Bolesław Piasecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bolesław Piasecki
Ilustracja
Bolesław Piasecki w 1955
Data i miejsce urodzenia

18 lutego 1915
Łódź

Data i miejsce śmierci

1 stycznia 1979
Warszawa

Zawód, zajęcie

polityk, prawnik, publicysta

Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Stanowisko

poseł na Sejm PRL IV, V, VI i VII kadencji (1965–1979), członek Rady Państwa (1971–1979), przywódca Ruchu Narodowo-Radykalnego (1935–1939), przywódca Stowarzyszenia „Pax” (1952–1979)

Partia

ONR (1934)
RNR (1935–1939)

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej
Przemówienie Bolesława Piaseckiego, ówczesnego przywódcy Ruchu Narodowo-Radykalnego Falanga wygłoszone 11 listopada 1937
Bolesław Piasecki wraz z Geraldem Göttingiem w 1955

Bolesław Bogdan Piasecki[1], ps. „Leon Całka”, „Wojciech z Królewca”, „Sablewski” (ur. 18 lutego 1915 w Łodzi, zm. 1 stycznia 1979 w Warszawie) – polski polityk nacjonalistyczny, prawnik i publicysta. W latach 1935–1939 przywódca Ruchu Narodowo-Radykalnego „Falanga”, więzień polityczny miejsca odosobnienia w Berezie Kartuskiej, oficer Wojska Polskiego. W okresie II wojny światowej twórca Konfederacji Narodu (później scalonej z AK)[2]. Założyciel i wieloletni prezes Stowarzyszenia „Pax”. W latach 1971–1979 członek Rady Państwa PRL. Poseł na Sejm PRL IV, V, VI i VII kadencji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w rodzinie urzędniczej jako syn Ludomira (1876–1947)[3] i Pelagii z domu Kotnowskiej. Jego ojciec był agronomem.

W 1927 zaczął uczęszczać do Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie[4]. W latach szkolnych działał w harcerstwie, w którym pełnił funkcję zastępowego, a później przybocznego. W maju 1931 zdał maturę. Ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim w 1935. Na studiach był kierownikiem Oddziału Akademickiego Obozu Wielkiej Polski oraz działał w Sekcji Młodych Stronnictwa Narodowego. Był jednym z założycieli Obozu Narodowo-Radykalnego, a następnie po rozłamie, przywódcą Ruchu Narodowo-Radykalnego „Falanga”, głosząc poglądy antykomunistyczne i antysemickie. Jego partia i ówczesne poglądy Bolesława Piaseckiego są niekiedy określane mianem jawnie faszystowskich[5][6]. W nocy z 15 na 16 czerwca 1934 został internowany w obozie w Berezie Kartuskiej. Po zwolnieniu (we wrześniu 1934) kierował zdelegalizowanym RNR „Falanga”.

Lata wojny i okupacji[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej brał udział jako podporucznik broni pancernych. Po kampanii aresztowany przez Gestapo i więziony do kwietnia 1940. Z więzienia zwolniony po interwencji jednej z wpływowych włoskich rodzin. Po włączeniu się w pracę konspiracyjną, założył organizację pod nazwą Konfederacja Narodu[7]. Był także dowódcą Uderzeniowych Batalionów Kadrowych, które od maja 1943 stoczyły 32 potyczki z Niemcami, a po ich scaleniu w 1943 z Armią Krajową w stopniu porucznika, był dowódcą III batalionu 77 Pułku Piechoty AK[8]. walczącego na Nowogródczyźnie. Uniknął internowania w czasie akcji „Burza”, po powrocie do środkowej Polski kontynuował działalność konspiracyjną tym razem przeciwko Polskiemu Komitetowi Wyzwolenia Narodowego. W listopadzie 1944 aresztowany przez władze wojskowe i uwięziony w Lublinie. Przesłuchiwany kilkakrotnie przez gen. Iwana Sierowa. W liście do Sierowa zadeklarował wsparcie dla reform społecznych wprowadzanych przez nowe władze, reformy rolnej i nacjonalizacji przemysłu oraz zgłosił chęć wyprowadzania ludzi z podziemia zbrojnego. Opisał także swoją drogę życiową, działalność antysanacyjną, obóz w Berezie, aresztowanie przez Gestapo, konspirację i antyhitlerowską partyzantkę. W tym samym czasie przedstawił władzom państwowym memoriał, który zawierał główne tezy powstającego środowiska „Dziś i Jutro”. W lipcu 1945 został zwolniony z więzienia[8].

Czasy Polski Ludowej[edytuj | edytuj kod]

Bolesław Piasecki na zjeździe partyjnym Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej, lata 50.
Grób Bolesława Piaseckiego, jego zamordowanego syna Bohdana oraz jego poległej w powstaniu warszawskim żony Haliny Piaseckiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Po wojnie współtworzył i kierował tzw. społecznie postępowym ruchem katolików świeckich, popierającym władze komunistyczne, skupionym wokół tygodnika „Dziś i Jutro”. W 1947 stworzył Stowarzyszenie „Pax” i przewodniczył jego zarządowi do końca życia, po początkowej życzliwej postawie polskiego Kościoła katolickiego wobec jego osoby i organizacji, ich drogi rozeszły się ostatecznie w 1953, gdy Bolesław Piasecki bezskutecznie namawiał kardynała Stefana Wyszyńskiego, by ten uznał prawo Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej do typowania kandydatur na stanowiska biskupie. Jeszcze surowiej działalność „Pax” oceniała Stolica Apostolska[9]. Książka Bolesława Piaseckiego wydana w 1954 – Zagadnienia istotne. Artykuły z lat 1945–1954 została potępiona[10] i wpisana do Indeksu ksiąg zakazanych przez Magisterium Kościoła dekretem z 28 czerwca 1955 wraz z paksowskim tygodnikiem „Dziś i Jutro”. Bolesław Piasecki nigdy oficjalnie nie wycofał głoszonych tam poglądów, ale z chwilą wciągnięcia wyżej wymienionych tytułów na Indeks wycofał ze sprzedaży Zagadnienia istotne, a w maju 1956 tygodnik „Dziś i Jutro” zamknięto, zastępując go nowym pismem „Kierunki”[11].

Bezpośrednio po wojnie współpracował z UB. Nadano mu pseudonim „Tatar”. Brał udział w operacji rozpracowania środowiska polskiej emigracji politycznej w Londynie. Według raportów pułkownik Julii Brystygierowej, poprzez współpracę chciał wzmocnić swoją pozycję wobec władzy[12].

Sceptycznie odnosił się do odwilży politycznej w 1956, w tym samym roku poparł proradziecką i stalinowską frakcję natolińczyków w walce o władzę z puławianami, którzy według niego byli zdominowani przez Żydów[9]. W 1956 przez kilka miesięcy był członkiem prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Narodowego. Był posłem na Sejm PRL IV, V, VI i VII kadencji od 1965 (jednocześnie przewodniczącym Koła Poselskiego „Pax”). W latach 1971–1979 był członkiem Rady Państwa. W marcu 1968 wraz z całym „Paksem” popierał antyinteligencką i antysemicką nagonkę zorganizowaną przez partyjną frakcję Mieczysława Moczara.

 Główny artykuł: Zabójstwo Bohdana Piaseckiego.

22 stycznia 1957 został uprowadzony jego 15-letni syn Bohdan, uczeń Liceum Św. Augustyna i tego dnia zamordowany. Dopiero 8 grudnia 1958 odnaleziono jego zwłoki. Choć uważano, że motywem porwania i zabójstwa była zemsta na Bolesławie Piaseckim za jego przeszłą działalność polityczną, to współczesne śledztwo Instytutu Pamięci Narodowej skłania się ku wersji, że za porwaniem i zbrodnią kryła się chęć wymuszenia okupu od ojca, będącego na ówczesne czasy jedną z najbogatszych osób w Polsce. Odpowiedzialni za tę zbrodnię nigdy nie zostali odnalezieni i ukarani mimo starań ojca i najdłużej w historii PRL prowadzonego śledztwa (zamknięte w 1982), podczas którego lista osób objętych czynnościami operacyjnymi – przesłuchanych, śledzonych, podsłuchiwanych liczyła ponad 160 tys. nazwisk[13]. Podejrzewano także osoby zamieszane w próbę wyłudzenia okupu zatrudnione wcześniej w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (tzw. żydowska frakcja w MSW, na czele której stał wiceminister Antoni Alster). Według jednej z hipotez za zbrodnią kryła się zemsta żydowska za „antysemicką i faszystowską” działalność Bolesława Piaseckiego w dwudziestoleciu międzywojennymMilicja Obywatelska nie była jednak w stanie przesłuchać podejrzanych, gdyż wszyscy po uprowadzeniu Bohdana Piaseckiego wyjechali za granicę, a większość znalazła się w Izraelu. Według innej zabójstwa dokonała grupa funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa pochodzenia żydowskiego. Mogło też chodzić o rozgrywki frakcyjne w aparacie bezpieczeństwa, a zabójstwo mogło nie być planowane[14].

W PRL informacje na temat Bolesława Piaseckiego podlegały częściowej cenzurze, która szczególnie pilnowała, aby w mediach nie pojawiały się informacje wymieniające jego nazwisko zaraz obok komunistycznych władz związanych z PZPR. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną z 19 lutego 1975 Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk: „Nie należy dopuszczać do druku żadnej informacji o życzeniach, jakie z okazji 60. rocznicy urodzin B. Piasecki otrzymał od członków kierownictwa Partii i Rządu”[15].

Po ciężkiej chorobie Bolesław Piasecki zmarł 1 stycznia 1979. Na wiadomość o jego śmierci, kardynał Stefan Wyszyński, prymas Polski, odprawił mszę św. i upoważnił ks. Stefana Piotrowskiego, by podczas pogrzebu powiadomił o tym wiernych[16]. W dniu 4 stycznia 1979 trumna z jego zwłokami została wystawiona w Pałacu Prymasowskim w Warszawie. Uroczystości pogrzebowe odbyły się tego samego dnia na cmentarzu na Powązkach w Warszawie (kw. 216-VI-33/34)[17]. W pogrzebie uczestniczył m.in. członek Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR i zastępca przewodniczącego Rady Państwa Władysław Kruczek, wicemarszałek Sejmu Halina Skibniewska, członkowie Rady Państwa prof. Jan Szczepański i Stanisław Wroński, sekretarz Rady Państwa Ludomir Stasiak, wiceprzewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu FJN Wit Drapich oraz delegacje Czechosłowackiej Partii Ludowej i Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy z Haliną Kopeć, żołnierką AK. Mieli dwóch synów: Bohdana (1941–1957) i Jarosława (ur. 1943)[18]. Żona zginęła podczas powstania warszawskiego. W 1948 Piasecki ożenił się z Barbarą Kolendo (1923–2005), łączniczką KN, razem mieli pięcioro dzieci: Zdzisława, Ładysława (ur. 1961)[19], Bożenę, Marzennę i Halinę[20].

Osobę Bolesława Piaseckiego na patrona swojego pisma wybrał „Tygodnik Ojczyzna” redagowany przez byłego działacza Pax, Bogusława Jeznacha.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • Duch czasów Nowych a Ruch Młodych, Warszawa 1935.
  • Wielka Ideologia Narodu Polskiego, 1940 (wydanie podziemne, pod pseudonimem Leon Całka).
  • Zagadnienia istotne. Artykuły z lat 1945–1954, Warszawa 1954.
  • Patriotyzm polski, Warszawa 1958.
  • Patriotyzm polski, Warszawa 1960 (wyd. II, rozszerzone).
  • Siły rozwoju 1960–1970, Warszawa 1971.
  • Kierunki 1945–1960, Warszawa 1981.
  • Myśli, Warszawa 1983.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marek Kietliński, Artur Pasko, Na Fali Października 1956 roku. Białostocczyzna w świetle dokumentów archiwalnych, Białystok 2006, s. 212, ISBN 83-60534-47-0.
  2. 40 lat temu umarł Bolesław Piasecki, mysl-polska.pl.
  3. Ludomir Piasecki, sejm-wielki.pl.
  4. W: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, w spisie absolwentów rocznika 1931 na s. 353, pozycja 34. (jako Bolesław Bogdan Piasecki) oraz fotografia nr 47. po s. 224.
  5. Norman Davies, Boże Igrzyska, Wydawnictwo ZNAK, Kraków, 1999, ISBN 83-7006-911-8, s. 1029.
  6. Marek Borucki, Od Mieszka I do Jana Pawła II, tom 28, ISBN 978-83-60751-08-4, s. 5.
  7. Mikołaj Rostworowski, Słowo o Paxie 1945–1956, Warszawa, 1968, s. 21.
  8. a b Mikołaj Rostworowski, Słowo o Paxie 1945–1956, Warszawa, 1968, s. 22.
  9. a b Piotr Osęka, Największy krezus PRL-u. Przed wojną – wódz polskich faszystów. Po wojnie – przyjaciel komunistów, „Ale Historia”, 25 marca 2013.
  10. Ks. Zygmunt Zieliński, Kościół w Polsce 1944–2002. POLWEN, Radom 2003, s. 79.
  11. Andrzej Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1945, T. 1. Warszawa: 1987, s. 128.
  12. Piotr Gontarczyk, Najnowsze kłopoty z historią: publicystyka z lat 2008–2012, Poznań 2013, s. 167–172, ISBN 978-83-7785-153-1.
  13. Piotr Osęka, Najdłuższe śledztwo w PRL. Kryptonim Zagubiony, „Polityka”, 22 stycznia 2013.
  14. Piotr Zychowicz, Mordercy Bohdana uchodzą, „Rzeczpospolita”, 10 grudnia 2007.
  15. Tomasz Strzyżewski 2015 ↓, s. 119.
  16. Jan Engelgard, Bolesław Piasecki 1939–1956, Warszawa, 2015, s. 213.
  17. Cmentarz Stare Powązki: PIASECCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-05-15].
  18. Jarosław Piasecki, sejm-wielki.pl.
  19. Ładysław Piasecki, sejm-wielki.pl.
  20. Antoni Dudek, Grzegorz Pytel, Bolesław Piasecki: próba biografii politycznej, „Aneks”, Londyn 1990, s. 222.
  21. M.P. z 1954 r. nr 108, poz. 1481.
  22. M.P. z 1956 r. nr 3, poz. 27.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]