Jelcz-Laskowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jelcz-Laskowice
Herb
Herb Jelcza-Laskowic
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat oławski
Gmina Jelcz-Laskowice
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja wrocławska
Data założenia 1 stycznia 1987
z poł. Jelcza i Laskowic
Prawa miejskie 1987
Burmistrz Kazimierz Putyra
Powierzchnia 17,06 km²
Wysokość 125 - 140 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

Green Arrow Up.svg 15 864
930 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 71
Kod pocztowy 55-220
Tablice rejestracyjne DOA
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Jelcz-Laskowice
Jelcz-Laskowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jelcz-Laskowice
Jelcz-Laskowice
Ziemia 51°02′N 17°20′E/51,033333 17,333333Na mapach: 51°02′N 17°20′E/51,033333 17,333333
TERC
(TERYT)
5020315034
SIMC 0987118
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Jelcz-Laskowice w Wikisłowniku
Strona internetowa
Pałac w parku, obecnie Urząd Miasta

Jelcz-Laskowice (niem. Jeltsch-Laskowitz) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie oławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jelcz-Laskowice. Leży na prawym brzegu Odry w odległości 29 km od Wrocławia i 71 km od Opola.

Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1987-1998 miasto administracyjne należało do województwa wrocławskiego.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 15 864 mieszkańców[1].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jelcz-Laskowice to jedno z licznych miast znajdujących się na Nizinie Śląskiej, które leży w południowo-zachodniej części Polski. Odległość od Wrocławia w kierunku południowo-wschodnim wynosi ok. 25 kilometrów, 20 kilometrów od Oleśnicy w kierunku południowym i 10 kilometrów na północny wschód od miasta Oławy. W latach 1975-1998 miejscowości Jelcz i Laskowice Oławskie, z których powstało miasto, administracyjnie należały do woj. wrocławskiego, w latach 1945-75 – również. Miasto powstało 1 stycznia 1987 r. z połączenia Jelcza (uprzemysłowionej wsi – znajdowała się tu duża fabryka autobusów oraz samochodów ciężarowych - Jelcz) i Laskowic Oławskich (zaplecze mieszkaniowe dla przedsiębiorstwa). Jest węzłem samochodowym leżącym na trasach łączących Jelcz Laskowice z Wrocławiem, Oławą i Oleśnicą i ważną stacją na linii północnej WrocławOpole.

Główną rzeką jest Odra płynąca fragmentem południowej granicy miasta. Pozostałe, mniejsze cieki wodne to Bierzwienna, Młynówka Jelecka i wyznaczająca północną granicę administracyjną miasta Laskowicka Woda.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 17,06 km²[2].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Miasto Jelcz-Laskowice, leżąc na Nizinie Śląskiej, znajduje się w najcieplejszym regionie Dolnego Śląska. Na klimat Polski wpływ mają liczne masy powietrza, które napływają z różnych kierunków Europy, a stykając się w tym właśnie miejscu, warunkują przebieg pogody. Masy powietrza napływają:

  • Z zachodu – wilgotne powietrze polarnomorskie, które napływa znad oceanu, w lecie powoduje ochłodzenie i opady a w zimie ocieplenie i wilgotne powietrze,
  • Od południowego zachodu – wilgotne powietrze podzwrotnikowe, w okresie letnim powoduje ocieplenie i dużą wilgotność powietrza,
  • Od wschodu suche powietrze polarno-kontynentalne znad kontynentu azjatyckiego, latem powoduje ocieplenie i suche powietrze, a zimą ochłodzenie,
  • Od południowego wschodu – suche powietrze podzwrotnikowo-kontynentalne z regionu Azji Mniejszej i Afryki Północnej ma wpływ na Polski klimat głównie latem lub późną jesienią, powodując ciepłe i suche lato oraz tak zwaną "polską złotą jesień",
  • Od północy – zimne powietrze arktyczne głównie zimą lub wczesną wiosną, przynoszące mroźne powietrze oraz opady śniegu.[potrzebne źródło]

Natomiast umiarkowany przejściowy klimat omawianej okolicy, warunkowany jest przede wszystkim przez masy powietrza polarnomorskiego znad Oceanu Atlantyckiego.

Średnia temperatura i opady dla Jelcza-Laskowic
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordowo wysokie temperatury [°C] 14 18 24 29 31 34 36 37 31 27 19 16 37
Średnie najwyższe temperatury [°C] 1.5 3.3 7.6 13.6 19.0 22.3 23.7 23.7 19.1 13.9 6.9 2.9 13,1
Średnia dzienna temperatura [°C] -1.5 -0.3 3.1 8.2 13.3 16.6 18.0 17.7 13.6 9.0 3.7 0.1 8,5
Średnie najniższe temperatury [°C] -4.7 -3.7 -0.8 3.1 7.5 11.0 12.5 12.0 8.8 4.8 0.6 -2.8 4,0
Rekordowo niskie temperatury [°C] -28 -27 -21 -6 -2 1 4 2 -2 -6 -14 -24 -28
Opady [mm] 24 24 27 34 53 65 82 61 43 34 35 31 512
Średnia liczba dni z opadami 7 7 8 8 10 11 12 9 9 7 9 9 106
Źródło: Na podstawie wielolecia 1950-2000 [3] 2013-11-07
Lew strzegący wejścia do parku
Brama wjazdowa do parku

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Obszar znajduje się na styku dwóch mezoregionów Niziny Śląskiej, która jest w obrębie zasięgu zlodowacenia odrzańskiego, nazywanego dawniej środkowopolskim. Pozostałością tego zlodowacenia są ostańce, ozy, kemy i wzgórza morenowe. W części południowo-zachodniej występują pokrywy pylaste typu lessów, na których wytworzyły się urodzajne gleby brunatnoziemne i czarnoziemne. Dolina Odry natomiast ma charakter pradoliny o szerokości 8–12 km z łąkowym tarasem zalewowym i wyższymi tarasami piaszczystymi.

Mezoregion Pradoliny Wrocławskiej to przede wszystkim plejstoceńskie i holoceńskie osady rzeczne w postaci tarasów holoceńskiego wysłanego madami i wyższych plejstoceńskich – piaszczystych. Jednostka geologiczna, która zajmuje cały omawiany obszar, to monoklina przedsudecka, której dzieje sięgają końca ery paleozoicznej (liczą więc ponad 200 milionów lat). Najstarsze osady to łupki i zlepieńce piaskowców z karbonu, które zalegają na głębokości ok. 2000 metrów. Wyżej natomiast znajdują się permskie lądowe czerwone piaskowce, morskie łupki i wapienie. Z ery mezozoicznej pochodzą triasowe wapienie muszlowe, gipsy i anhydryty oraz piaskowce arkozowe. Bliżej powierzchni znajdują się osady trzeciorzędowe, mioceńskie i plioceńskie iły i piaski oraz utwory czwartorzędowe: gliny zwałowe i piaski z głazami narzutowymi.

Kościół św. Stanisława BP
Aleja bukowa - aleja na fotografii znajduje się przy pałacu, który jest obecnie siedzibą Urzędu Miasta i Gminy, jakieś 4 km od ruin "Zamku na wyspie"

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki wsi[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki na piśmie dotyczące miejscowości wchodzących w skład obecnego miasta Jelcz-Laskowice sięgają początków XII wieku, kiedy to 28 czerwca 1203 roku książę Henryk Brodaty nadał prawa do wsi Laskowice Leonardowi Włostowicowi (wnukowi Piotra Włostowica). Natomiast nazwa Jelcz pojawiła się w bulli papieża Innocentego IV z 9 sierpnia 1245 roku, kiedy to wieś przypisana została do posiadłości kościelnych biskupa wrocławskiego Tomasza I. Fakty te świadczą o tym, że już wcześniej musiały istnieć tu osady, a później wsie o pokaźnych rozmiarach i dużej wartości, skoro interesowali się nimi biskupi i książęta. W 1268 roku na wyspie pośrodku Odry zostaje ukończony zamek kamienno-ceglany, który ze względu na swoje strategiczne położenie na przedpolu Wrocławia odgrywał bardzo istotną rolę aż do końca XVII wieku. Jego kolejnymi właścicielami byli: Henryk IV Probus, rycerze z rodu Borszniców następnie szlachta rodu Kotulińskich. Ci zaś sprzedali zamek Jelcz humaniście Janowi Metzlerowi, a ten, popadłszy w ogromne długi, 15 maja 1508 roku sprzedał swoje dobra wrocławskiemu kupcowi Konradowi Sauermanowi. Nazwa Jelcz pochodzi najprawdopodobniej od nazwy ryby Jelec, zamieszkującej ówcześnie okoliczne wody. Natomiast nazwa Laskowice wywodzić się może od lasów, kiedyś obficie porastających te tereny lub też od laski opolnej – dawnego symbolu władzy pierwszych Słowian zamieszkujących te tereny. Od XIV wieku dobrami laskowickimi zawiadywał ród Pretficzów, który za długi w wieku XVII odsprzedał swoje posiadłości bogatym sąsiadom z Jelcza, Sauermanom. Ci po pewnym czasie noszą już bardziej arystokratyczne nazwisko von Saurma-Jeltsch[4].

Powstanie miasta dla fabryki[edytuj | edytuj kod]

Dnia 8 sierpnia 1942 roku, na konferencji w kwaterze A. Hitlera pod Kętrzynem, Alfried Krupp von Bohlen und Halbach uzyskał zgodę führera na wzniesienie nowych zakładów zbrojeniowych pomiędzy wsiami Miłoszyce i Jelcz. Gdy dodatkowo z rozkazu Hitlera firma Krupp stała się wyłączną własnością tej rodziny, z początkiem 1943 roku ruszyły prace budowlane.

Dla potrzeb budowy "Bertha Werke" utworzono w Marktstädt (Laskowice Oławskie) obóz pracy przymusowej zlokalizowany między Laskowicami i Miłoszycami, rozszerzony później o dodatkowy teren z barakami dla więźniów za folwarkiem Saurmów w Laskowicach. Obóz ten funkcjonował przez rok 1942, aż do utworzenia właściwego obozu KL Fünfteichen (Miłoszyce) będącego filią obozu "Groß-Rosen" (w Rogoźnicy k. Strzegomia).

Oprócz zamkniętych obozów pracy przymusowej, na terenie ówczesnej wsi Jelcz (dzisiejsza lewa strona ul. Wrocławskiej w kierunku Łęgu), oraz dzisiejszych osiedli spółdzielni mieszkaniowej (SML-W), zlokalizowane były również inne budynki i budowle stanowiące zaplecze dla budowanej fabryki "Berthawerke". Na terenie tzw. "starego osiedla JZS" znajdował się kompleks kilku połączonych krytymi przejściami, parterowych, murowanych baraków szpitalnych, a po przeciwnej stronie drogi z Laskowic do Jelcza i Oławy wybudowano osiedle z ok. 120 baraków z prefabrykatów drewnianych przeznaczonych dla pracowników cywilnych "Bertha Werke". Osiedle to dysponowało m.in. zapleczem kuchennym i zbiorowymi łaźniami, których fundamenty były ostatecznie likwidowane w latach osiemdziesiątych XX w. m.in. przez właścicieli budujących domy jednorodzinne na osiedlu przylegającym do "Osiedla Metalowców SML-W" w kierunku linii kolejowej. Zlikwidowano wtedy (wysadzono materiałami wybuchowymi) również prawie wszystkie bunkry i ukrycia przeciwlotnicze służące temu kompleksowi mieszkalnemu (jedno ukrycie pozostało do dzisiaj w sąsiedztwie wytwórni betonu Zakładu Gospodarki Komunalnej). Baraki drewniane zostały po zakończeniu wojny rozebrane i w większości przewiezione do Warszawy. Jako ciekawostkę można przytoczyć informację, że co najmniej jeden z tych baraków przewieziony został do pobliskiej Dziupliny i tam zmontowany jako świetlica wiejska. (Wg informacji osadników z roku 1945/46, m.in. nieżyjącego już pana Stefana Trojanowicza, który pracował wtedy w brygadzie rozbiórkowej).

KL Fünfteichen założony 15 X 1943 r., a zlikwidowany 21 I 1945 r.[5] został zajęty przez armię radziecką 23.01.1945 r. Jednocześnie Sowieci rozpoczęli "zagospodarowywanie" terenu nieznacznie zniszczonej fabryki[6] "Bertha Werke" Kruppa. Od tej pory, aż do końca I kwartału 1947 roku, trwał demontaż i wywózka maszyn oraz kompletnych linii produkcyjnych do ZSRR (prawdopodobnie w okolice Smoleńska). Wg informacji ówczesnej polskiej obsługi stacji PKP w Laskowicach Oławskich, teren fabryki opuściło ponad 160 składów (transportów) kolejowych z jej wyposażeniem. Po przejęciu fabryki przez polską administrację w II połowie 1947 roku, na jej terenie zainstalowały się trzy polskie przedsiębiorstwa handlowe , które prowadziły swoją działalność aż do utworzenia Jelczańskich Zakładów Samochodowych.

W pierwszych latach powojennych następowało zasiedlanie Jelcza, Miłoszyc, Laskowic i innych miejscowości. Na początku zajmowano się przede wszystkim rolnictwem, ale po utworzeniu pierwszych polskich przedsiębiorstw, a w szczególności Zakładów Samochodowych znalazła się praca dla wielu ludzi w przemyśle. Zakłady Samochodowe powstały dokładnie 28 marca 1952 roku na terenie byłej fabryki zbrojeniowej "Bertha Werke" Kruppa. Początki zakładów to jedynie naprawa samochodów ciężarowych różnych marek i typów. Dopiero parę lat po uruchomieniu zakładu rozpoczęto produkcję. Początkowo były to cysterny, meblowozy i przyczepy do traktorów. W połowie lat 50 XX w. zakłady wypuszczały pierwsze modele "stonki", czyli autobusu do przewozów pracowniczych. W roku 1958, przy współpracy z Czechosłowacją, rozpoczęła się produkcja autobusów do komunikacji międzymiastowej. Jelczańska załoga przystąpiła jednocześnie do produkcji samochodów "Żubr". W styczniu 1972 roku zapadły ważne decyzje, iż Jelczańskie Zakłady Samochodowe mają się stać jedynym w Polsce producentem nowoczesnych autobusów o dużej pojemności i samochodów ciężarowych dużej ładowności. W końcu 1972 roku zdecydowano się na podpisanie umowy licencyjnej z upadającym francuskim Berlietem. Jednym z powodów utworzenia miasta było zapewnienie Jelczańskim Zakładom Samochodowym możliwie stałej kadry pracowniczej, zamieszkałej na miejscu, a tym samym zmniejszenie i radykalne ograniczenie kosztownych dojazdów do pracy. Jednak w Zakładach będących synonimem dynamicznego rozwoju brakowało pracowników. Mimo że pracę mieli mieszkańcy Jelcza, Laskowic i Miłoszyc, zaczęto organizować dojazdy pracowników z Oławy i innych odległych miejscowości. Do ogłoszenia upadłości w 2008 r. Jelcz SA był producentem nowoczesnych autobusów miejskich, dalekobieżnych oraz turystycznych.

Obecnie w fabryce dawnej spółki akcyjnej Jelcz produkowane są samochody ciężarowe specjalne i specjalizowane. Produkuje je Jelcz-Komponenty Sp. z o.o., której głównym odbiorcą są Siły Zbrojne RP.

Podczas powodzi 21 maja 2010 zostało zalanych około 150 gospodarstw w miejscowości Jelcz-Laskowice[7].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kościół par. pw. św. Stanisława w Laskowicach, ul. Witosa, z XVII w., XX w.
  • ruina „zamku wodnego” w Jelczu, z XIV-XIX w.; początki zamku sięgają prawdopodobnie VI wieku, kiedy to istniał tu gródek drewniano-ziemny, ulokowany na wyspie oblanej wodami Odry. Wschodzi on przypuszczalnie w skład tzw. przesieki lub też był elementem systemu obronnego Wrocławia. Zamek kamienno-ceglany istniał już na pewno w 1268 roku, wtedy to na jego dziedziniec wjechał książę Włodzisław sprawujący regencję. Zamek nie był duży, jego brama miała szerokość zaledwie 2,25 metra, a portal składał się z kilku prostych ciosów piaskowca. Ostatecznie upadł w roku 1785 wraz z regulacją Odry, a w II poł.XIX wieku został częściowo wysadzony w powietrze.
  • pałac w Jelczu, ul. Kukułcza 1, z 1828 r., l. 1886-94
  • zespół pałacowy i folwarczny w Laskowicach, ul. Witosa 24:
    • pałac, obecnie Urząd Miasta, z 1886 w.
    • park, z XVIII/XIX w., druga poł. XIX w.
    • brama wjazdowa, z 1886 r.
    • ogrodzenie od strony północnej, murowane, z 1886 r.
    • folwark, z pocz. XIX w. do pocz. XX w.:
      • budynek administracyjny
      • oficyna mieszkalna
      • dwie stajnie
      • spichrz

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2012[1]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 15 864 100 8 056 50,8 7 808 49,2
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
930 472 458

Transport[edytuj | edytuj kod]

Rondo wybudowane w 2006 roku

Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 455 łącząca miejscowość z Wrocławiem i Oławą oraz linia kolejowa nr 277. Komunikację z Wrocławiem zapewnia PKS, prywatni przewoźnicy a także Przewozy Regionalne i Koleje Dolnośląskie (drugi przewoźnik od 11.12.2011 do 15.12.2013. Rezygnacja z obsługi tego połączenia jest uargumentowana uruchomieniem nowych połączeń, w wyniku czego tabor poświęcany dotychczas na obsługę linii do miasta został przeniesiony na niezelektryfikowane linie, a na trasę wróciły elektryczne zespoły trakcyjne EN57 Przewozów Regionalnych, obsługujące dotychczas część połączeń zamiennie z KD). W mieście znajduje się czynna stacja kolejowa Jelcz Laskowice będąca graniczną stacją Wrocławskiej Kolei Aglomeracyjnej. Odjeżdżają stąd również pociągi osobowe do stacji Opole Główne.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta funkcjonują następujące zakłady przemysłowe:

  • Autoliv – produkcja pasów bezwładnościowych i modułów poduszek bezpieczeństwa
  • Ronal Polska – produkcja samochodowych felg aluminiowych,
  • Toyota – produkcja silników samochodowych typu diesel,
  • Faurecia – produkcja elementów wyposażenia wnętrz samochodów,
  • Dyka – produkcja rur do kanalizacji zewnętrznej i ciśnieniowych dla rurociągów wodnych z PVC; do kanalizacji wewnętrznej z polipropylenu PP, oraz rur ciśnieniowych do przesyłu wody z polietylenu PE,
  • Italmetal - produkcja elementów metalowych dla branży motoryzacyjnej i AGD,
  • Simoldes Plastikos - produkcja wyrobów włókienniczych, wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych, części i akcesoriów do pojazdów mechanicznych,
  • Müller – producent wyposażenia placów zabaw dla dzieci,
  • Zakłady Samochodowe "Jelcz" S.A. (daw. Jelczańskie Zakłady Samochodowe - JZS Jelcz) – producent autobusów, samochodów ciężarowych i specjalizowanych,
  • Jelcz-Komponenty S.A. – samochody ciężarowe dla wojska
  • Przedsiębiorstwo Obrotu Samochodami i Częściami Zamiennymi "Polmozbyt" – sprzedaż samochodów i części zamiennych,
  • Zakłady Wyrobów Cukierniczych "Miś" Spółka z o.o. Oborniki Śląskie, Zakład nr 2 w Jelczu-Laskowicach – producent pieczywa i wyrobów cukierniczych,
  • Spółdzielnia Usług Rolniczych,
  • Zakład Gospodarki Komunalnej Spółka z o.o.

Oraz ponad 1200 prywatnych[potrzebne źródło] podmiotów gospodarczych, głównie w dziedzinie usług, handlu i produkcji towarów rynkowych.

Pomnik Jana Pawła II[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Jana Pawła II

W 1. rocznicę śmierci Jana Pawła II, postawiono mu w Jelczu-Laskowicach pomnik ufundowany przez władze miasta. Pomnik wykonał kamieniarz Bogdan August. Za pomnikiem rósł "Dąb papieski", którego nasiona poświęcił osobiście papież, lecz obecnie nie można go już oglądać. Pomnik jest postawiony na placu Jana Pawła II. Na wiosnę 2007 r. Urząd Gminy Jelcz-Laskowice w miejscu Dębu Papieskiego, zasadził na pamiątkę nowe drzewko. W okresie świąt Bożego Narodzenia przy placu staje choinka.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miejska pływalnia

Miasto posiada:

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Jelcz-Laskowice jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[9].

Części miasta[edytuj | edytuj kod]

1. Laskowice

  • Centrum (ul. Oławska, Bożka, pl. Jana Pawła II]
  • Osiedle Hirszfelda (ul. Hirszfelda)
  • Osiedle Piastowskie (ul. Piastowska, Partyzantów, Mieszka I, Garażowa; al. Wolności)
  • Osiedle Metalowców (ul. Bryły, Cegielskiego, Drzewieckiego, Tańskiego, al. Młodych, ul. Grabskiego, Liliowa itd.)
  • Laskowice Oławskie (po północno-wschodniej stronie linii kolejowej)

2. Jelcz

  • Strefa przemysłowa (ulice Zachodnia, Inżynierska, Fabryczna)
  • Jelcz (ul. Oławska, Wrocławska)

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bednarek R., Prusinkiewicz Z., Geografia gleb, PWN, Warszawa 1980.
  • Bieniek S., Piotr Włostowicz, Warszawa 1965.
  • Bokojało W., Proces narodowościowej transformacji Dolnoślązaków do początków XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1993.
  • Bondry N., Szlaki wodne Śląska. Przewodnik turystyki kajakowej, Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa 1983.
  • Dziedzictwo kulturowe Dolnego Śląska, komitet redakcyjny B. Bazielich, Z. Kłodnicki, E. Repsch, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław 1996.
  • Gminny Program Ochrony Środowiska, Uchwała nr LII/278/98 Rady Miejskiej w Jelczu-Laskowicach.
  • Jelonek A., Encyklopedia Geograficzna Świata, t. X. Polska, Kraków 1997.
  • Łuczyński R.M., Zamki i pałace Dolnego Śląska. Wrocław i okolice, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 1997.
  • Mazurski R.K., Turystyczne szlaki piesze województwa wrocławskiego, Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK, Wrocław 1981.
  • Powszechny Spis Rolny 2003, Urząd Statystyczny we Wrocławiu 1998.
  • Rocznik statystyczny województwa dolnośląskiego 2002, Urząd Statystyczny we Wrocławiu 2003.
  • Roszkowska W., Oława Królewiczów Sobieskich, Wrocław 1984.
  • Środowisko przyrodnicze województwa wrocławskiego, rada programowa pod przewodnictwem J. Srosieka, Sejmik Samorządowy, Wrocław 1992.
  • Środowisko Wrocławia, rada programowa pod przewodnictwem E. Rzewuskiej, Komisja Ochrony Środowiska Rady Miejskiej Wrocławia, Wrocław 1994.
  • Województwo dolnośląskie – statystyka gmin, Urząd Statystyczny we Wrocławiu 2003.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  3. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2013-11-07].
  4. Iwona Płaczek - "Jelcz-Laskowice nasza mała Ojczyzna". [dostęp 25 sierpnia 2009].
  5. 6. DV-BEG - Einzelnorm
  6. Miłoszyce po roku 1945
  7. TVP Wrocław
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 24.9.2012]. s. 133.
  9. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 31 stycznia 2013.