele struktur organizacyjnych Obozu stał Komitet Organizacyjny, któremu przewodniczył Jan Mosdorf. Z kolei organem władczym Komitetu był Wydział Wykonawczy, który składał się z czterech referatów: organizacyjnego, propagandowego, finansowego i ogólnego[10].

Poza jawnymi strukturami funkcjonowały także struktury tajne, dzielące się ze względu na stopień wtajemniczenia, którymi prawdopodobnie kierował Henryk Rossman; niektóre źródła podają, że kierował nimi trzyosobowy komitet, w skład którego wchodzili: Tadeusz Gluziński, Jan Jodzewicz i Jan Mosdorf. Na niejawne struktury składały się najprawdopodobniej cztery poziomy tajnej struktury nazywanej „Organizacją Polską”, które od najniższego począwszy były następujące:

  1. Poziom S – Sekcja,
  2. Poziom C – Stefan Czarniecki,
  3. Poziom Z – Zakon Narodowy,
  4. Poziom A – Komitet Polityczny.

Należy zauważyć, że w ramach struktur ONR funkcjonowała także autonomiczna grupa związana wcześniej z Oddziałem Akademickim OWP pod przywództwem Bolesława Piaseckiego. Wobec takiej sytuacji Jan Mosdorf pełnił rolę pośrednika między Henrykiem Rossmanem a Bolesławem Piaseckim[11][12]. Powstanie Obozu spotkało się z największym odzewem w Warszawie, Poznaniu (z którego przyłączyło Stronnictwo Wielkiej Polski Michała Howorki) oraz z mniejszym w Wilnie. Duże znaczenie w strukturach organizacyjnych odgrywali studenci, którzy w liczbie około 5 tysięcy zasilili szeregi partii narodowo-radykalnej[13][12].

Członkowie ONR nie stworzyli nigdy takiej koncepcji ustroju gospodarczego i politycznego, która byłaby na tyle spójna i jednorodna, żeby zaakceptowali ją wszyscy działacze[14]. W czasie okupacji działacze ONR tworzyli zakonspirowane organizacje wojskowe, jak Konfederacja Narodu czy Związek Jaszczurczy, włączony później w skład Narodowych Sił Zbrojnych. Wielu z przedwojennych działaczy ONR, jak Jan Mosdorf, Stanisław Piasecki czy Paweł Musioł, zginęło z rąk hitlerowców.

Członkowie

 Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie Obozu Narodowo-Radykalnego.

Przypisy

  1. The appeal of fascism and of anti-Semitism was most pronounced among young radical NDs, who in 1934 formed the 'National Radical Camp' (ONR), from which emerged the distinctly totalitarian ONR-Falanga under Bolesław Piasecki – Lukowski, J., Zawadzki, H., A Concise History of Poland, s. 217-218.
  2. Istotniejsze znaczenie miało podjęcie 14 kwietnia 1934 r. działalności przez Obóz Narodowo-Radykalny (ONR), wzorujący się, zarówno jeśli chodzi o program, jak i działalność, na rozwiązaniach faszystowskich - Czesław Brzoza, Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej (1918–1945), wyd. Fogra, Kraków 2001, s. 207.
  3. C.P. Blamires: World Fascism: A Historical Encyclopedia, ABC-Clio, 2006, s. 523.
  4. National Radical Camp, Encyclopædia Britannica (dostęp: 16 maja 2017)
  5. Lucyna Kulińska: Organizacja Wewnętrzna (Organizacja Polska) 1945-1946. magnapolonia.wroc.pl. [dostęp 17 listopada 2014].
  6. a b c Andrzej Garlicki, Andrzej Ajnenkiel (red.), Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa: "Wiedza Powszechna"; "Bellona", 1999, s. 263, ISBN 8321411010, OCLC 830242096 (pol.).
  7. Szymon Rudnicki, Obóz Narodowo-Radykalny: geneza i działalność, Czytelnik, 1985, s. 252, ISBN 9788307012216 [dostęp 2017-05-02] (pol.).
  8. Marek Jabłonowski, Jerzy Jarski, Kalendarium II Rzeczypospolitej, Instytut Wydawn. Związków Zawodowych, 1990, s. 350, ISBN 9788320207415 (pol.).
  9. Szymon Rudnicki, Walka gospodarcza czy antysemityzm, „Nigdy Więcej”, nr 22, 2016, ISSN 1428-0884.
  10. W. Wasiutyński: Prawą stroną labiryntu. Fragmenty wspomnień. opr. i red. W. Turek. Gdańsk: 1996, s. 99.
  11. J.M. Majchrowski: Obóz Narodowo-Radykalny – okres działalności…. s. 60.
  12. a b B. Grott: Nacjonalizm chrześcijański. Narodowo-katolicka…. s. 102.
  13. J.M. Majchrowski: Obóz Narodowo-Radykalny – okres działalności…. s. 67.
  14. Mariusz Bechta: Między bolszewia a Niemcami. Warszawa: „Rytm”-IPN, 2009, s. 56. ISBN 978-83-7629-017-1.

Bibliografia

  • Juliusz Sas-Wisłocki: Wizja Wielkiej Polski (fragmenty ustrojowe), Warszawa 1934.
  • Tadeusz Gluziński: Odrodzenie idealizmu politycznego, Warszawa 1935.
  • Henryk Rolicki [Tadeusz Gluziński]: Zmierzch Izraela, Warszawa 1936.
  • Jan Korolec: Ustrój polityczny narodu, wyd. II, Biblioteka społeczno-polityczna ABC, Warszawa 1938.
  • Szymon Rudnicki: Obóz Narodowo Radykalny, Geneza i działalność, Czytelnik, Warszawa 1985.
  • Stanisław Bóbr-Tylingo: Ugrupowania prawicowe Dwudziestolecia w świetle badań krajowych, „Teki historyczne”, t. XIX, Polskie tow. Hist. W Wielkiej Brytanii, Londyn 1988–1989.
  • Marek Jabłonowski, Jerzy Jarski Kalendarium II Rzeczypospolitej, 1990, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych
  • Jacek Majchrowski: Szkice z historii polskiej prawicy politycznej lat drugiej Rzeczypospolitej [w:] „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace z nauk politycznych”, zeszyt 27, Uniwersytet Jagielloński, Kraków.
  • Jacek Majchrowski: Polska myśl polityczna XIX i XX wieku, cz. III, Nacjonalizm: myśl „potomstwa obozowego”, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1993.
  • Bogumił Grott: Religia, kościół etyka w ideach i koncepcjach prawicy polskiej, Kraków 1993.
  • Marek Jan Chodakiewicz: Ciemnogród o lewicy i prawicy, wyd. Ronin, Warszawa 1996.
  • Bogumił Grott: Nacjonalizm Chrześcijański, wyd. „Ostoja”, Kraków 1998.
  • Andrzej Friszke: O kształt niepodległej, Więź, Warszawa 1999.
  • Wojciech Muszyński: Narodowe Siły Zbrojne: propaganda i zaplecze polityczne, Warszawa 2000.
  • Miłosz Sosnowski: Krew i Honor. Działalność bojówkarska ONR w Warszawie w latach 1934–1939, Warszawa 2000.
  • Wojciech Muszyński: Duch młodych. Organizacja Polska i Obóz Narodowo-Radykalny w latach 1934-1944. Od studenckiej rewolty do konspiracji niepodległościowej, Warszawa 2011.
  • Szymon Rudnicki, ABC ONR; [w:] „Polityka”, 2016, nr 46, ss. 57-59 (Encyklopedyczny zarys historii i działalności ONR.)