Hutnictwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Huta żelaza)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Hutnik”. Zobacz też: inne znaczenia
Godło hutnicze: skrzyżowany młotek i kleszcze
Strona tytułowa Officina ferraria dzieła Walentego Roździeńskiego z 1612 poświęconego hutnictwu
Ruiny huty w Samsonowie

Hutnictwo – gałąź przemysłu zajmująca się wytapianiem metali i ich stopów z rud z domieszką złomu oraz ich obróbką plastyczną na półprodukty i wyroby gotowe[1]. Nauką traktującą o hutnictwie jest metalurgia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dymarka.

Funkcje pieców hutniczych pełniły dawniej dymarki. Odbywający się w nich proces dymarkowy znany był od bardzo dawna (w Egipcie około 3000 roku p.n.e., w Europie od około 1000 roku p.n.e., na ziemiach polskich od około IV wieku p.n.e.). Najbardziej znanym starożytnym zagłębiem hutniczym na terenie Polski jest kompleks dymarek świętokrzyskich. W miejscu odkrycia od 1967 działacze Zarządu Okręgu Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Kielcach organizują imprezę plenerową, której głównym elementem jest prezentacja procesu wytopu żelaza w piecach dymarskich[2].

Większość osiedli związanych z hutnictwem metali kolorowych zlokalizowana jest w rejonie Dąbrowy Górniczej. W okresie od drugiej połowy XI wieku aż po drugą połowę XII wieku funkcjonowała tam huta służąca do wytopu ołowiu i srebra. Kolejną grupę stanowią wsie funkcjonujące w XII i XIII wieku wokół dawnych miejsc kultu pogańskiego, zlokalizowane w rejonie Gór Świętokrzyskich czy góry Ślęży[3].

W drugiej połowie XV wieku zaczęły się upowszechniać bardziej nowoczesne metody wytopu żelaza z użyciem tak zwanego pieca styryjskiego[4].

Pierwsze huty powstawały na bazie pieców funkcjonujących przy kuźniach. Z tego wczesnego okresu tworzenia się przemysłu hutniczego zachowało się dzieło Officina ferraria spisane w 1612 w języku polskim przez zarządcę kopalń i hut na Śląsku Walentego Roździeńskiego[5]. W swoim dziele autor w poetycki sposób opisał stan XVII wiecznego górnictwa i hutnictwa na Śląsku, a także obyczaje hutników i górników. Dzieło uznawane jest również za pierwszy polski i jeden z pierwszych w Europie podręczników metalurgicznych.

Dużym skupiskiem hut oraz powstałych obok nich manufaktur metalowych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów znajdowało się Zagłębiu staropolskim[4] o czym zadecydowała obfita obecność rud żelaza na tym terenie. Z 35 wielkich pieców hutniczych działających w Polsce w XVIII wieku umiejscowionych było tam 27 tego typu ośrodków produkcyjnych, które wytwarzały około 80% krajowej produkcji żelaza[4]. Innym ważnym ośrodkiem jego produkcji był ośrodek hutniczy w okolicach Końskich w województwie świętokrzyskim stworzony przez szlachecki ród Małachowskich herbu Nałęcz, którzy sprowadzili fachowców hutnictwa ze Śląska[4].

Najstarsza funkcjonująca huta na terytorium obecnej Polski znajduje się w Ozimku w województwie opolskim, założona w roku 1754. Ruiny najstarszej huty w Polsce znajdują się w miejscowości Samsonów w województwie kieleckim. Na przełomie XVI i XVII wieku dzierżawcy z rodziny włoskich przemysłowców Cacciów z Bergamo, których sprowadził król Zygmunt III Waza przekształcili istniejącą tam kuźnicę w nowoczesną hutę. Hieronim Caccio zaprojektował nowy, wielki piec. Zakład Cacciów nastawiony był głównie na produkcję broni dla wojska i produkował szyszaki, pancerze, piki, pałasze oraz broń palną w tym działa. W 1633 prawa do huty Cacciowie odstąpili Bernardowi Servalliemu, Piotrowi Gianottiniemu i Janowi Gibboniemu. Dnia 21 marca 1661 jak podawała najstarsza polska gazeta Merkuriusz Polski Ordynaryjny król Jan II Kazimierz Waza obserwował w Samsonowie lanie dział dla wojska[6].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Istnieje także gałąź hutnictwa – hutnictwo szkła – zajmująca się przetwarzaniem związków chemicznych poprzez topnienie w masę szklaną i przetwarzaniem w szkło gospodarcze, techniczne, okienne i artystyczne.

Święto hutnicze[edytuj | edytuj kod]

4 maja, w dniu świętego Floriana, patrona hutników i strażaków, obchodzony jest Dzień Hutnika.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. hutnictwo (pol.). PWN. [dostęp 2015-12-26].
  2. Andrzej Rembalski: Z dziejów Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego na Kielcczyźnie str. 22, 1998, Kielce.
  3. Archeologia ziem polskich XII i XIII wieku: przegląd problematyki badawczej (Archaeology of the Polish lands in the 12th and 13th c.: a survey of research questions) | An..., www.academia.edu [dostęp 2017-11-23] (ang.).
  4. a b c d Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1985, s. 66-69, 109-110. ISBN 83-206-0509-1.
  5. Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, Tom II N-Ż, PWN, Warszawa 1985, ​ISBN 83-01-05369-0​, str. 313.
  6. Merkuriusz Polski Ordynaryjny, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.