Miłoszyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Miłoszyce
Kościół św. Mikołaja Biskupa w Miłoszycach
Kościół św. Mikołaja Biskupa w Miłoszycach
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat oławski
Gmina Jelcz-Laskowice
Liczba ludności (III 2011) 1418[1]
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-230
Tablice rejestracyjne DOA
SIMC 0874650
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Miłoszyce
Miłoszyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Miłoszyce
Miłoszyce
Ziemia51°02′55″N 17°18′39″E/51,048611 17,310833

Miłoszycewieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

Podział administracyjny[edytuj]

W latach 1946-1975 oraz 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do granic województwa wrocławskiego. Znajduje się tu stacja kolejowa Jelcz Miłoszyce.

Demografia[edytuj]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyły 1418 mieszkańców[1]. Są największą miejscowością gminy Jelcz-Laskowice.

Nazwy wsi[edytuj]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Olesche villa[2][3]. Notowano również:

  • Olezci - 1245 r.
  • Mileschit - około 1305 r.
  • Melaschitz - 1337 r.
  • Meleschicz - 1360 r.
  • Meleschwitz - 1795 r.
  • Meleschwitz - 1845 r.
  • Meleschwitz - 1876 r.
  • Fünfteichen (Pięć Stawów) - od 26 stycznia 1937[4]
  • Miłoszyce - od 1945 r.

Historia[edytuj]

Od wieku XIII do XVIII[edytuj]

Miejscowość wzmiankowana po raz pierwszy 9 sierpnia 1245 w dokumencie papieża Innocentego IV, w którym potwierdza on stan posiadania biskupstwa wrocławskiego, w tym wieś Olezci (Miłoszyce). Ponownie nazwa miejscowości pojawia się jako Meleschit około 1305 r. w Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis. W 1337 roku król Jan czeski zatwierdza Thammowi von Stertza wszystkie prawa do Miłoszyc, których udzielił mu wcześniej książę Henryk VI. Kościół parafialny wymieniony po raz pierwszy w akcie notarialnym wystawionym w Oleśnicy w 1399 roku. Obecny, barokowy zbudowany został w latach 1714-1715.

Panowanie pruskie[edytuj]

Miłoszyce to jedna z najstarszych wsi w rejonie, do 1810 r. stanowiąca własność biskupów wrocławskich. Następnie znajdujący się tu folwark klasztorny oraz związane z nim dobra przechodzą na rzecz skarbu państwa.

Mniej więcej w tym okresie wieś liczyła około 60 domów zasiedlonych przez blisko 380 mieszkańców. Oprócz katolickiego kościoła i szkoły mieściła się tu karczma. Działał kowal i rzeźnik. W połowie XIX wieku wzmiankowany jest ponadto pałac. Rozwijał się handel oraz hodowla owiec. Systematycznie, acz niezbyt szybko wzrastała liczba domów i mieszkańców.

Związana układem komunikacyjnym ze starą drogą z Laskowic do Wrocławia, w stosunku do innych miejscowości (być może jako siedziba parafii katolickiej) zajmowała miejsce centralne. Świadczy o tym promienisty układ rozchodzących się z niej dróg. Najstarsza część wsi ma formę owalnicy, której środek zajmuje kompleks stawów. Po jego bokach biegną dwie drogi zbiegające się na początku i końcu. Zapewne od najdawniejszych czasów pionową dominantę wsi stanowił kościół parafialny, akcentujący zarazem jej oś podłużną, wyznaczoną przez zespół stawów. Zgodnie ze starą tradycją tworzył on układ sprzężony z położonym obok, po stronie wschodniej folwarkiem i domem jego właściciela.

Spora część wsi, zwłaszcza po stronie północno-zachodniej zachowała pierwotny szczytowy, częściowo zwarty charakter zabudowy, oraz podział działek rolnych. Po przeciwległej stronie południowo-wschodniej, w której przeważają budynki późniejsze, z początków XX w. występuje układ luźny, mieszany. Zapewne już w I połowie XIX w. wieś zaczęła się także rozrastać wzdłuż drogi Laskowice-Wrocław, przecinającej jej północno-wschodni kraniec. Wytyczono drogę w kierunku północno-wschodnim do Dziupliny, gdzie powstała kolonia Miłoszyce Małe.

Prawdopodobnie około 1830 r. przy drodze do Laskowic założony został cmentarz. Na przeciwległym krańcu wsi, w związku z wybudowaną w 1868 r. Koleją Prawego Brzegu Odry, wzniesiono budynek stacyjny, połączony ze wsią odcinkiem dawnej drogi do Łęgu, obsadzonym starymi lipami i akacjami. U południowo-zachodniego wylotu głównej drogi miejskiej, w pobliżu znajdującego się tam stawu, wzniesiony został na początku XX w. niewielki szpital bonifratrów (dzisiaj dom zakonny elżbietanek).

W 1876 roku znajdujący się we wsi majątek ziemski należał do Ferdynanda Wandrepa, w 1905 roku do wdowy Marty Langhans z domu Kroschel. Około 1917 roku ulega on parcelacji. Do czasów II wojny światowej wzmiankowane są tu dwie niewielkie posiadłości: dobra klasztorne szpitala bonifratrów, dom zakonu elżbietanek i resztówka dóbr rycerskich. Działała szkoła ludowa i świetlica wiejska.

Lata 1900-1945[edytuj]

W latach 1900-1909 wybudowano we wsi stację kolejową i linię normalnotorową łączącą Opole z Wrocławiem Głównym. w latach późniejszych dobudowano odgałęzienie tej linii z Miłoszyc do Wrocławia Nadodrze. W czasie działań wojennych w 1945 r. zniszczony został most na Odrze za Czernicą Wrocławską i aż do lat 50. linia do Wrocławia Głównego nie funkcjonowała. Ruch kolejowy wznowiono 6 sierpnia 1945 r. na linii Opole - Miłoszyce - Wrocław Nadodrze.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego nastąpił rozrost wsi wzdłuż dróg w części południowo-wschodniej i powstało po drugiej stronie torów kolejowych osiedle domków jednorodzinnych (niem. "Siedlung"), dzisiejsze ul. Długa i Ratowicka.

Podczas II wojny światowej dla potrzeb budowy i prowadzenia produkcji nowej fabryki zbrojeniowej Kruppa "Berthawerke", Niemcy wybudowali na skraju wsi obóz pracy przymusowej i niewolniczej wziętych do niewoli Polaków , Żydów, Rosjan i innych narodowości - Arbeitslager Fünfteichen, podobóz męski. Założony 15 października 1943, a zlikwidowany 21 stycznia 1945. Tegoż dnia zwołano w obozie ostatni apel więźniów. Rozdano po kawałku chleba oraz kiełbasy i zmuszono 6 tysięcy więźniów do wymarszu do obozu Groß-Rosen. W trakcie tzw. Marszu śmierci Fünfteichen - Gross Rosen Niemcy zamordowali około 2 tysięcy więźniów. Oprócz tego w obozie pozostało 800 więźniów, którzy byli w szpitalu. Część z tych osób zmarła i została pochowana w sąsiednim lasku, resztę oswobodzili żołnierze sowieccy[5]. Obóz został zajęty przez Armię Radziecką 23.01.1945. W lasku opodal byłego obozu znajduje się masowy grób około 8000 jego więźniów, zamęczonych przez okres funkcjonowania obozu. Miejsce to upamiętnia dzisiaj wybudowany w latach 70. XX w. skromny pomnik z płytą pamiątkową. Dodać jednak warto, że pierwszy pomnik ku czci zamęczonych w Arbeitslager Fünfteichen więźniów wybudowała na początku lat 50. XX w. miłoszycka młodzież szkolna pod kierownictwem miejscowego proboszcza. Istnieje on do dzisiaj, znany jako "Grota" w sąsiedztwie miejscowej plebanii kościoła rzymsko-katolickiego. Elementem symbolizującym losy tych więźniów jest wbudowana w "Grotę" krata wykonana z prętów stalowych pozyskanych z ruin obozu. W fundamentach tej budowli zamurowano listę budowniczych.

Okres powojenny[edytuj]

Sowieci rozpoczęli "zagospodarowywanie" terenu nieznacznie zniszczonej fabryki "Berthawerke" Kruppa. Od tej pory aż do końca I kwartału 1947 trwał demontaż i wywózka maszyn oraz kompletnych linii produkcyjnych do ZSRR (prawdopodobnie w okolice Smoleńska). Według informacji ówczesnej polskiej obsługi stacji PKP w Laskowicach Oławskich, teren fabryki opuściło ponad 160 składów (transportów) kolejowych z jej wyposażeniem. Na Wigilię 1945 r. na stacji PKP w Miłoszycach miał miejsce głośny wypadek, kiedy powracający do domów z wojny pasażerowie jadący na dachach wagonów zostali zmieceni przez konstrukcję nadziemnego przejścia stacyjnego. Kilkanaście osób wtedy zginęło a wiele odniosło ciężkie rany. Dla ochrony polskich osadników przed panoszącymi się żołnierzami armii czerwonej w pierwszej połowie 1946 r. w miejscowym folwarku Braci Bonifratrów skoszarowano jednostkę Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Wojska Polskiego. Do roku 1948 funkcjonował również sowiecki obóz dla jeńców niemieckich (więzienie NKWD?) w barakach po byłym hitlerowskim obozie koncentracyjnym KL Fünfteichen. Po przejęciu fabryki przez polską administrację w II połowie 1947 roku, na jej terenie zainstalowały się trzy polskie przedsiębiorstwa handlowe , które prowadziły swoją działalność do utworzenia Jelczańskich Zakładów Samochodowych w Jelczu. Na zapleczu kościoła, w poprzek osi podłużnej wsi, wzniesiono nowoczesny budynek szkolny. Domy we wsi są murowane, w ogromnej większości parterowe, prostokątne z wysokimi dwuspadowymi dachami. Dominantę pionową stanowi kościół z wysoką wieżą oraz położony w jego pobliżu dwór folwarczny. Luki w starszej zabudowie mieszkalnej uzupełniają w tej chwili domki jednorodzinne i dwa powstające duże osiedla mieszkalne: jedno przy wyjeździe na Wrocław tzw. "Przylesie" i drugie "Słoneczne" w okolicy cmentarza w stronę Jelcza-Laskowic.

W środkowej części wsi zachował się rząd starych lip, rosnących wzdłuż drogi głównej. Rosną one także przy początkowym odcinku drogi do Laskowic. Droga do Dziupliny wysadzana jest jednostronnie topolami i wierzbami.

Na ulicy Polnej, przed domem zakonnym sióstr elżbietanek zachowała się nawierzchnia z granitowej kostki.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[6]:

  • kościół parafialny pw. św. Mikołaja Biskupa, z lat 1714-1716, lat 1905-1909; w latach 60. i 70. XX wieku rozebrano zabytkowy mur otaczający kościół
    • cmentarz przy kościele (nieczynny), z pierwszej połowy XVIII w.; kościół otoczony jest starym cmentarzem na którym rosną dęby i lipy. Zachował się tu grobowiec von Sauermów, kamienne rzeźby z końca XIX w. oraz piaskowcowa Madonna z Dzieciątkiem z końca XIV w.
  • cmentarz katolicki, z 1830 r.; nowszy cmentarz położony za wsią, zdobią kamienne grupy rzeźbiarskie z końca XIX w. również porośnięty jest starymi lipami i klonami:
    • kaplica grobowa „Panteon”
    • kaplica przedpogrzebowa
  • Dwór w Miłoszycach, z 1880 r., lat 1910-1915

Piłka nożna[edytuj]

Polonia Miłoszyce (pełna nazwa LKS "Polonia" Miłoszyce) - klub piłkarski grający aktualnie w Klasie A (6. liga). Klub został założony w roku 1953, pierwszy mecz rozegrano w roku 1954. Polonia wygrała wtedy 11:0 z Dziupliną. Nazwa "Polonia" wzięła się od Polonii Bytom, która wtedy odnosiła największe sukcesy.

W roku 2001 "Polonia" awansowała do Ligi Okręgowej (5. liga), lecz nie utrzymała się tam nawet przez jeden sezon. W 2007 roku, drużyna z Miłoszyc była bliska drugiego awansu do 5. ligi, lecz przegrała w decydującym meczu z drużyną z Wiązowa 1:3. Od sezonu 2002/2003 zespół rywalizuje w A-klasie. Do końca sezonu 2006/2007 była to grupa Wrocław II, a od sezonu 2007/2008 jest to grupa Wrocław III[7].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

Przypisy

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  3. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  4. Amtsbezirk Lengefeld (niem.).
  5. https://www.gesetze-im-internet.de/begdv_6/anlage.html
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 24.9.2012]. s. 133,134.
  7. portal 90minut.pl