Koszalin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Koszalin
Koszalin nocą (północna część miasta)
Koszalin nocą (północna część miasta)
Herb Flaga
Herb Koszalina Flaga Koszalina
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Data założenia XI wiek
Prawa miejskie 1266
Prezydent Piotr Jedliński
Powierzchnia 98,34 km²
Wysokość 32 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

109 183 Red Arrow Down.svg [1]
1110,26 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 94
Kod pocztowy 75-004, 75-016, 75-017, 75-113, 75-202, 75-238, 75-350, 75-454, 75-455, 75-606, 75-617, 75-640, 75-840, 75-847, 75-900, 75-901, 75-903
Tablice rejestracyjne ZK
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Koszalin
Koszalin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Koszalin
Koszalin
Ziemia 54°11′25″N 16°10′54″E/54,190278 16,181667Na mapach: 54°11′25″N 16°10′54″E/54,190278 16,181667
TERC
(TERYT)
3261011
SIMC 0949448
Hasło promocyjne: Zielone miasto zaprasza...; Koszalin – pełnia życia
Urząd miejski
Rynek Staromiejski 6-7
75-007 Koszalin
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Koszalin w Wikisłowniku
Strona internetowa

Koszalin (łac. Coslinum[2], kasz. Kòszalëno[3] niem. Köslin) – miasto na prawach powiatu w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, drugie co do wielkości miasto na Pomorzu Zachodnim. Położone na Pobrzeżu Koszalińskim, nad rzeką Dzierżęcinką, nad jeziorami: Jamno i Lubiatowo Północne. Siedziba powiatu koszalińskiego, sądu okręgowego, wydziału zamiejscowego urzędu marszałkowskiego i delegatury urzędu wojewódzkiego.

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 109 183 mieszkańców.

Miasto jest większym ośrodkiem kulturalnym w regionie, w którym znajdują się teatry, kina, filharmonia, amfiteatr oraz muzea. Jest także siedzibą lokalnych mediów. W Koszalinie znajduje się również siedziba diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej.

Koszalin stanowi węzeł komunikacji pasażerskiej, gdzie znajduje się dworzec autobusowy i kolejowy. Przez miasto prowadzą dwie drogi krajowe: nr 6 i nr 11.

Centrum miasta znajduje się ok. 11 km od Morza Bałtyckiego. Obszar miasta sięga południowego brzegu nadmorskiego jeziora Jamno.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Koszalin pośród powiatów na mapie województwa (2009)

Miasto położone jest na Pobrzeżu Koszalińskim, a dokładnie znajduje się na styku granic trzech mezoregionów: Wybrzeża Słowińskiego, Równiny Białogardzkiej i Równiny Słupskiej. Po zmianach granic w 2010 roku miasto leży nad jeziorem Jamno.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosi 98,34 km²[4].

Historycznie Koszalin jest położony na Pomorzu Zachodnim. W latach 1815–1945 miasto było siedzibą rejencji koszalińskiej. W latach 1946–1950 znajdowało się w województwie szczecińskim. Od 1950 do 1998 roku miasto było stolicą województwa koszalińskiego. Od 1999 roku leży w północnej części województwa zachodniopomorskiego.

Dzielnice i inne osiedla w Koszalinie: 4 Marca, Akademickie, Kędzierzyn, Kretomino, Przylesie, Unii Europejskiej, Zagórzyno, Lechitów, Wenedów, Na Skarpie, Rokosowo, Bukowe, Chełmoniewo, Dzierżęcino, Lubiatowo, Raduszka.

Dawne miejscowości stanowiące obecnie części miasta: Jamno, Łabusz, Sarzyno, Wilkowo, Żabowo[5][6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: kalendarium historii Koszalina.

W 1214 r. książę pomorski Bogusław II nadał wieś Koszalin (łac. Cossalitz), koło Góry Chełmskiej, w ziemi kołobrzeskiej klasztorowi w Białobokach k. Trzebiatowa[7][8][9].

W 1248 r. wschodnia część ziemi kołobrzeskiej z Koszalinem przeszła na własność biskupów pomorskich (kamieńskich), dając początek biskupiemu księstwu kamieńskiemu. 23 maja 1266 r. biskup Herman von Gleichen lokował miasto na prawie lubeckim, nadając mu okoliczne wsie i liczne przywileje i ustanawiając tu swoją główną rezydencję oraz stolicę biskupiego księstwa kamieńskiego.

Nabywając wieś Jamno (1331), część jeziora Jamno wraz z mierzeją i grodem Unieście (1353) Koszalin uzyskał bezpośredni dostęp do morza, uczestnicząc intensywnie w następnych wiekach w handlu morskim jako członek Hanzy. Prowadziło to do zatargów z Kołobrzegiem i Darłowem – m.in. w 1446 doszło do wygranej bitwy z Kołobrzegiem. W 1516 wprowadzono tu zakaz kupowania towarów od osób, które mówiły językiem słowiańskim[10]. Zarazy i wojna trzydziestoletnia zmniejszyły znaczenie miasta – w 1535 na dżumę zmarło 1,5 tys. z 2,5 tys. mieszkańców[11].

W 1582 roku ukończono budowę zamku-rezydencji książąt pomorskich.

Po wymarciu książąt pomorskich w 1637 r. miasto dostało się w ręce kuzyna GryfitówErnesta Bogusława de Croy, a następnie margrabiów brandenburskich.

Fragment szczegółowej mapy Pomorza z niemiecką nazwą Köslin (1794 r.)

W 1690 wielki sztorm zamulił Jamieński Nurt, co zakończyło funkcjonowanie miasta jako portu morskiego[12].

Prawie całe miasto spłonęło w pożarze w 1718 r. i od tego czasu miasto rozwijało się bardzo powoli. W 1816 r. w Koszalinie umieszczono stolicę jednej z trzech rejencji (obok szczecińskiej i stralsundskiej) wchodzącej w skład prowincji pomorskiej państwa pruskiego. W 1859 r. ukończono budowę linii kolejowej Koszalin – Stargard jako część linii do Gdańska. W 1890 r. przeniesiono tu szkołę kadetów z Chełmna. W latach 1911-1937 działała komunikacja tramwajowa. W 1938 r. z części rejencji koszalińskiej utworzono prowincję Poznań-Prusy Zachodnie z siedzibą w Pile istniejącą do 1945 r.

Dawna willa TPPR

4 marca 1945 miasto zajęła Armia Czerwona (3 Korpus Pancerny Gwardii generała Aleksego Panfiłowa), radzieckim wojennym komendantem miasta został major Woronkow. Miasto zostało zburzone w 40%[13].

Na mocy ustaleń konferencji w Poczdamie Koszalin znalazł się w Polsce. W lipcu 1945 r. administracja polska rozpoczęła proces wysiedlania dotychczasowych mieszkańców miasta do Niemiec[14]. 10 lipca przybył z Gniezna pierwszy transport 500 polskich osadników[12]. Niemców wysiedlono z Koszalina ostatecznie do końca 1947 r.

W 1945 r. władze dwa razy przenosiły siedzibę administracyjną pierwszego województwa szczecińskiego (Pomorze Zachodnie) między Koszalinem i Szczecinem (19 maja-9 czerwca; 19 czerwca-5 lipca)[15]. W 1950 r. podzielono województwo na województwo szczecińskie i województwo koszalińskie. Koszalin był w latach 1950–1975 stolicą „dużego” województwa koszalińskiego (jednego z 17) oraz w latach 1975–1998 siedzibą władz „małego” województwa koszalińskiego (jednego z 49). W latach 1946–1954 siedziba wiejskiej gminy Koszalin.

4 lutego 1954 r. do Koszalina przyłączono obręb Rokosowo[16]. 31 grudnia 1959 r. do Koszalina przyłączono tereny zakładu remontowo-montażowego z Chełmoniewa o powierzchni 3,31 ha[17].

1 stycznia 1989 r. powiększono obszar Koszalina o tereny o łącznej powierzchni 17,875 km², gdzie przyłączono wsie: Lubiatowo, Chełmoniewo, Dzierżęcino, Wilkowo, Sarzyno, Raduszka, część wsi Konikowo oraz pomniejsze działki przygranicznych wsi[18].

W wyniku reformy administracyjnej z 1998 Koszalin znalazł się w województwie zachodniopomorskim, mimo że część mieszkańców głównie z Koszalina opowiadała się za utworzeniem województwa środkowopomorskiego (pokrywającego się w części z dawnym woj. koszalińskim, istniejącym w latach 1950-1975).

1 stycznia 2010 roku zmianie uległy granice miasta, przyłączono tereny o powierzchni 15,01 km², w kierunku północnym, wraz z dawnymi wsiami Jamno i Łabusz[19].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Struktura użytkowania gruntów (2005)[20]
Rodzaj Powierzchnia  %
Użytki rolne 2119 ha 25,47%
Lasy i grunty leśne 3393 ha 40,78%
Pozostałe grunty i nieużytki 2808 ha 33,75%
Razem (Σ) 8 320 ha 100%
Dzierżęcinka w Koszalinie

Obszar miasta znajduje się w dorzeczu Dzierżęcinki, Unieści i Parsęty. Z Góry Chełmskiej spływa strumień Grodna. Na południowym obszarze miasta znajduje się potok Raduszka, którego wody płyną w dwóch kierunkach: do Dzierżęcinki oraz do strugi Czarnej (jej odcinek stanowi południową granicę miasta).

W granicach administracyjnych miasta w 2005 roku powierzchnia lasów wynosiła 3393 ha, a użytków rolnych 2119 ha[20].

Na leżącym w granicach miasta wale morenowym Góry Chełmskiej znajduje się kilka wzniesień, z których najwyższa jest Krzyżanka, następnie Krzywogóra, Leśnica, Lisica.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat obszaru Koszalina kształtują masy powietrza napływające znad Oceanu Atlantyckiego, których cechy ulegają modyfikacji za sprawą sąsiedztwa Morza Bałtyckiego i deniwelacji terenu na granicy Pobrzeża Południowobałtyckiego i Pojezierza Pomorskiego. Najmniej opadów notuje się w lutym i marcu, a najwięcej w lipcu. Na terenie obszaru Koszalina zdecydowanie przeważają wiatry wiejące z kierunków południowo-zachodnich (sektor W–SE). W miesiącach zimowych wieją wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, które przynoszą odwilż. Na wiosnę wieją wiatry północne i północno-wschodnie, przynoszące pogodę dość suchą i silnie skontrastowaną termicznie. W lecie przeważają chłodne wiatry zachodnie i północno-zachodnie, przynoszące wilgotne i deszczowe masy powietrza polarno-morskiego. Zima jest tu łagodna i krótka; przeciętna temperatura powietrza jest ujemna tylko w styczniu i lutym. Wiosna jest relatywnie długa i chłodna. Również lato jest chłodniejsze niż w Polsce centralnej, lecz różnice te są mniejsze aniżeli wiosną. Szczególnie charakterystyczna jest niewielka liczba dni gorących. Jesień jest długa i ciepła, znacznie cieplejsza od wiosny[21].

Średnie wartości temperatury i opadów w Koszalinie[22]
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Czer Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rocznie
Śr. wysoka temperatura [°C] 1 1 5 10 15 18 20 20 16 12 6 2 10
Śr. niska temperatura [°C] -2 -3 0 2 7 11 12 12 10 6 2 0 5
Opady [mm] 46 38 38 43 51 66 89 86 76 63 58 53 709

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Dużą powierzchnię miasta (40,78%) zajmują tereny zielone: Park im. Książąt Pomorskich, Las komunalny na masywie Góry Chełmskiej, Las Bukowy i wiele innych mniejszych parków oraz terenów zielonych.

Północna część miasta została objęta Koszalińskim Pasem Nadmorskim, który jest obszarem chronionego krajobrazu. W północno-zachodniej części Koszalina znajduje się większa część Bukowego Lasu Górki, będącego obszarem mającym znaczenie dla Wspólnoty (Natura 2000). Na terenie Koszalina znajduje się część jeziora Lubiatowo Północne ze ścisłym rezerwatem przyrody, rezerwat glebowy Bielica, zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina Grabowa.


Zdjęcie panoramiczne z 2009 roku – Park przy amfiteatrze
Zdjęcie panoramiczne z 2009 roku – Park przy amfiteatrze

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Nowa zabudowa miasta
Information icon.svg Osobny artykuł: Pomniki w Koszalinie.

Układ urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Koszalin posiada koncentryczny układ miasta, który tworzy siatka ulic obiegających najstarszą część miasta i ulic łączących śródmieście z pozostałymi obszarami. Początkowo miasto od swego średniowiecznego jądra rozwijało się przestrzennie w kierunku zachodnim (za Bramą Nową), północnym (za Bramą Młyńską) i południowym (za Bramą Wysoką), a od lat 20. XIX w., po rozbiórce murów miejskich, najpierw głównie w kierunku wschodnim, a następnie we wszystkich pozostałych. Od lat 60. XX w. w następstwie uzyskania przez Koszalin statusu miasta wojewódzkiego, nastąpiła ekspansja układu miejskiego na północ wzdłuż osi ul. Władysława IV, gdzie powstał zespół osiedli blokowych, a następnie na wschód i południe. W 1989 r. wskutek przyłączenia obszarów okolicznych wsi w granicach miasta znalazły się obszary niezurbanizowane. Wokół dawnych wsi powstaje zabudowa jednorodzinna, w dużej mierze rozproszona[23].

W rejonie śródmieścia skoncentrowane są usługi o znaczeniu ogólnomiejskim i regionalnym. Śródmieście jest obszarem lokalizacji podstawowych funkcji miejskich, administracji publicznej, a także szkolnictwa i funkcji usługowych. Na osiedlach Śródmieście i Tysiąclecia występuje funkcja mieszkaniowa. Zabudowa mieszkalno-usługowa realizowana była głównie w latach 1950–1960. Znajduje się tam również zabudowa o charakterze zabytkowym i wysokiej wartości architektonicznej. Struktura przestrzenna śródmieścia jest prawie w całości wypełniona. Zachodnia część Koszalina obejmuje obszar oddzielony od śródmieścia torami kolejowymi. Są to w większości tereny poprzemysłowe. Funkcję mieszkaniową na tym obszarze tworzą osiedle Morskie i częściowo osiedle Nowobramskie. Funkcja mieszkaniowa koncentruje się w północnej części Koszalina na osiedlach: Kotarbińskiego, Śniadeckich, Wańkowicza i Na Skarpie, gdzie dominuje zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i wielorodzinna. Część wschodnia miasta również pełni funkcję mieszkaniową z budownictwem wielorodzinnym i jednorodzinnym. Znajdują się tu osiedla: Wspólny Dom, Rokosowo i Lubiatowo. Występują tu rezerwy terenu pod budownictwo mieszkaniowe. Funkcja mieszkaniowa dominuje również w południowej części miasta, na osiedlach Lechitów oraz Raduszka. Funkcję rekreacyjną pełnią tereny podożynkowe w pobliżu Góry Chełmskiej, Góra Chełmska wraz z rezerwatem Jezioro Lubiatowskie oraz ciągi ekologiczne wzdłuż rzeki Dzierżęcinki (od ul. 4 Marca do ul. Batalionów Chłopskich)[24].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Mury miejskie
Koszalin - Domek Kata
Zespół młyna miejskiego: młyn, kamienica (obecnie Muzeum w Koszalinie)
Budynek Poczty Głównej

Cały obszar Starego Miasta został wpisany do rejestru zabytków[25]. Zabytki Koszalina znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego. Lista zabytków chronionych prawem:

  • fragmenty murów obronnych z ok. 1320 r.
  • Katedra Niepokalanego Poczęcia NMP – kościół gotycki z 1333 r.
  • Domek Kata z XV w., od 1964 r. siedziba Teatru Propozycji Dialog
  • Kościół św. Józefa Oblubieńca – neogotycka budowla z 1869 r. dla wiernych, założonej w 1857 r. parafii katolickiej
  • Kaplica św. Gertrudy – wybudowana w latach 1382-1383, obecnie kaplica ewangelicko-augsburska
  • dawny kościół zamkowy – wybudowany ok. 1300 r. jako kościół klasztoru cysterek, opuszczony w czasie reformacji, następnie zrujnowany, został odbudowany przez księcia Franciszka I w latach 1602-1609 jako kościół zamkowy. Od 1953 r. cerkiew pw. Zaśnięcia NMP, siedziba parafii prawosławnej (ul. Adama Mickiewicza 22)
  • Pałac Młynarza i młyn z XIX w.
  • kamienica gotycka z XIV w. (ul. Bolesława Chrobrego 6)
  • Pałac Ślubów – kamienica z XVI w., wzniesiona w okresie późnego średniowiecza, posiada w ścianach bocznych elementy z XV/XVI w. – ostrołukowe blendy (ul. Bogusława II 15)
  • zespół budynków Poczty Głównej – zespół neogotycki wzniesiony w 1884 r.
  • kamieniczka (elewacje) (ul. Zwycięstwa 125)
  • dawna plebania (ul. kard. Stefana Wyszyńskiego)
  • zabytkowe domy (pl. Wolności 2-3, pl. Wolności 4)
  • zabytkowe wille (ul. Batalionów Chłopskich 83, ul. Jana z Kolna 38, ul. Józefa Piłsudskiego 53, ul. Szczecińska 1, ul. Zwycięstwa 126)
  • stacja kolejki wąskotorowej wraz z obiektami kolejowymi z 1898 r.
  • Park Miejski im. Książąt Pomorskich – zabytkowy park, którego najstarsza część powstała w 1817 r.
  • wieża widokowa na Górze Chełmskiej zbudowana w 1888 r.; wysokość 31,5 m

Obiekty historyczne w mieście:

  • budynek z początku XIX w. przy ul. Mickiewicza – obecnie część Urzędu Miasta
  • Gmach Rejencji, wzniesiony ok. 1890 r. przy ulicy Andersa – obecnie siedziba Policji
  • neogotycki budynek polikliniki – wzniesiony w latach 1895-1896 na potrzeby szpitala miejskiego.
  • budynek Bałtyckiego Teatru Dramatycznego – wzniesiony w 1906 r. jako budynek parafialny ewangelickiej gminy wyznaniowej
  • neogotycki budynek Archiwum Państwowego – wzniesiony na początku lat 80. XIX w. jako szpital garnizonowy, znajdował się pod zarządem administracji wojskowej do końca I wojny światowej
  • budynek Straży Pożarnej – wzniesiony w 1928 r., z charakterystyczną wysoką wieżą usytuowaną od strony zachodniej, służącą pierwotnie jako ściana ćwiczeń wysokościowych.
  • podziemia starego browaru, ul. Kazimierza Wielkiego – stanowią część dawnego browaru E. Aschera z 1846 r., istniejącego do 1910 r.
  • budynek z końca XIX w. – zbudowany został w latach 70. XIX w. przez rodzinę Hildebrand. W latach 1905-1919 mieszkał tutaj dr Fryderyk Hildebrand, koszalinianin, znany botanik, profesor uniwersytecki i dyrektor Ogrodów Botanicznych we Fryburgu.
  • skansen Kultury Jamneńskiej

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: ludność Koszalina.


Struktura demograficzna mieszkańców Koszalina według danych z 31 grudnia 2007[20]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 107 376 100 56 334 52,46 51 042 47,54
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 17 218 16,04 8366 7,79 8852 8,24
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 71 881 66,94 35 498 33,06 36 383 33,88
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 18 277 17,02 12 470 11,61 5807 5,41

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Użytki rolne w mieście (2005)[20]
Rodzaj Powierzchnia  %
grunty orne 1450 ha 68,43%
łąki 416 ha 19,63%
pastwiska 238 ha 11,23%
sady 15 ha 0,71%
użytki rolne (Σ) 2 119 ha 100%

Koszalin jest jednym z większych centrów gospodarczych Pomorza.

Na terenie Koszalina utworzono podstrefę Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej o łącznej powierzchni 90,93 ha[26].

Według danych z 2007 roku w mieście działa 17 914 prywatnych podmiotów gospodarczych, z czego 14 480 stanowią osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą[20]. W 2007 r. spośród 1032 spółek handlowych – 205 miało udział kapitału zagranicznego[20].

W końcu kwietnia 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Koszalinie obejmowała ok. 6,2 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 12,4% do aktywnych zawodowo[27].

Przeciętne wynagrodzenie pracownicze w październiku 2008 r. wynosiło 2933,57 zł, przy liczbie zatrudnionych pracowników w Koszalinie – 26 029 osób. Przeciętne wynagrodzenie w sektorze publicznym wynosiło 3235,94 zł, a w sektorze prywatnym 2770,78 zł[28].

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Koszalin[29].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest ośrodkiem przemysłowym średniej wielkości. Przeważa przemysł elektromaszynowy (dźwigów budowlanych, szyb samochodowych, urządzeń próżniowych), spożywczy (zakłady cukiernicze, mięsne, przetwórstwa rybnego „Espersen”, zbożowo-młynarskie, Browar Koszalin, chłodnia składowa), drzewny (Fabryka stolarki otworowej i kantówki Drewexim, fabryki mebli), produkcja tworzyw sztucznych (fabryka styropianu Arbet), spółdzielnia mleczarska „Mlekosz” (przeniesiona do Bobolic).

Oprócz zakładów przemysłowych w mieście istnieje szereg spółek zaopatrujących miasto w niezbędne media, m.in.[potrzebne źródło]: Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Miejski Zakład Komunikacji, PGK[30], Zakład Energetyczny Energa, Zakład Energetyczny Koszalin.

Handel[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Handel i usługi w Koszalinie.

Koszalin jest regionalnym ośrodkiem handlu. W mieście znajduje się wiele obiektów handlowych m.in. 3 centra handlowe, 3 domy handlowe oraz 1 dom towarowy. Istnieje wiele sieci supermarketów i dyskontów. W 2006 roku w mieście było 8 targowisk, z czego 7 z przewagą sprzedaży drobnodetalicznej[20].

W każdą niedzielę organizowana jest także giełda na placu Podożynkowym. W mieście działają 2 hale typu cash and carry. Produktem regionalnym jest koszalińskie piwo Brok, sprzedawane głównie na terenach dawnego województwa koszalińskiego.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Skrzyżowanie z ruchem okrężnym „Rondo Kardynała Ignacego Jeża” (droga krajowej nr 6 i droga nr 206)

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Drogi przechodzące przez Koszalin
Droga Trasa Ulica/osiedle
Droga krajowa nr 6 granica państwa (Kołbaskowo) – SzczecinGoleniów – Koszalin – SławnoSłupskGdańskŁęgowo ul. Szczecińska, ul. Syrenki, ul. Bohaterów Warszawy, al. Monte Casino, ul. Juliana Fałata, ul. Gdańska
Droga krajowa nr 11 Kołobrzeg – Koszalin – BoboliceSzczecinekPiłaPoznańOstrów WielkopolskiLubliniecBytom ul. Morska, al. Armii Krajowej, ul. Krakusa i Wandy, ul. Gnieźnieńska
Droga wojewódzka nr 167 Koszalin – TychowoOgartowo ul. Połczyńska
Droga wojewódzka nr 206 Koszalin – PolanówMiastko ul. Orląt Lwowskich, ul. Romualda Traugutta, ul. Zwycięstwa

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Koszalin posiada dwa dworce kolejowe: Koszalin i Koszalin Wąskotorowy, które znajdują się przy ulicy Armii Krajowej (kolej normalnotorowa) i Kolejowej (wąskotorowa).

Przez Koszalin przechodzą linie kolejowe:

Kolejka wąskotorowa działa w sezonie wakacyjnym jako kolej turystyczna w ramach wolontariatu Towarzystwa Miłośników Koszalińskiej Wąskotorówki.

Miejski transport zbiorowy[edytuj | edytuj kod]

Koszaliński autobus Scania OmniCity na linii nr 11

Miejskim przewoźnikiem transportowym jest firma MZK Koszalin. Miasto posiada 18 linii oraz trzy sezonowe („1” do Mielna, „1 J” do przystani w Jamnie, „S” przeprawa przez jez. Jamno) i linie podmiejskie. Łączny tabor wynosi 66 autobusów. Na linie wyjeżdża codziennie 75% taboru niskopodłogowego. Do 2004 roku MZK Koszalin pozbył się wszystkich autobusów marki Ikarus, a wcześniej zrobiono to ze wszystkimi autobusami Jelcz. Od pewnego czasu koszaliński przewoźnik pozbywa się też turystycznych autobusów marki DAB[31].

W latach 1911–1937 w Koszalinie kursowały tramwaje, które zlikwidowano z powodu nasilenia ruchu kołowego na Bergstrasse (obecna ul. Zwycięstwa), zużycia taboru oraz malejącej opłacalności ekonomicznej i recesji[32].

Historia koszalińskiego PKS-u sięga roku 1946. Od roku 1950 swoim zasięgiem przedsiębiorstwo objęło cały region[33]. W Koszalinie również jeździ prywatny przewoźnik „Ronin”, który wykonuje kursy do Bonina i Unieścia oraz nocne kursy do Mielna w czasie sezonu letniego. Przewoźnik korzysta głównie z minibusów marki „Mercedes”.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Około 23 km od miasta[34] znajduje się lądowisko Koszalin-Zegrze Pomorskie, wcześniej funkcjonujące jako lotnisko Koszalin-Zegrze Pomorskie będące zarazem powojskowym lotniskiem sportowym. Obecnie wykorzystuje je Aeroklub Koszaliński i Lotnicze Pogotowie Ratunkowe. Przewidziana jest jego reaktywacja jako lotnisko cywilne.

W 2013 powstało prywatne śmigłowcowe lądowisko Koszalin-Kospel oraz oddano ponownie do użytku również śmigłowcowe lądowisko Polanów leżące ok. 40 km na południowy zachód od miasta.

Około 115 km od Koszalina[35] znajduje się port lotniczy Szczecin-Goleniów, z którego wychodzą połączenia lotnicze do Warszawy, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Norwegii i czarterowe do Egiptu.

Infrastruktura techniczna[edytuj | edytuj kod]

RTON Góra Chełmska (w oddali wieża)

Nadajniki radiowe:

Nadajniki telewizyjne:

Miasto wykorzystuje także sygnał z nadajnika w Sławoborzu.

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Szpital MSWiA

Szpitale publiczne[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Wojewódzki im. Mikołaja Kopernika w Koszalinie
  • Szpital Specjalistyczny – Zespół Gruźlicy i Chorób Płuc w Koszalinie
  • Szpital MSWiA w Koszalinie[36]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Plik:I LO im. Dubois.jpg
I LO im. Dubois
Zespół Szkół Plastycznych

W 2007 roku w koszalińskich 15 szkołach podstawowych uczyło się 5839 dzieci, a w 14 gimnazjach 3546 uczniów. W szkołach średnich uczyło się 6710 osób[20]. Miasto w 2007 roku miało 9 liceów ogólnokształcących, 12 techników dla młodzieży, 5 liceów profilowanych dla młodzieży, 3 szkoły policealne, 5 zasadniczych szkół zawodowych, 6 szkół artystycznych[20].

W Koszalinie największą uczelnią jest Politechnika Koszalińska, na której według danych z 30 listopada 2008 roku studiowało 10 751 osób. Jest też drugą uczelnią w woj. zachodniopomorskim pod względem liczby studentów[37].

Kultura i rozrywka[edytuj | edytuj kod]

Koszalin stanowi ośrodek kulturalny, w którym znajduje się m.in. Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego, Filharmonia Koszalińska, Teatr Muza, Teatr Propozycji Dialog, Muzeum Miejskie, Skansen Jamneński, Muzeum Radia, Muzeum Włodzimierza Wysockiego, Muzeum Wody, Centrum Kultury 105 w Koszalinie, kina (Kryterium, Multikino). W Koszalinie znajduje się największy w Polsce amfiteatr z widownią krytą stałym dachem, mogący gościć na trybunach 5,5 tys. widzów[38].

Uroczystym dniem miasta jest 23 maja, będący rocznicą nadania praw miejskich. Dni Koszalina są obchodzone w okresie od 23 maja do 2 czerwca[39].

Co roku organizowane są w Koszalinie liczne imprezy i festiwale o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym takie jak:

  • Festiwal Filmowy „Młodzi i Film”,
  • Festiwal Filmowy „Integracja Ty i Ja”,
  • Letni Festiwal Kabaretów,
  • Festiwal Chórów Polonijnych,
  • Festiwal Organowy,
  • Hanza Jazz Festiwal.

W Koszalinie działają dwa artystyczne ośrodki kształcenia: Zespół Państwowych Szkół Muzycznych im. Grażyny Bacewicz i Państwowy Zespół Szkół Plastycznych im. Władysława Hasiora.

Sztuka współczesna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1986-2002 funkcjonowały w Koszalinie autorskie galerie sztuki współczesnej Andrzeja Ciesielskiego: Galeria Na Plebanii oraz Galeria Moje Archiwum. Od 2005 roku w budynku Koszalińskiej Biblioteki Publicznej działa Galeria Scena prowadzona przez Ryszarda Ziarkiewicza. W latach 2011-2012 zorganizowany został Koszart – Festiwal Sztuki w Przestrzeni Publicznej.

W gmachu muzeum ma miejsca stała ekspozycja „Osieki 1963-81”, która jest przeglądem historii ważnych na kulturalnej mapie Polski Plenerów Osieckich.

Media[edytuj | edytuj kod]

W Koszalinie mają siedzibę 4 rozgłośnie radiowe (Polskie Radio Koszalin, Eska Koszalin (dawniej Radio Północ), Radio Plus Koszalin (dawniej Vox FM Koszalin), Radio RMF Maxxx Pomorze), prywatna TV Max i studio TVP Szczecin. Regionalne pozycje prasowe to przede wszystkim: Głos Koszaliński, Miasto, Teraz Koszalin, Impuls, Prestiż, Gazeta Ziemska (miesięcznik samorządowy powiatu koszalińskiego).

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion im. Stanisława Figasa

W mieście działa klub koszykarski AZS Koszalin, zdobywca Pucharu Polski w koszykówce mężczyzn 2010, który od 2003 występuje w ekstraklasie oraz zdobywczynie Pucharu Polski (w sezonie 2007/2008) piłkarki ręczne KU AZS Politechnika Koszalin (od 2004 w ekstraklasie). Ponadto Koszalin posiada wiele klubów sportowych w innych, niższych ligach. W II lidze znajdują się tenisiści stołowi KTS „Koszalinianin” Koszalin, w III lidze znajdują się piłkarze Gwardii Koszalin. W 2011 roku do I ligi weszły koszykarki KSKK Koszalin.

W mieście istnieje około 50 klubów sportowych. Ponad 8 tys. osób, z czego większość stanowią dzieci i młodzież, bierze udział w zajęciach sportowych i ćwiczeniach[40].

Jedną z ważniejszych organizacji sportowych jest Zarząd Obiektów Sportowych, będący spółką miejską, której przedmiotem działania jest stwarzanie warunków dla rozwoju sportu i rekreacji w mieście poprzez działalność gospodarczą[41]. ZOS zarządza największymi obiektami sportowymi w mieście: 2 kompleksy sportowo-rekreacyjne (hala sportowa, sala judo [z sauną, która będzie gotowa jeszcze w 2011 roku], basen, skatepark), stadion „Bałtyk”, hala sportowa przy ul. Orlej. W mieście 2 duże obiekty sportowe posiada Gwardia Koszalin (stadion piłkarski, hala widowiskowo-sportowa „Gwardia” na 2000 miejsc). Koszalin posiada ponadto boisko golfowe[42], lodowisko, 5 obiektów, na których znajdują się korty tenisowe[43] oraz 1 ściankę wspinaczkową[44], Park linowy, motopark, jedną kręgielnię w Galerii Kosmos. W mieście powstała tzw. Sportowa Dolina, w budowie jest aquapark.

W mieście rozwija się sport samochodowy. Od 1971 roku Automobilklub Koszalinski organizuje Rajd Monte Karlino. Impreza od roku 2009 została włączona do ogólnopolskiego cyklu Pucharu Polski Automobilklubów i Klubów.

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Piłka nożna: Gwardia Koszalin, Bałtyk Koszalin.
  • Judo: Judo „Samuraj” Koszalin, Judo „Gwardia” Koszalin
  • Siatkówka: UKS Bronek Koszalin
  • Koszykówka: AZS Koszalin, KSKK Koszalin, Politechnika Koszalin, KUKS Koszalin, MKKS Żak Koszalin, MKK Basket Koszalin
  • Piłka ręczna: KU AZS Politechnika Koszalin, Szabel Koszalin, KSPR Gwardia
  • Tenis stołowy: KTS „Koszalinianin” Koszalin
  • Tenis ziemny: Bałtyk Koszalin
  • Lotnictwo: Aeroklub Koszaliński
  • Rugby: Rugby Club Koszalin
  • Futbol amerykański: Korsarze Koszalin
  • Sporty wodne:MKS Znicz Koszalin klub pływacki, OSP ORW Klub Płetwonurków Mares, Morski Klub Żeglarski Tramp
  • Sporty walki: Fight Club Koszalin, Koszaliński Klub Karate Kyokushin; Judo: KJ Samuraj Koszalin, Koszaliński Klub Oyama Karate, Akademicki Klub Karate Tradycyjnego (AKKT Koszalin); Taekwondo KKT Bałtyk
  • Podnoszenie ciężarów: Atletyczny Klub Sportowy Koszalin
  • Szachy: AKSz Hetman Politechnika Koszalińska
  • Wspinanie: Klub wspinaczkowy Koszalin
  • Sporty Motorowe: Automobilklub Koszalinski
  • Stowarzyszenie Sportu Niepełnosprawnych "Start Koszalin"

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Modernistyczny budynek urzędu miasta

Samorząd lokalny[edytuj | edytuj kod]

Koszalin ma status miasta z prawami powiatu. Mieszkańcy wybierają 25 radnych do Rady Miejskiej w Koszalinie[45][46], w pięciu okręgach wyborczych (każdy po 5 radnych)[47]. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta, którym obecnie jest Piotr Jedliński. Siedzibą władz miasta jest ratusz na Rynku Staromiejskim.

Koszalin jest członkiem następujących organizacji i związków:

Urząd Miasta w Koszalinie zarządzany jest zgodnie z międzynarodowymi standardami określonymi w normach ISO 9001[49].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Osiedla Koszalina

Koszalin utworzył 17 jednostek pomocniczych miasta, zwanych osiedlami. W każdym z nich mieszkańcy wybierają radę osiedla, która liczy 15 członków. Rada wybiera organ wykonawczy – zarząd osiedla, w skład którego wchodzi przewodniczący, wiceprzewodniczący i sekretarz. Przewodniczący zarządu osiedla pełni jednocześnie funkcję przewodniczącego rady osiedla[50][51].

Osiedla samorządowe Koszalina:

  1. „Bukowe”,
  2. „Jedliny”,
  3. „im. Tadeusza Kotarbińskiego”,
  4. „Lechitów”,
  5. „Lubiatowo”,
  6. „Morskie”,
  7. „Na Skarpie”,
  8. „Nowobramskie”,
  9. „Rokosowo”,
  10. „im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich”,
  11. „Śródmieście”,
  12. „Tysiąclecia”,
  13. „im. Melchiora Wańkowicza”,
  14. „Wspólny Dom”,
  15. „Unii Europejskiej”,
  16. „Raduszka”,
  17. JamnoŁabusz”.
Sąd Okręgowy

Instytucje państwowe[edytuj | edytuj kod]

Koszalin jest siedzibą władz powiatu koszalińskiego (gminy poza Koszalinem). Znajduje się tu wydział zamiejscowy urzędu marszałkowskiego, delegatura urzędu wojewódzkiego, sąd okręgowy, Regionalne Centrum Informacji Europejskiej, urząd celny, a także Zachodniopomorski Zarząd Dróg Wojewódzkich.

Miasto jest obszarem właściwości miejscowej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie[52].

Reprezentanci mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Koszalina wybierają radnych do sejmiku województwa w okręgu IV. Posłów na Sejm wybierają z okręgu wyborczego nr 40, senatora z okręgu wyborczego nr 100.

W Koszalinie znajdują się 4 biura poselskie: Stanisława Gawłowskiego (PO), Jana Kuriaty (PO), Danuty Olejniczak (PO), Stanisława Wziątka (SLD) oraz 2 biura senatorskie: Grażyny Sztark (PO), Piotra Zientarskiego (PO).

Przy wyborach do Parlamentu Europejskiego, Koszalin znajduje się w okręgu wyborczym nr 13. W mieście znajduje się jedno biuro posła PE, tj. Zdzisława Chmielewskiego (PO).

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Koszalin posiada następujące miasta i gminy partnerskie[53]:

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Miejska Komenda PSP

W mieście znajduje się Miejska Komenda Policji, której obszarem działania jest Koszalin oraz powiat koszaliński. Miasto posiada dwa komisariaty policji, które oprócz terenów Koszalina obejmują obszar działania powiatu koszalińskiego. Komisariat Policji I obejmuje swym działaniem północno-wschodnią część miasta, natomiast Komisariat Policji II część południowo-zachodnią[54][55]. Zarówno pierwszy rewir, jak i drugi przyporządkowany jest 9 dzielnicowym. Ponadto MKP w Koszalinie posiada 4 sekcje (prewencji, ruchu drogowego, kryminalna, do walki z korupcją i przestępczością gospodarczą) oraz 7 zespołów administracyjnych.

Miasto jest położone w strefie nadgranicznej i zasięgiem służbowym obejmuje je placówka Straży Granicznej w Darłowie z Morskiego Oddziału SG[56][57].

W Koszalinie mieści się Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej. Miasto posiada dwie jednostki ratowniczo-gaśnicze PSP, a także jedną jednostkę Wojskowej Straży Pożarnej z JW 1223. W mieście działają jeszcze dwie jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, tzn. OSP PKS Koszalin oraz OSP ORW Klub Płetwonurków „Mares”, który działa w strukturach krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego PSP[58].

Koszalin posiada straż miejską, do której zakresu działań należą przede wszystkim sprawy dotyczące czystości i porządku na terenie miasta. Zadania te wykonywane są w trakcie działań operacyjno-prewencyjnych oraz przy realizacji programów z zakresu bezpieczeństwa.

Wojsko w Koszalinie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Garnizon Koszalin.

Przyjmuje się, iż charakter miasta garnizonowego Koszalin miał od pierwszej połowy XVIII wieku – kiedy to w mieście były dyslokowane jednostki armii pruskiej. Po I wojnie światowej w wyniku ograniczeń wynikających z postanowień traktatu wersalskiego w mieście była rozmieszczona stosunkowo niewielka liczba żołnierzy niemieckich.

Od 1945 roku w Koszalinie stacjonuje Wojsko Polskie. Jako pierwsze były dyslokowane w mieście jednostki 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii. Dynamiczny rozwój garnizonu koszalińskiego miał miejsce od 1948 roku. Wówczas w Koszalinie została utworzona Oficerska Szkoła Artylerii Przeciwlotniczej, której w 1967 roku nadano status wyższej uczelni wojskowej. Jednostka była kilkakrotnie przekształcana i obecnie funkcjonuje jako Centrum Szkolenia Sił Powietrznych im. Romualda Traugutta.

W Koszalinie w okresie powojennym stacjonowały dowództwa kilku związków taktycznych:

Ogólnie w całym okresie powojennym w Koszalinie stacjonowało kilkadziesiąt różnych jednostek i instytucji wojskowych zarówno podporządkowanych Ministerstwu Obrony Narodowej, jak i z pionu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Jako ciekawostkę należy odnotować, że krótki czas po zakończeniu działań wojennych Koszalin był siedzibą dowództwa Okręgu Wojskowego, przebazowanego następnie do Bydgoszczy. Również w pierwszych latach po wojnie w Koszalinie stacjonowała Oficerska Szkoła Samochodowa następnie przeniesiona do Piły.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Od XII do XVI wieku Góra Chełmska była miejscem kultu chrześcijańskiego. Na początku XIII wieku powstało tu Sanktuarium Maryjne. Miasto jest siedzibą diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Koszalin posiada 8 parafii, które wchodzą w skład dekanatu Koszalin. Miasto posiada także parafię garnizonową pw. św. siostry Faustyny Kowalskiej. Głównym koszalińskim kościołem rzymskokatolickim jest katedra Niepokalanego Poczęcia NMP. W 1981 r. utworzono w Koszalinie Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, jednak dopiero po poświęceniu nowego budynku przez Jana Pawła II w 1991 r. miasto stało się siedzibą seminarium. W mieście znajduje się 1 męskie zgromadzenie zakonne franciszkanów (w parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego) oraz 4 zakony żeńskie: felicjanki, franciszkanki Rodziny Maryi, pallotynki, siostry szensztackie.

Prawosławie[edytuj | edytuj kod]

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Koszalinem.

Honorowi Obywatele Koszalina[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność 2012.
  2. Johann Georg Theodor Grässe: Orbis latinus oder Verzeichniss der lateinischen Benennungen der bekanntesten Städte etc., Meere, Seen, Berge und Flüsse in allen Theilen der Erde nebst einem deutsch-lateinischen Register derselben. T. Ein Supplement zu jedem lateinischen und geographischen Wörterbuche. Dresden: G. Schönfeld’s Buchhandlung (C. A.Werner), 1861, s. 66, 253. [dostęp 2010-01-10].
  3. Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych/Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión. Andrzej Chludziński (red.). Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 2006, s. 50. ISBN 978-83-87258-86-3.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  5. Na podstawie rozporządzenia MSWiA z dnia 15 grudnia 2006 r. 7 wsi (i osad) zostały przemianowane jako „część miasta Koszalin” (Dz. U. z 2006 r. Nr 240, poz. 1746, s. 12046–12047).
  6. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 120, poz. 1000, s. 8883).
  7. Kazimierz Ślaski: Bogusław II. W: Z dziejów Koszalina. T. VII. Poznań-Słupsk: Biblioteka Słupska, 1960, s. 71. przypis 7.
  8. Nro. 100 no. 1214. W: Codex Pommeraniae diplomaticus. Bd. 1. Greifswald: E. A. Koch’s Verlagshandlung, Th. Kunike, 1862, s. 233-234.
  9. 163. (Cod. No. 100.). W: Robert Klempin: Pommersches Urkundenbuch. T. 1. Abt. 1, 786-1253. Stettin: 1868, s. 124-125.
  10. Hieronim Kroczyński, [w:] Kołobrzeg zarys dziejów, Wyd. Poznańskie Poznań 1979, s. 27.
  11. Wiesław Stachlewski, Koszalin i okolice, Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1981, ISBN 83-217-2326-8.
  12. 12,0 12,1 Wacław Nowicki: Koszalin i okolice, Wyd. Region Gdynia 2006. ISBN 83-60437-06-8.
  13. Kalendarium Koszalina z lat 1945-1950 | Muzeum w Koszalinie.
  14. Kalendarium Koszalina z lat 1945-1950 (pol.). Muzeum w Koszalinie. [dostęp 15.08.2010].
  15. Jan M. Piskorski, Bogdan Wachowiak, Edward Włodarczyk Szczecin, zarys historii. PTPN Poznań 2002. ISBN 83-7063-338-2.
  16. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1954 r. w sprawie zmiany granic miasta Koszalina (Dz. U. z 1954 r. Nr 6, poz. 17).
  17. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 listopada 1959 r. ws. zmiany granic miasta Koszalina (Dz. U. z 1959 r. Nr 64, poz. 383).
  18. Uchwała Nr XXVII/225/88 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 29 grudnia 1988 r. ws. zmiany granic miasta Koszalina (M.P. z 1988 r. Nr 36, poz. 337).
  19. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 120, poz. 1000).
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 20,5 20,6 20,7 20,8 Dane dla jednostki podziału terytorialnego. W: Bank Danych Regionalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny.
  21. 2.1 Warunki klimatyczne. W: Program Ochrony Środowiska dla Miasta Koszalina. Urząd Miejski w Koszalinie, 2008-04, s. 12. (Załącznik do Uchwały Nr XXI/207/2008 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 20 marca 2008 r.).
  22. Historia pogody dla Koszalina (ang.). Weatherbase.com. [dostęp 2007-11].
  23. Lider Projekt: Lokalny Program Rewitalizacji Obszarów Miejskich dla Miasta Koszalina na lata 2010-2015. Koszalin: Urząd Miejski w Koszalinie, 2010, s. 12. (Załącznik do Uchwały Nr LVIII/682/2010 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 23 września 2010 roku).
  24. Lider Projekt: Lokalny Program Rewitalizacji Obszarów Miejskich dla Miasta Koszalina na lata 2010-2015. Koszalin: Urząd Miejski w Koszalinie, 2010, s. 15. (Załącznik do Uchwały Nr LVIII/682/2010 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 23 września 2010 roku).
  25. Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie, nr rej. 6.
  26. Lokalizacje. Słupska Specjalna Strefa Ekonomiczna. [dostęp 2011-07-22].
  27. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (stan w końcu kwietnia 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-17].
  28. Wynagrodzenia i ich struktura w województwie zachodniopomorskim w 2008 r. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2010, s. 43, 56. ISSN 2080-928X.
  29. M.P. z 1988 r. Nr 32, poz. 292
  30. BIP – Urząd Miejski w Koszalinie.
  31. Infobus, Koszalin: MZK sprzedaje Neoplany i DAB-y, 17.02.2010.
  32. pafnucy & włóczko: Tramwaje w Koszalinie (pol.). [dostęp 24 lipca 2008].
  33. PKS Koszalin: Historia przedsiębiorstwa (pol.). [dostęp 2 września 2008].
  34. Koszalin, rondo Solidarności – lotnisko Zegrze Pomorskie. Google Maps. [dostęp 2011-04-12].
  35. Koszalin, Szczecińska – port lotniczy Szczecin-Goleniów. Google Maps. [dostęp 2011-04-12].
  36. Lista szpitali MSWiA – Szpitale MSW – Służba Zdrowia MSW.
  37. Szkoły wyższe i ich finanse w 2008 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-09-21, s. 113. ISSN 1506-2163.
  38. Amfiteatr. Centrum Kultury 105. [dostęp 2011-03-20].
  39. (§3. Statut Miasta Koszalina) Uchwała Nr V/44/2003 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 20 lutego 2003 roku (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2003 r. Nr 25, poz. 347).
  40. Sportowy Koszalin. UM Koszalin. [dostęp 2011-03-22].
  41. Akt założycielski (Statut) Zarząd Obiektów Sportowych Sp. z o.o. w Koszalinie (tekst jednolity według stanu na dzień 8.11.2005 r.). BIP ZOS Sp. z o.o. w Koszalinie.
  42. Boisko golfowe przy Politechnice Koszalińskiej.
  43. Korty tenisowe „Gwardia”, korty „Bałtyk”, korty Politechniki Koszalińskiej, korty w „Sportowej Dolinie”, korty przy zakładzie energetycznym.
  44. Ścianka wspinaczkowa na hali Politechniki Koszalińskiej.
  45. Zarządzenie Nr 75/2010 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 25 lutego 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 20, poz. 389).
  46. Zarządzenie Nr 113/2006 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 9 marca 2006 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2006 r. Nr 42, poz. 737).
  47. Uchwała Nr LIV/654/2010 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 24 czerwca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 Nr 76, poz. 1409).
  48. Członkowie. Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Pomorza Środkowego. [dostęp 2011-04-13].
  49. ISO. UM Koszalin. [dostęp 2011-03-22].
  50. Uchwała Nr XXIV/268/2008 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 10 czerwca 2008 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2008 r. Nr 56, poz. 1286, zmiana 2006 r. Nr 106, poz. 2555).
  51. Uchwała Nr XLVIII/568/2010 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 25 lutego 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 24, poz. 546).
  52. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925).
  53. Miasta partnerskie. UM Koszalin. [dostęp 2011-03-22].
  54. Komisariat I. Komenda Miejska Policji w Koszalinie. [dostęp 2011-08-14].
  55. Komisariat II. Komenda Miejska Policji w Koszalinie. [dostęp 2011-08-14].
  56. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 188, poz. 1580).
  57. Placówka SG w Darłowie. Komenda Morskiego Oddziału Straży Granicznej. [dostęp 2011-08-14].
  58. Wykaz OSP w KSRG w województwie zachodniopomorskim w lutym 2011 r. Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Szczecinie, 2011-03-02. [dostęp 2011-08-14].
  59. Na podstawie raportu wyszukiwarki zborów z dnia 2012-10-25.
  60. 2 Sale Królestwa Świadków Jehowy.
  61. Uchwała Rady Miejskiej w Koszalinie nr XLI/673/94 z dnia 6 maja 1994.
  62. Uchwała Nr XXVI/239/96 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 13 września 1996 roku.
  63. Uchwała Nr XIV/203/2004 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 12 marca 2004 roku.
  64. Uchwała Nr XLII/474/2009 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 29 października 2009 roku.
  65. Uchwała Nr XII/141/2011 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 21 lipca 2011.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Z dziejów Koszalina, praca zbiorowa, Biblioteka Słupska, tom 7, Wydawnictwo Poznańskie i Polskie Towarzystwo Historyczne, Poznań – Słupsk 1960
  • Dzieje Koszalina, praca zbiorowa pod red. A. Lesińskiego i B. Drewniaka, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1967
  • Tadeusz Gasztold, Adam Muszyński, Hieronim Rybicki, Koszalin. Zarys dziejów, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1974

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons