Gryfino (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gmina Gryfino)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gryfino
gmina miejsko-wiejska
Ilustracja
Budynek urzędu miasta w Gryfinie
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

zachodniopomorskie

Powiat

gryfiński

TERYT - TERC10

4324306043 - 4324306045

Siedziba

Gryfino

Burmistrz

Mieczysław Sawaryn (2014)

Powierzchnia

253,62 km²

Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności


32 145[1]

• gęstość

126,6 os./km²

Urbanizacja

69,1%

Nr kierunkowy

91

Tablice rejestracyjne

ZGR

Adres urzędu:
ul. 1 Maja 16
74-100 Gryfino
Szczegółowy podział administracyjny
Plan gminy Gryfino
Liczba sołectw

28

Liczba miejscowości

42

Położenie na mapie powiatu
Położenie na mapie powiatu
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa konturowa województwa zachodniopomorskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Gryfino”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko lewej krawiędzi u góry znajduje się punkt z opisem „Gryfino”
Ziemia53°15′N 14°29′E/53,253056 14,487500
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Polska

Gryfinogmina miejsko-wiejska, położona w zachodniej części województwa zachodniopomorskiego, w powiecie gryfińskim. Siedzibą gminy jest miasto Gryfino.

Gmina stanowi 13,6% powierzchni powiatu.

Według danych z 31 grudnia 2017 roku[2] gminę zamieszkiwało 32 116 osób.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Gmina położona w zachodniej części województwa zachodniopomorskiego, w północnej części powiatu gryfińskiego.

Sąsiednie gminy:

Gmina graniczy także z Republiką Federalną Niemiec:

Do 31 grudnia 1998 r. wchodziła w skład województwa szczecińskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2005[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 31261 100 15898 51 15363 49
gęstość
zaludnienia
(mieszk./km²)
123,2 62,8 60,4
Rok   Liczba ludności[3]
1995 31 346
1996 31 482
1997 31 622
1998 31 636
1999 31 696
2000 30 896
2001 31 015
2002 31 067
2003 31 122
2004 31 156
2005 31 261

Gminę zamieszkuje 37,7% ludności powiatu.

  • Piramida wieku mieszkańców gminy Gryfino w 2014 roku[1].


Piramida wieku Gmina Gryfino.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze gminy ustanowiono podstrefę Gryfino – Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, która obejmuje kompleks o powierzchni 57,59 ha, na terenie na wschód od wsi Gardno, przy drodze wojewódzkiej nr 120[4][5]. Przedsiębiorcy podejmujący działalność gospodarczą na terenie podstrefy mogą skorzystać ze zwolnienia z części podatku dochodowego CIT lub części dwuletnich kosztów pracy[6].

Przyroda i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Gmina leży w obrębie dwóch jednostek fizjograficznych: Równiny Wełtyńskiej oraz Doliny Dolnej Odry. Pomiędzy Odrą Wschodnią a Odrą Zachodnią znajduje się Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry. Uchodząca do Odry rzeka Tywa w okolicach Gryfina jest dostępna dla kajaków. Na Odrze odbywa się także żegluga śródlądowa. Największym jeziorem jest Jezioro Wełtyńskie o pow. ok. 350 ha. Gryfino jest siedzibą dyrekcji Parków Krajobrazowych: Dolina Dolnej Odry, Szczecińskiego i Cedyńskiego. Do 2007 w Gryfinie czynne były piesze oraz samochodowe przejście graniczne do Mescherin. Tereny leśne zajmują 21% powierzchni gminy, a użytki rolne 54%.

Na terenie gminy znajduje się Krzywy Las. Jest to powierzchniowy pomnik przyrody, który na swoim obszarze grupuje ok. 80 nietypowo uformowanych sosen. W ramach porozumienia Gminy Gryfino, Polskiej Grupy Energetycznej i Lasów Państwowych, Krzywy Las poddany został procesowi rewitalizacji. W listopadzie 2021 r. stworzona została m.in. powierzchnia zastępcza, na której nasadzono 1000 szt. sadzonek. W dalszym etapie wzrostu przeprowadzony zostanie proces sztucznego krzywienia.[7]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez gminę prowadzi droga krajowa nr 31 łącząca Gryfino z autostradą A6 (9 km) i ze Szczecinem (17 km do skrzyżowania w Zdrojach) oraz z przez Widuchową (17 km) z Chojną (38 km) i drogi wojewódzkie nr 120 przez Gardno (8 km) do Starego Czarnowa (20 km, skrzyżowanie z drogą krajową nr 3), nr 121 do Bań (22 km), a także nr 119 z Klucza do Gardna (10 km).

Gryfino uzyskało połączenie kolejowe w 1877 r. po wybudowaniu ostatniego odcinka Nadodrzańskiej Magistrali Kolejowej WrocławSzczecin z Chojny do Dworca Wrocławskiego. W latach 1979-1985 przeprowadzono elektryfikację linii (odcinek przez Gryfino w 1983 r.) W 1895 r. wybudowano odcinek z Gryfina przez Chwarstnicę do Swobnicy, 3 lata później wybudowano linię z Chwarstnicy przez Sobieradz do Pyrzyc. Na przełomie lat 60. i 70. zamknięto linię Szczecin - Sobieradz, a w 1986 r. kolejną z Chwarstnicy do Bani. Rok później odcinek Banie - Swobnica został rozebrany, a w 2006 r. Chwarstnica - Banie. W 1992 r. podobny los spotkał większą część linii Szczecin - Chwarstnica. Linia do Pyrzyc została zamknięta w 1996 r. Obecnie czynne są 4 stacje: Daleszewo Gryfińskie, Czepino, Gryfino i Dolna Odra.

W gminie czynne są 4 urzędy pocztowe: Gryfino 1 (nr 74-100), Gryfino 3 (nr 74-101), Nowe Czarnowo (nr 74-105) i Daleszewo (nr 74-107).

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Znakowane szlaki turystyczne piesze[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze gminy znajduje się sześć znakowanych pieszych szlaków. W Czepinie, Gryfinie i Dolnej Odrze są dogodnie skomunikowane z koleją i linią autobusową nr 1.[8]

  • szlak turystyczny czerwony Nadodrzański – szlak czerwony (31,45 km po terenie gminy): Binowo – Chlebowo – Stare Brynki – Gryfino – Krzywy Las – Dolna Odra – Nowe Czarnowo
  • szlak turystyczny zielony Woja Żelisława – szlak zielony (21,52 km po terenie gminy): Żelisławiec – Wełtyń – Gryfino
  • szlak turystyczny niebieski Równiny Wełtyńskiej i Pojezierza Myśliborskiego – szlak niebieski (21,45 km po terenie gminy): Chlebowo – Wełtyń – Chwarstnica – Rożnowo
  • szlak turystyczny czarny Czepiński – szlak czarny (20,06 km po terenie gminy): Czepino PKP – Las Osuchów – Wełtyń – Jezioro Wirów – Żórawie – Pniewo – Dolna Odra
  • szlak turystyczny żółty Artyleryjski – szlak żółty (10,16 km po terenie gminy): Omulne – Chlebowo – Lisia Miedza – Jarząbki
  • szlak turystyczny żółty Stekliński – szlak żółty (18,06 km po terenie gminy): Żórawki – Żórawie – Szczawno – Bartkowo – Steklno

Utwardzone ścieżki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

  • Blue Velo (Odrzańska Trasa Rowerowa) – gryfiński odcinek dalekobieżnego szlaku rowerowego.
  • Gryfino – Strefa Przemysłowa w Gardnie – ścieżka rowerowa prowadząca z Gryfina przez Wełtyń i Gardno do Strefy Przemysłowej w Gardnie (odcinek Gryfino – Wełtyń oddany zostanie do użytku w 2022 r.).
  • Gryfino – Jezioro Pod Rakarzem – ścieżka rowerowa prowadząca z Gryfina do lasu w okolicach Jeziora Pod Rakarzem). Kontynuowanie jazdy leśną drogą pozwala dotrzeć do Jeziora Wełtyńskiego.

Turystyka wodna[edytuj | edytuj kod]

Turystyka kajakowa

  • Wypożyczalnia sprzętu wodnego w Gryfinie – Ośrodek Sportu i Rekreacji w Gryfinie – Czynna w okresie od maja do końca września.
  • Wypożyczalnia sprzętu wodnego w Żabnicy
  • Klub Sportowy „Energetyk” Gryfino (sekcja kajakowa)
  • Przystań Żeglarska „Hermes” – szlaki po kanałach Międzyodrza

Turystyka żeglarska

  • Nabrzeże jachtowe i pasażerskie w Gryfinie – Ośrodek Sportu i Rekreacji w Gryfinie
  • Sekcja Żeglarska Międzyszkolnego Klubu Sportowego „Hermes” Gryfino
  • Przystań Żeglarska „Hermes” (basen portowy)

Kąpielisko gminne

  • Jezioro Steklno to oficjalne i jedyne miejsce plażowania w gminie Gryfino. Na terenie plaży znajdują się toalety, ławki oraz kosze na śmieci. Na trasie Gryfino – Steklno w sezonie wakacyjnym kursuje autobus.[9]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W gminie znajdują się następujące placówki edukacyjne:

  • Przedszkola (5) w Gryfinie
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Marii Dąbrowskiej w Gryfinie
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. kpt. ż. w. M. Stankiewicza w Gryfinie
  • Szkoła Podstawowa nr 4 w Gryfinie
  • Szkoła Podstawowa w Chwarstnicy
  • Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Westerplatte i Gimnazjum w Gardnie
  • Szkoła Podstawowa w Radziszewie
  • Szkoła Podstawowa w Żabnicy
  • Gimnazjum im. Olimpijczyków Polskich w Gryfinie
  • Międzyszkolny Ośrodek Sportowy w Gryfinie
  • Liceum Ogólnokształcące im. Aleksandra Omieczyńskiego w Gryfinie
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Gryfinie
  • Zespół Szkół Specjalnych w Gryfinie

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W 1945 roku miasto Gryfino zostało w 70% zniszczone, co sprawiło, iż pomimo ponad 750-letniej historii w mieście pozostało niewiele zabytków. Obecnie są to:

  • Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gryfinie (dawniej św. Mikołaja) – Jeden z nielicznych na Pomorzu Zachodnim miejskich kościołów granitowych z okresu przejściowego między romanizmem a gotykiem (II połowa XIII w.). Przykład rzadko spotykanej na Pomorzu Zachodnim świątyni na rzucie krzyża greckiego. Osobliwością zabytku jest także rozwiązanie wieży – otwartej pierwotnie z trzech stron.[10]
  • Fragmenty murów obronnych – Budowę murów miejskich rozpoczęto w końcu XIII lub na początku XIV w. Pierwsza wzmianka o nich pochodzi z 1314 roku. Długość całego obwodu obronnego wynosiła 1785 metrów. Obecnie zachowało się ok. 30% ich pierwotnego stanu (580 m), w tym Brama Bańska.
  • Brama Bańska (dawniej św. Jerzego) – Jedna z trzech pierwotnie prowadzących do Gryfina bram miejskich. Wybudowana w XIV w. z kamienia polnego, a w XV w. nadbudowana cegłą. Na początku XVI w., by uzyskać szersze pola widzenia, wieżę bramną nadbudowano dodatkowo cylindryczną wieżyczką. W czasie walki brama mogła pomieścić około 15-20 ludzi.[11]
  • Pałacyk Pod Lwami – Willa o charakterze podmiejskiego dworku, wybudowana u schyłku XIX w. przez niemieckiego producenta mydła i środków piorących Heinricha Möllera. Obecnie jedna z siedzib Gryfińskiego Domu Kultury[12]
  • Cmentarz komunalny – Założony ok. 1909 roku. Obecnie na jego obszarze znajdują się m.in. lapidarium byłych niemieckich mieszkańców Gryfina, cmentarz wojenny żołnierzy radzieckich (największy pod względem ilości pochówków sowiecki cmentarz wojenny na Pomorzu Zachodnim – spoczywa tu 7134 żołnierzy) oraz symboliczna mogiła-pomnik Golgota Wschodu.[13]
  • Park miejski im. Stanisławy Siarkiewicz – Założony na początku XIX w. z przeznaczeniem na cmentarz. Do lat 60. XX w. w parku istniały neoklasycystyczne grobowce, wzniesione na wzór świątyń greckich i starorzymskich. Dzisiejszy park zajmuje obszar 6,02 ha, na którym rosną głównie drzewa liściaste.

Na obszarze gminy Gryfino znajduje się kilkadziesiąt wsi i osad. Część z nich posiada cenne wielowiekowe zabytki sakralne:

  • Chlebowo – Kościół pw. św. Huberta. Powstał najprawdopodobniej w drugiej połowie XIV wieku. W trakcie działań wojennych II wojny światowej świątynia uległa zniszczeniu i popadła w ruinę. Odbudowę przeprowadzono w 1998 roku.[14]
  • Gardno – Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Wzniesiony prawdopodobnie jeszcze w połowie XIII w. przez cystersów, należy do najstarszych na Pomorzu Zachodnim kościołów wiejskich. Ze świątyni pochodzi najstarsza rzeźba kultowa z terenu Pomorza Zachodniego – Maria z Dzieciątkiem z Gardna, 1260 r. Wraz z drugą figurą (Maria z Dzieciątkiem z Gardna, 1300 r.) stanowią wczesny przykład rzeźb maryjnych związanych ze środowiskiem cysterskim w Europie, wykonane przez warsztat gotlandzki lub pomorski pod wpływem rzeźby gotlandzkiej.[15]
  • Sobieradz – Kościół pw. Niepokalanego Serca NMP. Wzniesiony pod koniec XIII w. przez cystersów. Podczas przebudowy w XIX w. dobudowano wieżę na planie prostokąta z kamienia i cegły.
  • Wełtyń – Kościół pw. św. Matki Boskiej Różańcowej (dawniej św. Szczepana). Wzniesiony w drugiej połowie XV w., wieża i zakrystia dobudowane na przełomie XV/XVI w. Najcenniejszym elementem wnętrza są malowidła z pierwszej połowy XVI w. przedstawiające historię Zbawienia. Malowidła te. po 1534 roku nie odpowiadające protestanckiemu charakterowi wnętrza, pokryto tynkiem najpóźniej w roku 1690. W czasie prac remontowych w roku 1961 dokonano ich ponownego odkrycia i przeprowadzono podstawowe prace konserwacyjne.[16]

Administracja i samorząd[edytuj | edytuj kod]

W 2016 r. wykonane wydatki budżetu gminy Gryfino wynosiły 125,8 mln zł, a dochody budżetu 135,2 mln zł. Zobowiązania samorządu (dług publiczny) według stanu na koniec 2016 r. wynosiły 55,7 mln zł, co stanowiło 41,2% poziomu dochodów[17].

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Sołectwa gminy Gryfino:

Pozostałe miejscowości: Ciosna, Dębce, Gajki, Łubnica, Nowe Brynki, Nowe Czarnowo (osada), Osuch, Pastuszka, Raczki, Radziszewko, Skrzynice, Szczawno, Śremsko, Wirówek, Zaborze.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Gmina Gryfino w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-03-18] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Gmina Gryfino w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2020-05-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. a b Bank Danych Lokalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2008 r. (Dz.U. z 2008 r. nr 232, poz. 1551, s. 13076-7)
  5. Podstrefa Gryfino. Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna SA. [dostęp 2014-10-27].
  6. Oferta > Zwolnienia podatkowe. Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna SA. [dostęp 2014-10-24].
  7. Powstaje nowy Krzywy Las! – Krzywy Las [dostęp 2022-01-14] (pol.).
  8. Turystyka piesza, gryfino.pl [dostęp 2022-01-14].
  9. Turystyka wodna, gryfino.pl [dostęp 2022-01-14].
  10. Kościół parafialny pw. św. Mikołaja, ob. pw. Narodzenia NMP - Zabytek.pl, zabytek.pl [dostęp 2022-01-14] (pol.).
  11. Gryfino - miejskie mury obronne, Architektura średniowiecza i starożytności [dostęp 2022-01-14] (pol.).
  12. Pałacyk pod Lwami, gryfino.pl [dostęp 2022-01-14].
  13. Cmentarz komunalny, gryfino.pl [dostęp 2022-01-14].
  14. Chlebowo - kościół św Huberta, Architektura średniowiecza i starożytności [dostęp 2022-01-14] (pol.).
  15. Kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa - Zabytek.pl, zabytek.pl [dostęp 2022-01-14] (pol.).
  16. Wełtyń, gryfino.pl [dostęp 2022-01-14].
  17. Działalność informacyjno-szkoleniowa » Analizy budżetów jednostek samorządu terytorialnego » Archiwum » 2016 r. » Analizy budżetów JST » Wykonanie budżetów jst IV kwartał 2016 r. /Tabele: 5, 6, 7. Regionalna Izba Obrachunkowa w Szczecinie. [dostęp 2017-08-19].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]