Przejdź do zawartości

Engelbert Dollfuß

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Engelbert Dollfuß
Ilustracja
Engelbert Dollfuß w mundurze Heimwehry z odznaczeniami z okresu I wojny światowej (1933)
Data i miejsce urodzenia

4 października 1892
Texingtal

Data i miejsce śmierci

25 lipca 1934
Wiedeń

Kanclerz Austrii
Okres

od 20 maja 1932
do 25 lipca 1934

Przynależność polityczna

Austriacka Partia Chrześcijańsko-Społeczna/Front Ojczyźniany

Poprzednik

Karl Buresch

Następca

Kurt Schuschnigg

Odznaczenia
Krzyż Zasługi Wojskowej (w czasie wojny) Krzyż Wojskowy Karola Medal Waleczności (Austro-Węgry) Medal Rannych – jednokrotnie ranny (Austro-Węgry) Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” (w czasie wojny) Krzyż Wielki Orderu Chrystusa Order Złotej Ostrogi Krzyż Wielki Orderu Piusa IX
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach
Oficjalny portret kanclerski (mal. Tom von Dreger)

Engelbert Dollfuß, spotykana także forma Dollfuss (ur. 4 października 1892 w Texingtal, zm. 25 lipca 1934 w Wiedniu) – austriacki polityk, jeden z przywódców Partii Chrześcijańsko-Społecznej. W latach 1932–1934 kanclerz i minister spraw zagranicznych. Zamordowany w puczu lipcowym, próbie zamachu stanu przeprowadzonej przez austriackie skrzydło NSDAP.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Texingtal w Dolnej Austrii w biednej rodzinie chłopskiej. Po ukończeniu szkoły średniej w Hollabrunn studiował prawo w Wiedniu i ekonomię w Berlinie. W czasie studiów korzystał z pomocy finansowej rodzinnej parafii, gdyż rodzice nie byli w stanie mu jej zapewnić, a także udzielał korepetycji[1]. W czasie I wojny światowej został powołany do armii austro-węgierskiej i walczył na froncie alpejskim, gdzie w 1918 roku dostał się do niewoli. Za zasługi na polu bitwy był wielokrotnie odznaczany[2].

Po zakończeniu wojny, w nowo powstałej Republice Austriackiej rozpoczął karierę polityczną. Był m.in. sekretarzem Związku Chłopów Dolnej Austrii. Odegrał kluczową rolę w założeniu regionalnej Izby Rolniczej Dolnej Austrii, zostając jej sekretarzem i dyrektorem, a także w powstanie Związku Rolniczego i Instytutu Ubezpieczeń Robotników Rolnych, w organizowaniu nowej polityki rolnej Dolnej Austrii i w tworzeniu podwalin pod korporacyjną organizację rolnictwa. Był przedstawicielem Austrii na Międzynarodowym Kongresie Rolniczym, gdzie jego unikalne pomysły uczyniły go znanym na arenie międzynarodowej. Był postrzegany jako nieoficjalny przywódca austriackiego chłopstwa[3]. 1 października 1930 roku został mianowany prezesem Kolei Federalnych, największej korporacji przemysłowej w Austrii. Tam nawiązał kontakt ze wszystkimi gałęziami krajowego przemysłu[3]. W marcu 1931 roku został mianowany federalnym ministrem rolnictwa i leśnictwa[4].

Engelbert Dollfuß (pierwszy od lewej w górnym rzędzie) ze swoim rządem (1932)

20 maja 1932 roku został kanclerzem Austrii, stając na czele prawicowej koalicji, która miała przewagę zaledwie jednego głosu[5]. Z czasem zdobywał jednak coraz większą władzę. W marcu 1933 roku doprowadził do rozwiązania austriackiego parlamentu, wykorzystując kryzys polityczny wywołany nieprawidłowością w procedurze głosowania[6]. Dolfuss ogłosił następnie, że jego rząd przejął władzę nadzwyczajną na podstawie „Ustawy o władzach gospodarki wojennej”, uchwalonej jeszcze w czasach cesarstwa w 1917 roku. Od tego momentu rządził dekretami, w praktyce przejmując władzę dyktatorską i kończąc erę parlamentaryzmu w międzywojennej Austrii[7].

Dollfuß wprowadził rządy autorytarne, oparte na zasadach korporacjonizmu i solidaryzmu narodowego. W jego rządach wyraźne były wpływy encyklik papieskich dotyczących katolickiej nauki społecznej, a także włoskiego faszyzmu. Jedocześnie był zdecydowanym przeciwnikiem niemieckiego nazizmu, który postrzegał jako antychrześcijański i zagrażający niepodległości Austrii. Stworzony przez Dollfußa system polityczny panujący w Austrii w latach 1933–1938 często nazywa się austrofaszyzmem[8].

Jako kanclerz Dollfuß zdecydował o delegalizacji tak austriackiego odłamu partii nazistowskiej (w czerwcu 1933), jak i socjaldemokratycznej SDAPÖ (w lutym 1934). We wrześniu 1933 roku sformował wspierające reżim ugrupowanie Front Ojczyźniany. Krwawo stłumił, wywołany przez komunistów, bunt robotniczy. Pragnąc ochronić niezależność swego kraju przed Niemcami stopniowo popadał w coraz większą zależność od faszystowskich Włoch Benito Mussoliniego (wtedy jeszcze niezwiązanego sojuszem z Adolfem Hitlerem i pragnącego utrzymać niepodległą Austrię jako strefę buforową między Włochami a Niemcami)[9][10].

3 października 1933 roku miał miejsce pierwszy zamach na życie Dollfußa, gdy 22-letni austriacki nazista Rudolf Dertil oddał dwa strzały w kierunku opuszczającego gmach parlamentu kanclerza. Zamachowiec został skazany na karę pięciu lat więzienia. Po tym zamachu w Austrii wprowadzono stan wojenny, którzy umożliwił m.in. wznowienie zawieszonego wykonywania kary śmierci[11].

Grób Engelberta Dollfußa na cmentarzu w Heitzing

25 lipca 1934 roku austriaccy naziści dokonali nieudanej próby przejęcia władzy w Austrii. Wdarli się m.in. do siedziby rządu i śmiertelnie ranili Dollfußa, który po pewnym czasie się wykrwawił. Umierający Dollfuß prosił zamachowców o dopuszczenie do niego księdza z wiatykiem, lecz ci odmówili mu tego[12]. Obowiązki kanclerza tymczasowo przejął Anton Rintelen(inne języki)[13]. Pucz został stłumiony, a siedmiu nazistów, włącznie z zabójcą Dollfußa, esesmanem Ottonem Planettą(inne języki), zostało skazanych na karę śmierci przez powieszenie[14]. Nowym kanclerzem został bliski współpracownik Dollfußa, dr Kurt Schuschnigg, który rządził w sposób dyktatorski, bezskutecznie próbując opanować chaos polityczny oraz imperialne zakusy Niemiec wobec Austrii aż do ostatecznego dokonania Anschlussu w 1938 roku.

Kanclerz Engelbert Dollfuß został pochowany 28 lipca 1934 roku na cmentarzu w wiedeńskiej dzielnicy Hietzing[15]. W jego pogrzebie uczestniczyło blisko pół miliona osób[14].

Z uwagi na niewysoki wzrost (155 cm) zdobył sobie żartobliwy przydomek Millimetternich (zbitka wyrazowa słów millimeter oraz Metternich)[16][17].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Messner 2004 ↓, s. 26.
  2. ↑ Messner 2004 ↓, s. 30.
  3. ↑ a b Messner 2004 ↓, s. 34.
  4. ↑ Messner 2004 ↓, s. 35.
  5. ↑ Hugo Portisch, Sepp Riff: Österreich I (Die unterschätzte Republik). Vienna: Verlag Kremayr und Scheriau, 1989, s. 415. ISBN 3-218-00485-3. (niem.).
  6. ↑ Dollfuß, Engelbert. Austria Forum. [dostęp 2016-04-09]. (niem.).
  7. ↑ Ingeborg Bauer-Manhart: 4 March 1933 – The beginning of the end of parliamentarian democracy in Austria. Stadt Wien. [dostęp 2026-03-24]. (ang.).
  8. ↑ Austrofaschismus. Politik Lexikon. [dostęp 2026-03-24]. (niem.).
  9. ↑ Roberta Pergher: Mussolini's Nation-Empire: Sovereignty and Settlement in Italy’s Borderlands, 1922–1943. Cambridge University Press, 2018, s. 210. ISBN 978-1-108-41974-1. (ang.).
  10. ↑ Zara Steiner: The Lights that Failed: European International History 1919–1933. New York: Oxford University Press, 2011, s. 27. ISBN 978-0-19-921200-2. (ang.).
  11. ↑ J.L. Moser. Former Pupils Honor. „New Castle News”, s. 2, 11.11.1933. (ang.). 
  12. ↑ Messner 2004 ↓, s. 33.
  13. ↑ Anschluss Austrii. 12.03.1938. historia.pgi.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-04)].
  14. ↑ a b Austria: Death for Freedom. Time, 6.08.1934. [dostęp 2026-03-24].
  15. ↑ Wiedeń przewodnik. [dostęp 2024-07-25].
  16. ↑ Gregory John Duncan: Dollfuss and His Times. Hutchinson, 1935, s. 57. (ang.).
  17. ↑ Roy Palmer Domenico, Mark Y. Hanley: Encyclopedia of Modern Christian Politics. T. 1. Greenwood Publishing Group, 2006, s. 174. ISBN 978-0313323621. (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Johannes Messner: Dollfuss: An Austrian Patriot. Norfolk, VA: Gates of Vienna Books, 2004. ISBN 978-1-932528-36-7. (ang.).
Kanclerze Austrii
  • W latach 1918–1920 kanclerze stanu, od 1920 kanclerze federalni
Republika Austriacka[A]
Republika Austrii

Godło Austrii (1918)

Godło Austrii

Godło Austrii (1934–1938)

  1. ↑ W latach 1918–1919 Republika Niemieckiej Austrii, w latach 1934–1938 Federalne Państwo Austriackie
Ministrowie spraw zagranicznych Austrii
Monarchia Habsburgów
Cesarstwo Austriackie
Austro-Węgry
Republika Austriacka
Republika Austrii

Godło Austrii

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Engelbert_Dollfuß&oldid=79572299”