Przejdź do zawartości

László Krasznahorkai

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
László Krasznahorkai
Ilustracja
László Krasznahorkai
Data i miejsce urodzenia

5 stycznia 1954
Gyula

Narodowość

węgierska

Język

węgierski

Alma Mater

Uniwersytet im. Loránda Eötvösa w Budapeszcie

Dziedzina sztuki

powieść, scenopisarstwo

Ważne dzieła
Nagrody
  • Nagroda Nobla w dziedzinie literatury (2025)
  • US National Book Award (2019)
  • Międzynarodowa Nagroda Bookera (2015)
  • Vilenica Prize (2014)
  • Literacka America Award (2014)
  • Nagroda „Szépirodalmi Figyelő” (2008)
  • Nagroda Kossutha (2004)
  • Magyaroszág Babérkoszorúja díj (2002)
  • Nagroda „Alföld” (1999)
  • Nagroda Tibora Déryego (1992)
  • Nagroda Attili Józsefa (1987)
  • Nagroda SWR-Bestenliste (1983)
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa

László Krasznahorkai (ur. 5 stycznia 1954 w Gyuli) – węgierski pisarz i scenarzysta filmowy odznaczony Nagrodą Kossutha(inne języki), od 2004 członek Digitális Irodalmi Akadémia(inne języki) oraz Széchenyi Irodalmi és Művészeti Akadémia(inne języki), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za 2025 rok.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Gyuli na południu Węgier. Pochodzi z rodziny prawniczej[1]. W latach 1960–1968 uczęszczał do szkoły podstawowej w Gyuli, potem kontynuował edukację w klasie języków klasycznych w gimnazjum im. Ferenca Erkela[2]. Następnie między 1974 a 1976 rokiem był studentem wydziałów prawa na uniwersytetach w Segedynie oraz Budapeszcie. Ostatecznie zdobył dyplom na wydziale humanistycznym Uniwersytecie Loránda Eötvösa w ramach specjalności hungarystyczno-nauczycielskiej. Jego pierwsza nowela, Tebenned hittem, ukazała się w 1977 roku na łamach „Mozgó Világ”[3]. W latach 1977–1982 pracował jako dokumentalista w Gondolat Könyvkiadó, od 1982 pozostaje pisarzem niezależnym.

Po raz pierwszy opuścił rządzone przez Jánosa Kádára Węgry w 1987 roku, spędził rok w Berlinie Zachodnim jako gość specjalny Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD). Od czasu upadku bloku wschodniego stale zmienia miejsce zamieszkania. Często wraca do Niemiec oraz na Węgry, ale pojawia się też we Francji, Hiszpanii, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Holandii, Włoszech, Grecji, Chinach i Japonii[4].

Pisarz spotkał się z dużym uznaniem: Susan Sontag nazwała László Krasznahorkaiego „mistrzem apokalipsy cytującym Nikołaja Gogola i Hermana Melville’a”, a Winfried Georg Sebald pisał o nim: „Uniwersalność wizji László Krasznahorkaiego jest pokrewna autorowi Martwych dusz, Nikołajowi Gogolowi, rozwiewa wszystkie wątpliwości dotyczące współczesnej literatury”. W 1993 otrzymał nagrodę dla najlepszej książki w Niemczech (Bestenliste-Preis) za Melancholię sprzeciwu[5].

Od 1985 roku jego przyjaciel, reżyser i scenarzysta Béla Tarr, kręci filmy niemal wyłącznie na podstawie książek przyszłego noblisty[6]. Wspólnie stworzyli kilka scenariuszy filmowych m.in. do adaptacji filmowej Szatańskiego tanga[7], a także film Harmonie Werckmeistera. Pracowali również razem przy Koniu turyńskim[5].

W 1990 roku László Krasznahorkai wyjechał na dłuższy czas do Azji Wschodniej: wspomnienia z Mongolii oraz z Chin pojawiają się w książkach Az urgai fogoly oraz Rombolás és bánat az Ég alatt. Wielokrotnie wracał do Chin. W 1996, 2000 i 2005 spędził po pół roku w Japonii, w Kioto.

W 1996 roku był gościem Wissenschaftskolleg zu Berlin(inne języki). Podczas pisania Wojny i wojny zwiedził dużą część Europy. Przy książce pomógł mu pisarz amerykański, Allen Ginsberg, u którego mieszkał w Nowym Jorku, i który doradzał węgierskiemu twórcy podczas pracy pisarskiej[8].

W listopadzie 2010 László Krasznahorkai był gościem 2. Międzynarodowego Festiwalu Literatury im. Josepha Conrada w Krakowie[9].

Nagrody i wyróżnienia

[edytuj | edytuj kod]

Otrzymał wiele nagród i odznaczeń, między innymi najważniejszą nagrodę państwową, Nagrodę Kossutha(inne języki). Został członkiem Digitális Irodalmi Akadémia(inne języki). W 2008 był gościł jako profesor Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego. W 2010 otrzymał w Berlinie wraz ze swoją tłumaczką Heike Flemming Nagrodę Brücke Berlin[10].

W 2014 otrzymał America Award(inne języki) za całokształt twórczości[11], w 2015 r. Man Booker International Prize, a w 2019 National Book Award w kategorii najlepsze tłumaczenie, które przygotowała Ottilie Mulzet(inne języki).

W 2021 r. wręczono mu Austriacką Państwową Nagrodę Literatury Europejskiej (Österreichischen Staatspreis für Europäische Literatur)[12][13].

W 2024 r. otrzymał Międzynarodową Nagrodę Literacką Kulturhuset Stadsteatern za powieść „Herscht 07769”[14][15].

W 2025 roku dostał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury[16].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Ma trzy córki: Katę, Ágnes i Emmę. Jego druga żona, Dorka Krasznahorkai (panieńskie: Dóra Kopcsányi) jest sinolożką i typografką. Od 2007 mieszkają w Berlinie.

Publikacje

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Krasznahorkai, Laszlo [online], encyclopedia.com [dostęp 2019-12-21].
  2. ↑ Krasznahorkai László – Petőfi Irodalmi Múzeum [online], pim.hu [dostęp 2019-12-21] (węg.).
  3. ↑ Csaba Finta, Sensational: Hungarian author László Krasznahorkai wins 2025 Nobel Prize in literature! [online], 9 października 2025 [dostęp 2025-10-11] (ang.).
  4. ↑ No Author, Hungarian 'master of the apocalypse' Laszlo Krasznahorkai wins Nobel Prize in literature [online], The Japan Times, 10 października 2025 [dostęp 2025-10-11] (ang.).
  5. ↑ a b Trzy powieści noblisty po polsku. Niedługo premiera kolejnej książki [online], trojka.polskieradio.pl [dostęp 2025-10-11].
  6. ↑ Csaba Finta, Sensational: Hungarian author László Krasznahorkai wins 2025 Nobel Prize in literature! [online], 9 października 2025 [dostęp 2025-10-11] (ang.).
  7. ↑ Szatańskie tango (Sátántangó) [online], www.sfp.org.pl [dostęp 2025-10-11].
  8. ↑ S. P, László Krasznahorkai on Allen Ginsberg [online], The Allen Ginsberg Project, 19 marca 2020 [dostęp 2025-10-11] (ang.).
  9. ↑ Goście Conrad Festival [online], Conrad Festival [dostęp 2025-10-11].
  10. ↑ Brücke Berlin Prize for Krasznahorkai [online], hlo.hu - Hungarian Literature Online [dostęp 2025-10-11] (ang.).
  11. ↑ Magyar Nemzeti Digitális Archívum • Krasznahorkai László kapta az idei America Awards irodalmi életműdíjat [online], mandarchiv.hu [dostęp 2019-12-21].
  12. ↑ László Krasznahorkai [online], international literature festival berlin [dostęp 2025-10-11] (ang.).
  13. ↑ Kulturminister Andreas Babler gratuliert László Krasznahorkai zum Nobelpreis für Literatur [online], 9 października 2025.
  14. ↑ Noblista László Krasznahorkai: dlaczego nie był wydawany w Polsce od lat?, „Rzeczpospolita” [dostęp 2025-10-11] [zarchiwizowane z adresu 2025-10-09].
  15. ↑ László Krasznahorkai on hope, apocalypse, and his new short story [online], The Yale Review [dostęp 2025-10-11] (ang.).
  16. ↑ The Nobel Prize in Literature 2025 [online], NobelPrize.org [dostęp 2025-10-09] (ang.).
  17. ↑ Krzysztof Varga, Krasznahorkai László, Melancholia sprzeciwu [online], wyborcza.pl [dostęp 2019-12-21].
  18. ↑ Krzysztof Cieślik, Recenzja książki: Laszlo Krasznahorkai, „Wojna i wojna” [online], polityka.pl, 2011 [dostęp 2019-12-21] (pol.).
Laureaci International Booker Prize
2005-2015
2016-2030
Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie literatury
XX wiek
XXI wiek

Nobel

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=László_Krasznahorkai&oldid=77904123”