Kolbuszowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Kolbuszowa (ujednoznacznienie).
Kolbuszowa
Kolbuszowa rynek – studnia miejska
Kolbuszowa rynek – studnia miejska
Herb Flaga
Herb Kolbuszowej Flaga Kolbuszowej
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat kolbuszowski
Gmina Kolbuszowa
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1700
Burmistrz Jan Zuba
Powierzchnia 7,49 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

9 188[1]
1 157,2 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 17
Kod pocztowy 36-100
Tablice rejestracyjne RKL
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Kolbuszowa
Kolbuszowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kolbuszowa
Kolbuszowa
Ziemia50°14′39″N 21°46′30″E/50,244167 21,775000
TERC
(TERYT)
3182406024
Urząd miejski
ul. Obrońców Pokoju 21
36-100 Kolbuszowa
Strona internetowa

Kolbuszowamiasto w województwie podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, położone nad rzeką Nil, na płaskowyżu Kolbuszowskim w Kotlinie Sandomierskiej na skraju Puszczy Sandomierskiej. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kolbuszowa. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa rzeszowskiego.

Kolbuszowa leży na skrzyżowaniu drogi krajowej DK9 (RadomRzeszów) z drogami wojewódzkimi DW875 (połączenie z Mielcem i Leżajskiem) oraz DW987 (połączenie z Sędziszowem Małopolskim).

Przez miasto przechodzi linia kolejowa nr 71 TarnobrzegRzeszów ze zmodernizowaną w roku 2009 stacją kolejową Kolbuszowa.

Według danych UM Kolbuszowa z 31 grudnia 2015 r. miasto liczyło 9187 mieszkańców[2].

Historia[edytuj]

Starostwo Powiatowe w Kolbuszowej

Nazwa miejscowości pochodzi od zasadźcy o nazwisku Kolbuski[3] (Kolbe, Kolbusz)[4]. Pojawiła się po raz pierwszy w 1504 r. na miejscu dawnych Porąb Wielkich.

Miasto lokowane zapewne przed 1683 r. – wspomina o tym dokument Józefa Karola Lubomirskiego regulujący zasady handlu. Przez miasto wiódł ważny szlak handlowy SandomierzPrzemyśl. Kolbuszowa jako posiadłość Leliwitów Tarnowskich należała do powiatu sandomierskiego, natomiast przynależność kościelna to diecezja krakowska, zaś po 1786 r. należała do diecezji tarnowskiej. W okresie zaborów należała do cyrkułu rzeszowskiego, a od 1867 stała się miastem powiatowym.

W XVIII wieku pałac "cały z drzewa o żelaznych sztybrach, kutych przez miejscowych ślusarzy (...) został rozebrany z rozkazu Jerzego hr Tyszkiewicza."[5] Tutaj odbywała się słynna transakcja kolbuszowska zakończona konstytucją sejmową z 1766 roku.

Miejscowość słynna była z rękodzielnictwa: ślusarstwa, stolarstwa, tokarstwa i wyrobów kołodziejskich. Handlowano nimi na terenie całej Polski i Litwy. Potem "z braku poprarcia i wobec konkurencji fabryk wiedeńskich" produkcja przestaje się rozwijać.[6]

9 września 1939 roku 4 Batalion Forteczny por. Andrzeja Krawca i część Batalionu KOP „Wołożyn” kpt. Piotra Tymkiewicza stoczyły bój z nacierającymi na miasto oddziałami niemieckiej 2 Dywizji Pancernej. W walkach poległo około 100 żołnierzy polskich, a 300 odniosło rany; straty niemieckie były niewiele mniejsze. Mszcząc się za stawianie oporu Niemcy spalili ponad 300 budynków[7].

Działające na terenie Kolbuszowej i okolic oddziały AK i BCh przyczyniły się m.in. do ujawnienia tajemnicy broni rakietowej V-1 i V-2, które były testowane przez Niemców na pobliskim poligonie w Bliznie / Pustkowie. W lipcu 1944 do Kolbuszowej wkroczyły oddziały Armii Czerwonej, przedtem jednak w ramach akcji „Burza” miejscowy oddział AK zaatakował wycofujące się wojska niemieckie – zginęło kilkudziesięciu partyzantów.

W 1964 r. uruchomiono odcinek linii kolejowej RzeszówGłogów Małopolski – Kolbuszowa ze stacją Kolbuszowa. W 1971 r. linia została przedłużona do Nowej Dęby i Tarnobrzega. Kolbuszowa zyskała wówczas połączenie kolejowe ze wszystkimi większymi ośrodkami miejskimi w Polsce łącznie z Warszawą. Było to uwieńczenie kilkudziesięciu lat starań, zapoczątkowanych jeszcze w czasach monarchii austro-węgierskiej.

1 stycznia 1999 r. Kolbuszowa ponownie stała się stolicą powiatu kolbuszowskiego.

Historia Żydów w Kolbuszowej[edytuj]

Pierwsi Żydzi osiedlali się tutaj w XVII w. Trudnili się wówczas handlem, rzemiosłem i wyszynkiem. W 1736 r. istniał już kahał z bóżnicą i mykwą, później powstały szkoła i szpital. W połowie XVIII w. Żydzi stanowili już połowę mieszkańców miasta. W 1866 r. miasto przyjęło wyjątkowy herb – z krzyżem greckim, gwiazdą Dawida i splecionymi w uścisku dłońmi.

W 1919 roku w Kolbuszowej doszło do pogromu Żydów. Zginęło 8 osób (zob. Raport Morgenthaua).

We wrześniu 1941 r. Niemcy utworzyli tutaj getto, zamykając w nim 2,5 tys. osób. We wrześniu 1942 r. wszystkich wywieźli do getta w Rzeszowie.

Atrakcje turystyczne[edytuj]

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej[edytuj]

W skład kolbuszowskiego muzeum wchodzi skansen istniejący od 1978 r. Jest w nim eksponowane budownictwo Lasowiaków i Rzeszowiaków – grup etnograficznych zamieszkujących tereny środkowej i północnej części województwa podkarpackiego. Teren skansenu podzielono na dwa sektory. W każdym z nich odtwarza się tradycyjną zabudowę wsi z elementami charakterystycznymi dla danej grupy etnograficznej. Budownictwo Lasowiaków usytuowane jest w północno-zachodniej części ekspozycji, a Rzeszowiaków w części południowo-wschodniej. Zagospodarowanie terenu oraz wyposażenie obiektów muzealnych daje obraz lasowiackiej i rzeszowskiej wsi z okresu XIX i początków XX w. Obecnie w skansenie znajduje się ponad 80 obiektów małej i dużej architektury drewnianej, oprócz chałup m.in. kościół, karczma, młyn wodny, remiza strażacka, wiatraki, piec garncarski[8]. W większości są to zabytkowe budynki przeniesione z podkarpackich miejscowości. Resztę stanowią rekonstrukcje[9].

Pozostałe[edytuj]

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Kolbuszowej w 2014 roku[1].
    Piramida wieku Kolbuszowa.png

Podział administracyjny[edytuj]

W granicach miasta znajdują się 3 jednostki podziału administracyjnego, mające status osiedli. Są ponumerowane kolejno 1, 2, 3, nie posiadając innych nazw własnych [10].

Edukacja[edytuj]

Przedszkola

  • Przedszkole Publiczne nr 1
  • Przedszkole Publiczne nr 2
  • Przedszkole Publiczne nr 3
  • Niepubliczne Przedszkole „Słoneczny Zakątek”

Szkoły podstawowe

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Henryka Sienkiewicza
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. K. K. Baczyńskiego

Szkoły gimnazjalne

  • Gimnazjum nr 1 im. 11 Listopada
  • Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II

Szkoły ponadgimnazjalne

  • Liceum Ogólnokształcące im. Janka Bytnara
  • Zespół Szkół Agrotechniczno-Ekonomicznych im. Komisji Edukacji Narodowej w Weryni koło Kolbuszowej
  • Zespół Szkół Technicznych im. Bohaterów Września 1939 r.
  • Centrum Kształcenia Zawodowego

Szkoły policealne i wyższe

Szkoły muzyczne

  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia

Szkoły specjalne

  • Zespół Szkół Specjalnych w Kolbuszowej Dolnej
    • Szkoła Podstawowa Specjalna
    • Gimnazjum Specjalne
    • Ponadgimnazjalna Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy

Religia[edytuj]

Parafie rzymskokatolickie[edytuj]

Na terenie miasta znajdują się dwie parafie rzymskokatolickie:

Kaplice[edytuj]

Pozostałe świątynie[edytuj]

Cmentarze[edytuj]

Miasto posiada cztery cmentarze:

  • przy ulicy Narutowicza, parafii Wszystkich Świętych,
  • przy ulicy Świętego Brata Alberta, parafii Świętego Brata Alberta

Kluby sportowe[edytuj]

  • KKS Kolbuszowianka KolbuszowaIV liga w piłce nożnej, piłka siatkowa, koszykówka, tenis ziemny
  • Zet-Bud Kolbuszowa – III i V liga tenis stołowy
  • Sokół Kolbuszowa Dolna – piłka nożna, pływanie
  • LO Kolbuszowa – piłka siatkowa
  • Belweder Kolbuszowa – tenis stołowy
  • Kolbuszowski Klub Nordic Walking
  • Kolbuszowski Klub Modelarski – modele samolotów
  • Kolbuszowski Klub Turystyczny „Salamandra”
  • Kolbuszowski Klub Kyokushin Karate
  • Uczniowski Klub Sportowy TIKI TAKA Kolbuszowa – biegi lekkoatletyczne

Transport[edytuj]

Transport drogowy[edytuj]

Przez miasto przebiega dwie drogi o numerze wojewódzkim, oraz jedna krajowa wzdłuż której przebiega trasa europejska.

Transport kolejowy[edytuj]

Budynek dworca PKS i PKP

Przez Kolbuszową przebiega linia kolejowa nr 71 łącząca stację Ocice (obecnie dzielnica Tarnobrzega, faktycznie na terenie Chmielowa) ze stacją Rzeszów Główny.

Komunikacja miejska[edytuj]

Mapa przystanków miejskich w Kolbuszowej

Od 1 września 2014 r. do marca 2015 r. miasto posiadało komunikację miejską, którą wykonywała firma Arriva, regularnie kursując na "pierwszej" linii miejskiej, objeżdżającej zachodnią część miasta, relacji:

dworzec PKP/PKS, ul. Ruczki - cmentarz, ul. Narutowicza - rynek, pl. Wolności - Zespół Szkół Technicznych, ul. Jana Pawła II - ul. Wojska Polskiego, skrzyżowanie - Szpital Powiatowy (wówczas ul. 22 Lipca) - (wówczas ul. 22 Lipca), skrzyżowanie - Urząd Miasta, ul. Obrońców Pokoju - dworzec PKP/PKS, ul. Ruczki,

oraz "drugiej" linii podmiejskiej, przejeżdżająca przez: Bukowiec, Kupno, Poręby Kupieńskie[12].

Ludzie związani z miastem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Kolbuszową.

Urodzeni w Kolbuszowej[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Kolbuszowa współpracuje z pięcioma zagranicznymi miejscowościami na zasadzie partnerstwa miast[15]:

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Kolbuszowa, w oparciu o dane GUS.
  2. Gmina w liczbach (pol.). www.kolbuszowa.pl. [dostęp 2016-03-03].
  3. Historia Kolbuszowej (pol.). www.kolbuszowa.pl. [dostęp 2016-03-18].
  4. Parafia Kolegiacka Wszystkich Świętych w Kolbuszowej w latach 1510–2010 (pol.). Kolbuszowska Biblioteka Cyfrowa. [dostęp 2015-01-18].
  5. Z geografiiZ. Galicji Z geografiiZ., Słowo Polskie 1914 nr 460.
  6. tamże
  7. Marian Porwit „Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku”, Wyd. Czytelnik Warszawa 1983, tom 2, strona 465.
  8. Kilka słów o skansenie. Muzeum Kultury Ludowej. [dostęp 2016-03-18].
  9. Kamil Janicki, Podróż na wschód: Kolbuszowa, „Histmag.org”, 20.07.08.
  10. Pro3WP. Sp. Pro3WP., Gmina - Zarządy osiedli - KOLBUSZOWA - Miejski Portal Internetowy - www.kolbuszowa.pl, www.kolbuszowa.pl [dostęp 2017-03-20] (pol.).
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org) z 2 stycznia 2015.
  12. Gaśnie miejska komunikacja w Kolbuszowej | Super Nowości, supernowosci24.pl [dostęp 2017-03-20] (pol.).
  13. Kronika. Obywatelstwo honorowe. „Nowa Reforma”, s. 2, nr 134 z 23 marca 1910. 
  14. Kronika. „Głos Rzeszowski”, s. 2, nr 39 z 28 września 1903. 
  15. Miasta partnerskie. www.kolbuszowa.pl. [dostęp 2016-08-17].

Bibliografia[edytuj]

  • Urzędowe nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych – 59 – Powiat kolbuszowski. Warszawa: Urząd Rady Ministrów – Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, 1965.

Linki zewnętrzne[edytuj]