Józef Białynia Chołodecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Józef Białynia Chołodecki
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

15 lub 22 sierpnia 1852
Stawki Janowskie

Data i miejsce śmierci

30 stycznia 1934
Lwów

Miejsce spoczynku

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie

Zawód, zajęcie

urzędnik pocztowy

Narodowość

polska

Alma Mater

Uniwersytet Lwowski

Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Pamiątkowy 70-lecia Powstania Styczniowego Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii 1898 (Austro-Węgry) Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Krzyż Jubileuszowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych
Odznaka pamiątkowa „Orlęta”

Józef Dominik Bartłomiej Chołodecki[a] herbu Białynia (ur. 15 lub 22 sierpnia 1852 w Stawkach Janowskich, zm. 30 stycznia 1934 we Lwowie) – polski urzędnik pocztowy, oficer wojskowy, pisarz i historyk, działacz społeczny.

Józef Białynia Chołodecki
Grobowiec Józefa Białyni Chołodeckiego

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 15[b] lub 22 sierpnia 1852 w Stawkach Janowskich[1][2][3]. Był synem Celestyna (1816-1867, działacz niepodległościowy, pochowany w Stryju) i Emilii z domu Setti da Forli (1824-1878, uczestniczka powstania styczniowego, pochowana w Żulinie[4]) oraz bratankiem Tomasza[1][3].

Początkowo uczył się w domu, potem w szkole w Stryju, a następnie w gimnazjum we Lwowie[3]. Jako uczeń gimnazjalny we Lwowie uczestniczył w organizacji powstania styczniowego 1863 działając jako kurier i goniec roznoszący korespondencję w tym do więzień, uczestnicząc w przygotowaniu broni, w różnego rodzaju wsparciu powstańcu i sabotażu wobec władz[5][1][3]. W 1867 należał do tajnej organizacji uczniowskiej w gimnazjum[3]. 5 października 1870 zdał egzamin dojrzałości[3]. Następnie studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego, w 1874 kończąc studia prawnicze ukończył studia prawnicze[1][3]. W trakcie studiów działał w Czytelni Akademickiej[3].

Podjął pracę w galicyjskiej służbie pocztowej[1]. Od około 1873 praktykował w Czerlanach, Niżniowie, Stanisławowie[3]. Od około 1874 był praktykantem w Urzędzie Pocztowym we Lwowie mieście[6]. Następnie przeszedł do pracy w C. K. Krajowej Dyrekcja Poczt we Lwowie, gdzie od 1875 praktykantem konceptowym[7][3], od około 1876 do około 1880 był koncepistą[8]. Od 1880 był okręgowym komisarzem poczt w Czerniowcach[3]. Po kilku latach (w Szematyzmach z lat 1882–1886 nie figurował) podjął pracę w C. K. Dyrekcji Poczt i Telegrafów dla Galicji i Wielkiego Księstwa Krakowskiego we Lwowie, gdzie od około 1886 nadkomisarzem[9], od około 1890 sekretarzem[10], od około 1894 radcą[11], od 1903 do 1909 dyrektorem oddziału rachunkowego[12][3] (potem określany też dyrektor departamentu rachunkowego)[13] oraz jako naczelny dyrektor izby obrachunkowej[1][2][14][15]). Pod koniec lata 1909 przeszedł w stan spoczynku[16][3].

Równolegle w C. K. Armii został mianowany porucznikiem piechoty z dniem 1 listopada 1874[17]. Jako oficer rezerwy do około 1883 był przydzielony do 77 pułku piechoty z garnizonem w Königgrätz i z komandem rezerwy w Samborze[18]. Następnie w C. K. Obronie Krajowej został zweryfikowany w stopniu podporucznika piechoty z dniem 1 listopada 1874[19], a następnie awansowany na nadporucznika z dniem 1 maja 1883[20]. Od około 1883 do około 1884 jako oficer w nieaktywnym stanie był przydzielony do Bukowińskiego batalionu piechoty obrony krajowej nr 75 w Radautz[21][20].

Należał do wielu towarzystw społecznych, naukowych i humanitarnych[1][2][3]. Pracując w Czerniowcach był aktywny w organizacjach bukowińskiej Polonii[3]. Od 1883 udzielał się tam w redagowaniu tamtejszej „Gazety Polskiej” (założonej przez Klemensa Kołakowskiego)[22]. Przez trzy lata pisał felietony pod pseudonimem „Walenty Ćwik”[22]. Na miejscu był członkiem zarządu Czytelni Polskiej, współorganizował bibliotekę i polskie imprezy[3]. Po powrocie do Lwowa poświęcił się bardziej pracy literackiej i publicystycznej, oddając się zupełnie temu po przejściu na emeryturę[22]. Redagował „Gazetę Urzędniczą” i „Reformę Państwową”, zaś na początki XX wieku prowadził redakcję „Miesięcznika Galicyjskiego Towarzystwa Ochrony Zwierząt”[22]. Jednocześnie jego prace drukowano w wielu periodykach lwowskich[22]. W okresie pracy we Lwowie był prezesem branżowej organizacji Klub Pocztowy[3]. Był działaczem I Galicyjskiego Towarzystwa Ochrony Zwierząt we Lwowie, w którym od około 1897 do około 1907 był wydziałowym[23], a od około 1911 co najmniej do 1914 był zastępcą prezesa[24][25][26]. Od 1902 do 1908 przez dwie kadencje był radnym miejskim we Lwowie[1], będąc wtedy członkiem sekcji V dla spraw organizacyjnych i oświaty[27][3]. Od około 1903 do około 1908 był delegatem miasta Lwowa do Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie[28]. Od około 1908 co najmniej do 1914 był członkiem komisji kontrolującej w Lidze Pomocy Przemysłowej we Lwowie[29]. Od około 1913 był skarbnikiem Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie[30] do marca 1925[31]. Był inicjatorem powstania Towarzystwa Teatru Ludowego we Lwowie i na początku XIX wieku prezesem zarządu tegoż[32][3]. Należał do Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Literatów i Artystów Polskich we Lwowie, w ramach którego w 1907 został członkiem wydziału[33]. Był członkiem Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Miłośników Przeszłości Lwowa[2][3].

Po inwazji rosyjskiej 20 czerwca 1915 w czasie I wojny światowej, został przymusowo wywieziony do Kijowa w grupie zakładników[34][14][3]. 18 sierpnia 1915 odzyskał wolność[35]. Był więziony przez dwa lata[13].

Brał udział w obronę Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej 1918/1919[3]. W niepodległej II Rzeczypospolitej kontynuował swoją działalność społeczną. Przez wiele lat był członkiem Małopolskiej Straży Obywatelskiej[13]. Na początku lat 20. był członkiem wydziału i wiceprezesem Towarzystwa Polskiego Żałobnego Krzyża dla okręgu lwowskiego[36], a po przekształceniu organizacji (1925) był członkiem zarządu, od 1926 wiceprezesem zarządu w wydziale wojewódzkim we Lwowie Polskiego Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów (w tym samym roku otrzymał też tytuł członka honorowego)[37][3][13]. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum[38]. Był zastępcą przewodniczącego koła im. Adama Asnyka Towarzystwa Szkoły Ludowej we Lwowie, dr. Jana Poratyńskiego[39].

W lipcu 1905 wraz z Aleksandrem Czołowskim odkrył grobowiec Gertrudy Potockiej w podziemiach kościoła w Witkowie, w następnym roku wydał publikację temu poświęconą[40]. Był literatem i publicystą, autorem licznych rozpraw, szkiców, artykułów, także z przeszłości Lwowa, w tym upamiętniających obronę Lwowa[13]. Tworzył archiwum wojenne we Lwowie[3]. Uchodził także za znawcę historii poczty polskiej[2]. Łącznie opublikował ok. 100 książek i broszur oraz 100 felietonów[5]. Publikował też pod pseudonimami „Kresowiec”, „Bela Rębowicz”[2][3]. Zorganizowano uroczystość 40-lecia jego pracy publicystycznej[3].

Miał synów[13]. Zmarł po długiej chorobie 30 stycznia 1934 we Lwowie[13][2][3]. 2 lutego 1934 został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie w grobowcu rodziny Setti[13][41].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

W 1951 jego praca Bohaterska dziatwa w obronie Lwowa: opowieść o Tadeuszu, Janie i Halinie Grabskich poległych w walkach o Lwów została wycofana z polskich bibliotek oraz objęta cenzurą[43].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

polskie

austro-węgierskie

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W ewidencji urzędników Galicji początkowo był określany jako „Józef Chołodecki”, w Szematyzmie z 1881 był wymieniony jako „Józef Hołodecki”, a od 1887 jako „Józef Chołodecki-Białynia”. W ewidencji wojskowych C. K. Armii i C. K. Obrony Krajowej był określany w języku niemieckim jako „Josef Ritter von Cholodecki”.
  2. Dzień urodzenia 15 sierpnia 1852 podano na inskrypcji nagrobnej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Nieco szczegółów biograficznych dotyczących uczestników organizacyi i partyzantki r. 1863/64. W: Józef Białynia Chołodecki: Księga pamiątkowa opracowana staraniem Komitetu Obywatelskiego w czterdziestą rocznicę powstania r. 1863/1864. Lwów: 1904, s. 186–187.
  2. a b c d e f g Łucja Charewiczowa: Historiografia i miłośnictwo Lwowa. Lwów: Towarzystwo Miłośników Przeszłości Lwowa, 1938, s. 153.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Karol Lewicki: Chołodecki Białynia Józef Dominik. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, s. 403–404. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03291-0.
  4. Józef Białynia Chołodecki: Cmentarzyska i groby naszych bohaterów z lat 1794-1864 na terenie wschodniej Małopolski. Lwów: 1928, s. 47.
  5. a b Józef Białynia Chołodecki. „Panteon Polski”. Nr 38, s. 3, listopad 1927. 
  6. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1875. Lwów: 1875, s. 313.
  7. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1876. Lwów: 1876, s. 317.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1877. Lwów: 1877, s. 206.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1878. Lwów: 1878, s. 194.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1879. Lwów: 1879, s. 191.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1880. Lwów: 1880, s. 198.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1881. Lwów: 1881, s. 195.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1887. Lwów: 1887, s. 182.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1888. Lwów: 1888, s. 182.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1889. Lwów: 1889, s. 202.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1890. Lwów: 1890, s. 202.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1891. Lwów: 1891, s. 202.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1892. Lwów: 1892, s. 202.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1893. Lwów: 1893, s. 202.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1894. Lwów: 1894, s. 202.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1895. Lwów: 1895, s. 203.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1896. Lwów: 1896, s. 203.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1897. Lwów: 1897, s. 203.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1898. Lwów: 1898, s. 243.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1899. Lwów: 1899, s. 243.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1900. Lwów: 1900, s. 243.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1901. Lwów: 1901, s. 243.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1902. Lwów: 1902, s. 259.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1903. Lwów: 1903, s. 259.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1904. Lwów: 1904, s. 260.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1905. Lwów: 1905, s. 260.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1906. Lwów: 1906, s. 283.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1907. Lwów: 1907, s. 283.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1908. Lwów: 1908, s. 283.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1909. Lwów: 1909, s. 306.
  8. a b c d e f g h i j k Z żałobnej karty. Ś. p. Białynia Chołodecki / Nekrolog / Przed pogrzebem ś.p. Białynia-Chołodeckiego. „Gazeta Lwowska”. Nr 31, s. 2, 3, 3 lutegeo 1934. 
  9. a b c Z dziejów inwazji rosyjskiej w dobie wielkiej wojny. „Gazeta Lwowska”. Nr 1, s. 6, 1 stycznia 1931. 
  10. Józef Białynia Chołodecki: Zakładnicy miasta Lwowa w niewoli rosyjskiej 1915-1918 (z odbitką fotograficzną zakładników. Lwów: 1930, s. 10.
  11. Ustąpienie urzędnika-obywatela. „Nowości Illustrowane”. Nr 36, s. 9, 4 września 1909. 
  12. Kais. Königl. Militär-Schematismus 1875. Wiedeń: 1874, s. 218.
  13. Schematismus der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1883. Wiedeń: 1883, s. 44.
  14. a b Schematismus der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1884. Wiedeń: 1884, s. 179.
  15. Schematismus der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1883. Wiedeń: 1883, s. 178.
  16. a b c d e Jubileusz publicysty. „Nowości Illustrowane”. Nr 7, s. 10-11, 14 lutego 1914. 
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1898. Lwów: 1898, s. 761.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1899. Lwów: 1899, s. 761.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1900. Lwów: 1900, s. 761.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1901. Lwów: 1901, s. 761.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1902. Lwów: 1902, s. 844.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1903. Lwów: 1903, s. 844.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1904. Lwów: 1904, s. 844.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1905. Lwów: 1905, s. 841.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1906. Lwów: 1906, s. 881.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1907. Lwów: 1907, s. 881.
  17. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1912. Lwów: 1912, s. 1038.
  18. a b c Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1913. Lwów: 1913, s. 1423.
  19. a b Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 1443.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1903. Lwów: 1903, s. 372.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1904. Lwów: 1904, s. 372.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1905. Lwów: 1905, s. 372.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1906. Lwów: 1906, s. 383.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1907. Lwów: 1907, s. 383.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1908. Lwów: 1908, s. 383.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1904. Lwów: 1904, s. 851.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1905. Lwów: 1905, s. 850.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1906. Lwów: 1906, s. 889.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1907. Lwów: 1907, s. 889.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1908. Lwów: 1908, s. 899.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1909. Lwów: 1909.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1910. Lwów: 1910, s. 946.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: 1911, s. 1035.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1912. Lwów: 1912, s. 990.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1913. Lwów: 1913, s. 1038.
    • Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 1050.
  20. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 1072.
  21. Leszek Pudłowski. Polskie Towarzystwo Heraldyczne. Zarys dziejów 1906-1939. „Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego”. Tom I (XII), s. 161, 1993. 
  22. Zarząd Towarzystwa Teatru Ludowego we Lwowie. „Głos Narodu Ilustrowany”. Nr 8, s. 9, 9 listopada 1901. 
  23. Kronika. Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Literatów i Artystów Polskich. „Gazeta Lwowska”. Nr 292, s. 3, 19 grudnia 1907. 
  24. Józef Białynia Chołodecki: Zakładnicy miasta Lwowa w niewoli rosyjskiej 1915-1918 (z odbitką fotograficzną zakładników). Lwów: 1930, s. 8–10.
  25. Józef Białynia Chołodecki: Zakładnicy miasta Lwowa w niewoli rosyjskiej 1915-1918 (z odbitką fotograficzną zakładników). Lwów: 1930, s. 42.
  26. Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum. „Gazeta Lwowska”. Nr 80, s. 1, 6 kwietnia 1935. 
  27. Aleksander Czołowski: Historia Lwowa. Lwów: 1925, s. 21.
  28. Literatura i sztuka. Józef Białynia Chołodecki. Gertruda z Komorowskich Szczęsnowa Potocka i odkrycie jej grobowca. „Słowo Polskie”. Nr 498, s. 5, 2 listopada 1906. 
  29. Wiadomości bieżące. „Słowo Polskie”. Nr 9, s. 2, 7 stycznia 1904. 
  30. Cenzura PRL. Wykaz książek podlegających niezwłocznemu wycofaniu 1 X 1951 r. posł. Zbigniew Żmigrodzki. Nortom: Wrocław, 2002, s. 5. ISBN 83-85829-88-1.
  31. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 23.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]