Joanna Kulmowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Joanna Kulmowa
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 25 marca 1928
Łódź
Zawód poetka, prozaik
Alma Mater PWSTiF w Łodzi, PWST w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Order Uśmiechu

Joanna Kulmowa, właśc. Joanna Maria Kulma[1] z domu Cichocka (ur. 25 marca 1928 w Łodzi) – polska poetka, prozaik, autorka utworów scenicznych oraz książek dla dzieci i młodzieży, reżyser.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W czasie okupacji niemieckiej uczestniczyła w tajnych kompletach, wśród jej nauczycieli był m.in. Armand Vetulani. Studiowała początkowo historię na Uniwersytecie Łódzkim. Ukończyła następnie studia aktorskie w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej i Filmowej w Łodzi oraz reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. W warszawskich teatrach była asystentką reżysera (często Jana Kulmy). W 1955 objęła stanowisko redaktora działu teatralnego w wydawnictwie Nasza Księgarnia.

Jako reżyser teatralny zadebiutowała w Teatrze Ziemi Łódzkiej, a następnie pracowała w teatrach Poznania i Koszalina. W Teatrze Wybrzeże objęła funkcję kierownika literackiego. Wraz z m.in. Stefanem Sutkowskim na początku lat 60. współtworzyła Scenę Kameralną Filharmonii Narodowej, z którą współpracowała przez kilkanaście lat.

Pod koniec lat 70. podjęła współpracę ze środowiskami opozycyjnymi, publikowała wiersze drugoobiegowym „Zapisie” i „Pulsie”. Po wprowadzeniu stanu wojennego zamieszczała swoje utwory w czasopismach podziemnych, wydała też dwie pozycje poetyckie, popularne w drugim obiegu. Wspólnie z mężem organizowała i uczestniczyła w wydarzeniach, mieszczących się w ramach Tygodni Kultury Chrześcijańskiej. Małżonkowie założyli chór i teatr dziecięcy przy parafii w Poczerninie[2].

Jako poetka debiutowała w 1952, ogłosiła kilka tomów wierszy, m.in. Fatum na zakręcie (1957), Boże umieranie (1962), Cykuta i Jonasz, czyli nasza epoka (1967), Trefnisiem będąc (1978), Wiersze wybrane (1988). Jej wiersze są zmienne w nastroju, oprócz liryzmu i refleksji zawierają elementy dowcipu i groteski, chętnie odwołują się do świata wyobraźni i humoru. Joanna Kulmowa jest także autorką utworów scenicznych, librett operowych, cyklu psalmów responsoryjnych, słuchowisk radiowych. Znaczącą część jej twórczości stanowią utwory adresowane do młodych odbiorców. Wydała tomiki wierszy dla dzieci, m.in. Śpiew lasu (1967), Wiersze dla Kai (1970), Zasypianki (1972), Krześlaki z rozwianą grzywą (1978), Niebo nad miastem (1986), Zagubione światełko (1990). Kierowana do dzieci poezja poetki odznacza się połączeniem humoru i głębokiego liryzmu. Autorka chętnie stosuje eksperymenty słowne, odwołuje się do świata dziecięcych przeżyć i wyobraźni. Zachowując własny, charakterystyczny styl nadaje wierszom postać refleksyjnej i lirycznej zadumy nad światem.

Jako prozaik opublikowała m.in. pełne poetyckiej fantazji, metaforyczne powieści Wio, Leokadio (1965), Stacja „Nigdy w Życiu” (1967), w których dzieliła się z czytelnikami refleksjami nad podstawowymi treściami ludzkiej egzystencji oraz kształtem współczesnego świata. W 1984 wydała tom Serce jak złoty gołąb, stanowiący próbę stworzenia nowego typu baśni metaforycznej dla dzieci.

W latach 1996–1998 pełniła m.in. funkcję prezesa stołecznego oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W latach 2014–2017 była członkinią jury Nagrody Literackiej m.st. Warszawy.

Z okazji przypadającej w 2018 dziewięćdziesiątej rocznicy urodzin poetka wydała dwa zbiory poezji: Jeszcze 37 wierszy[3] (zawierający utwory premierowe) oraz Moje żarty[4] – wybór utworów satyrycznych, fraszek, piosenek i kupletów, opublikowanych wcześniej przez autorkę w kilkunastu książkach, poczynając od wydanego w 1957 tomu Fatum na zakręcie.

Badaniem twórczości Joanny Kulmowej zajęła się Urszula Chęcińska, autorka monografii pt. Poetka i paidia. O muzie dziecięcej Joanny Kulmowej[5] oraz redaktor publikacji pt. Dziecko i jego światy w poezji dla dzieci, będącej zapisem pierwszej konferencji naukowej zorganizowanej z okazji 65. rocznicy urodzin Joanny Kulmowej[6], kierownik Pracownii Badań nad Twórczością Joanny Kulmowej na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Szczecińskiego[7].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Zamężna z Janem Kulmą, reżyserem, muzykiem i filozofem[8][9]. W latach 1961–1996 małżonkowie mieszkali w Strumianach pod Stargardem. Po wyprowadzeniu się do Warszawy ofiarowali Bibliotece Głównej Uniwersytetu Szczecińskiego liczne pamiątki (obrazy, zabytkowe meble, książki), wykorzystane przy stworzeniu tzw. Sali Strumiańskiej, będącej miejscem spotkań autorskich, promocji książek, wydarzeń kulturalnych[10]. Wraz z mężem Joanna Kulmowa organizowała międzynarodowe spotkania literackie (w tym VI Warszawskie Dni Literatury „Polska Rzeczpospolitą wielu narodów”)[10].

Odznaczenia, wyróżnienia, opinie[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia
Nagrody i wyróżnienia
Opinie

Wyrazy uznania dla poezji i wdzięku Joanny Kulmowej zawarła Wisława Szymborska w jednym z listów do Kornela Filipowicza (8 lipca 1968), pisząc o niej: „przyjaciółka moja i poetka grubo niedoceniana”[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b M.P. z 2012 r. poz. 137
  2. Joanna Kulmowa w Słowniku „Niezależni dla kultury 1976–89”. [dostęp 2012-10-07].
  3. Joanna Kulmowa: Jeszcze 37 wierszy. Warszawa: Iskry, 2017. ISBN 978-83-244-0479-7.
  4. Joanna Kulmowa: Moje żarty. Warszawa: Iskry, 2017. ISBN 978-83-244-0505-3.
  5. Urszula Chęcińska: Poetka i paidia. O muzie dziecięcej Joanny Kulmowej. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2006.
  6. Urszula Chęcińska (red.): Dziecko i jego światy w poezji dla dzieci. Szczecin: Książnica Szczecińska, 1994.
  7. Pracownia Badań nad Twórczością Joanny Kulmowej. kulmowa.pl. [dostęp 2018-03-22].
  8. Ludwik Stomma: W ogrodzie mędrca. polityka.pl, 25 marca 2014. [dostęp 2016-02-10].
  9. Grzegorz Miecugow: Inny punkt widzenia – Jan Kulma. tvn24.pl, 22 kwietnia 2014. [dostęp 2016-02-10].
  10. a b Sala Strumiańska. Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego. [dostęp 2016-02-10].
  11. Odznaczenia państwowe w Święto Niepodległości. prezydent.pl, 11 listopada 2012. [dostęp 2012-11-11].
  12. M.P. z 1998 r. Nr 36, poz. 495
  13. Marek Sewen z Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. rp.pl, 14 maja 2008. [dostęp 2013-02-16].
  14. a b Joanna Kulmowa Honorowym Obywatelem Szczecina. gs24.pl, 14 lipca 2010. [dostęp 2012-10-07].
  15. Kulmowa Joanna. orderusmiechu.pl. [dostęp 2012-10-07].
  16. Laureaci 2008. kulturalna.warszawa.pl. [dostęp 2018-02-05].
  17. Laureaci 2013. kulturalna.warszawa.pl. [dostęp 2018-02-05].
  18. Znamy nominacje do Nagrody Orfeusza (pol.). wirtualnywydawca.pl, 25 kwietnia 2018. [dostęp 2018-04-25].
  19. Wisława Szymborska, Kornel Filipowicz: Najlepiej w życiu ma twój kot. Listy. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2016, s. 22.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]