Mitsubishi F-2

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mitsubishi F-2
Mitsubishi F-2A
Mitsubishi F-2A
Dane podstawowe
Państwo  Japonia
Producent Mitsubishi Heavy Industries
Typ wielozadaniowy myśliwiec
Konstrukcja metalowa półskorupowa
Załoga 1 pilot (wersja A)
2 – instruktor i uczeń (wersja B)
Historia
Data oblotu 7 października 1995
Lata produkcji 1999–2011
Egzemplarze 98
Liczba wypadków
 • w tym katastrof
5
1
Dane techniczne
Napęd General Electric F110-GE-129
Ciąg 76,3 kN (128,9 kN z dopalaniem)
Wymiary
Rozpiętość 11,13 m
Długość 15,52 m
Wysokość 4,69 m
Powierzchnia nośna 34,84 m²
Masa
Własna 9527 kg
Użyteczna 5473 kg
Startowa 22 100 kg
Do lądowania 15 000 kg
Uzbrojenia do 8 t
Osiągi
Prędkość maks. 2400 km/h (2 Ma)
Prędkość przelotowa 1000 km/h
Prędkość minimalna 220 km/h
Prędkość patrolowa 1000 km/h
Prędkość wznoszenia 340 m/s ?
Pułap 18 000 m
Zasięg 834 km (w misjach morskich)
Promień działania 750 km ?
Długotrwałość lotu >2 h
Rozbieg 250 m
Dobieg ok. 1 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 działko JM61A1 kal. 20 mm
8 węzłow na uzbrojenie – Pociski rakietowe:
1 × AIM-9 Sidewinder, 4 × ASM-1, 4 × ASM-2, 4 × Mitsubishi AAM-3, AAM-4
Użytkownicy
Japońskie Powietrzne Siły Samoobrony

Mitsubishi F-2japoński myśliwiec powstały przy znaczącym udziale technologii amerykańskich, opracowany przez Mitsubishi Heavy Industries i Lockheeda Martina. Podział prac przy rozwoju i produkcji pomiędzy stroną japońską a amerykańską wynosi 60/40. Samolot jest pochodną opracowanego w USA F-16 Fighting Falcon – część rozwiązań z tego programu trafiło również do F-16 Block 40 który pod wieloma względami jest odpowiednikiem F-2.

11 marca 2011 w bazie Matsushima z powodu tsunami zniszczeniu uległo osiemnaście myśliwców Mitsubishi F-2B należących do 21st Hikotai (myśliwska eskadra treningowa). Pięć maszyn nie kwalifikowało się do remontu, pierwsza z pozostałych trzynastu wróciła do służby w japońskim lotnictwie w kwietniu 2015 roku[1]

24 czerwca 2016 roku japońskie Ministerstwo Obrony ogłosiło zapytanie ofertowe dotyczące pozyskania nowego samolotu, oznaczonego wstępnie jako F-3 a mającego w przyszłości zastąpić dotychczasowe maszyny F-2. Plany przewidują zakup około 100 nowych samolotów, które znalazłyby się w linii do 2030 roku. F-3 może być samolotem zaprojektowanym i zbudowanym od podstaw, zarówno samodzielnie przez rodzimy przemysł jak i we współpracy międzynarodowej, jak również nie wyklucza się zakupu istniejącej już, zaawansowanej konstrukcji[2].

Historia[edytuj]

Geneza[edytuj]

Mitsubishi F-1

Wraz z uruchomieniem w przez zakłady Mitsubishi licencyjnej produkcji samolotów F-104G w latach 60. ubiegłego wieku, do zadań szturmowych atakowania celów nawodnych i naziemnych przesunięto pełniące dotychczas rolę myśliwców przechwytujących maszyny F-86F. Ich zadania w zwalczaniu nieprzyjacielskiego lotnictwa miały przejąć nowe Starfightery. F-86F wypełniały swoje misje w nowej roli do końca lat 70. kiedy to ich zadania przejęły samoloty Mitsubishi F-1, produkt krajowej myśli konstrukcyjnej. Podstawowym zadaniem F-1 miało być atakowanie sił morskich potencjalnego przeciwnika a tym samym niedopuszczenie do inwazji na wyspy japońskie, drugim w kolejności zadaniem samolotów było atakowanie celów naziemnych a dopiero na końcu, realizacja misji myśliwskich. Gradacja zadań stawianych przed F-1 wynikała z japońskiej doktryny obronnej, w której pierwszoplanową rolą Sił Samoobrony jest obrona wysp macierzystych przed nieprzyjacielską inwazją. Ogłoszony w 1976 roku nowy narodowy program obrony (Bōei Keikaku no Taikō - National Defense Program Guidelines) zakładał osiągnięcie przez Japońskie Powietrzne Siły Samoobrony stanu posiadania 10 eskadr myśliwców przechwytujących i trzech eskadr myśliwców wsparcia. Przyjęcie do realizacji planu oznaczało wybudowanie stu egzemplarzy Mitsubishi F-1. Cel nie został osiągnięty, kryzys paliwowy jaki ogarnął zachodnie gospodarki, w tym i japońską poważnie zredukował finansowe możliwości kraju w zakresie wydatków na uzbrojenie. Dodatkowo szybkie starzenie się konstrukcji F-1, sprawiły, iż udało się wybudować jedynie 77 egzemplarzy. Tym samym, Japońskie Powietrzne Siły Samoobrony stanęły przed pilną potrzebą znalezienia następcy dla F-1[3].

FS-X[edytuj]

Z uwagi na zaistniałą sytuację, w połowie lat 80. japońska Agencja Obrony (od 9 stycznia 2007 roku Ministerstwo Obrony – Bōei-shō) ogłosiła plan pozyskania nowego myśliwca wsparcia następnej generacji (Jiki Shien Sentōki Kaihatsu Keikaku/Next Support Fighter Development Plan), w skrócie FS-X. Oczekiwano, że nowa maszyna będzie zdolna do działania w każdych warunkach atmosferycznych o każdej porze dnia i nocy. Promień bojowy jakim miał dysponować samolot wynosił 833 km w locie z czterema pociskami przeznaczonymi do zwalczania celów nawodnych. Oprócz tego, samolot miał być zdolny do przenoszenia od dwóch do czterech pocisków rakietowych przeznaczonych do zwalczania celów powietrznych krótkiego i średniego zasięgu. W porównaniu do F-1, nowy projekt miał charakteryzować się zwiększonymi możliwościami w zakresie wypełniania zadań typowo myśliwskich. Po opracowaniu własnymi siłami samolotu F-1, podobne oczekiwania miano wobec projektu FS-X. Było to tym bardziej uzasadnione, iż Instytut Badań i Rozwoju Techniki (Gijutsu Kenkyū Honbu, Technical Research and Development Institute – TRDI), rozszerzył swoje możliwości w zakresie projektowania nowych konstrukcji, opracowując technologię metod komputerowego wspomagania projektowania, systemu kierowania ogniem, cyfrowej awioniki i układu sterowania z uwolnioną statecznością. Opublikowany 17 września 1986 roku raport dość optymistycznie przewidywał, iż budowa samolotu w ramach programu FS-X, w oparciu tylko o rodzimą myśl techniczną jest jak najbardziej możliwa, za wyjątkiem silników, które będzie trzeba pozyskać od zagranicznego producenta. Opierając się na konkluzjach raportu, TRDI zleciło koncernom Mitsubishi i Kawasaki rozpoczęcie wstępnych prac na projektem FS-X. Zaprezentowane przez obydwie wytwórnie projekty, przewidywały budowę samolotu z podwójnym usterzeniem pionowym oraz, jak w projekcie Mitsubishi oznaczonym jako JF210, dodatkowym przednim usterzeniem. Dalsze prace napotkały jednak narastające trudności. Wielozadaniowość samolotu, wymagająca pogodzenia w jednym płatowcu funkcji szturmowych, atakowania celów nawodnych oraz zadań typowo myśliwskich okazała się za dużym wyzwaniem jak na możliwości japońskiego przemysłu. Stopień trudności, opracowanie zupełnie nowych komponentów i technologii były możliwe do przezwyciężenia i realizacji ale wymagało to czasu oraz bardzo dużych nakładów finansowych, czyniąc cały program nieopłacalnym. Mając to na uwadze, w październiku 1985 roku rozpoczęto prace mające na celu oszacowanie możliwości pozyskania zagranicznej, gotowej konstrukcji. Pod uwagę brano samoloty General Dynamics F-16 Fighting Falcon, McDonnell Douglas F/A-18 Hornet i Panavia Tornado IDS. Amerykańscy producenci, zaproponowali Japonii udział we wspólnym opracowaniu samolotu, jak najlepiej spełniającego japońskie oczekiwania. 11 kwietnia 1987 roku do Japonii przybyła delegacja amerykańskiego Departamentu Obrony. Goście odwiedzili między innymi zakłady Mitsubishi w Nagoi. Mieli okazje zapoznać się z prowadzonymi tam projektami, w tym technologią produkcji materiałów kompozytowych, pracami nad projektami stealth, radiolokacją, układami sterowania z uwolnioną statecznością. Rozmach i osiągnięcia japońskich inżynierów wywarły na amerykanach bardzo duże wrażenie, na tyle duże, iż w opinii amerykańskiego Departamentu Obrony, Japonia była w stanie wybudować nowy samolot w oparciu tylko o rodzimy przemysł aczkolwiek koszty jakie musiałaby przy tym ponieść, stawiają pod dużym znakiem zapytania realizacje całego przedsięwzięcia. Z jednej strony, istotnie osiągnięcia japońskiego przemysłu wywarły bardzo pozytywne wrażenie, z drugiej jednak strony, na opinii amerykanów mogła również zaważyć chęć wspierania własnych, amerykańskich producentów lotniczych[3].

28 czerwca 1987 roku, japoński minister stanu ds. obrony, Yūkō Kurihara, podczas oficjalnego spotkania z amerykańskim sekretarzem obrony Casparem Weinbergerem, zadeklarował chęć wspólnego wybudowania samolotu w ramach programu FS-X. Za deklaracją japońskiego polityka poszły czyny. W lipcu tego samego roku z orbity zainteresowań wypadł europejski Panavia Tornado a do grona potencjalnych nabytków dołączył McDonnell Douglas F-15 Eagle. Aby ocenić istniejące konstrukcje i wybrać najbardziej odpowiednią, Bōei-shō powołało do życia Wspólną Grupę Studialną Prywatnych Przedsiębiorstw (Minkan Kigyō Gōdō Kenkyūkai - Private Enterprises Joint Sudy Group). W jej skład weszli przedstawiciele największych japońskich przedsiębiorstw branży lotniczej, elektronicznej i silnikowej. Efektem prac grupy był opublikowany we wrześniu 1987 roku raport, przedstawiający wyniki analizy pod kątem między innymi osiągów, kosztów prac, ceny jednostkowej, charakterystyki stealtch wybranych samolotów F-15, F-16 i F-18. W swojej konkluzji, autorzy raportu stwierdzili, że najlepszą opcją, ale nie idealną jest samolot F-16. Oferował on najmniejsze koszty w zakresie wymaganych prac modernizacyjnych i ceny samolotu, jednak jego konstrukcja czyniła potencjalne osiągi samolotu po modernizacji niezadowalającymi. Podobnie sytuacja wyglądała w zakresie charakterystyki stealtch. Na drugim miejscu znalazł się F-15, którego osiągi były jak najbardziej zadowalające ale implementacja technologii stealtch w nowym projekcie będzie trudna do uzyskania. Wyrażano również obiekcję co do niezawodności jednosilnikowego układu napędowego. Prace w oparciu o F-15 pociągną za sobą również wyższe koszty niż F-16. Ostatnie miejsce zajął F-18, o zadowalających osiągach ale o najwyższych kosztach przystosowania do japońskich wymagań[3].

W październiku 1987 roku po serii spotkań z Weinbergerem oraz przedstawicielami General Dynamics i McDonnell Douglas, którzy byli nawet skłonni do wspólnego opracowania dwusilnikowej wersji F-16 aby rozwiać wątpliwości Japończyków do jednosilnikowego układu napędowego, zapadła ostateczna decyzja. 23 października 1987 roku oficjalnie ogłoszono, że samolot wybudowany w ramach programu FS-X, powstanie we współpracy japońsko-amerykańskiej w oparciu o konstrukcje F-16C/D[3].

Na drodze do współpracy[edytuj]

Decyzja z 23 października 1987 roku zapoczątkowała żmudne negocjacje pomiędzy obydwiema stronami, mające na celu ostateczne ustalenie warunków amerykańsko-japońskiej współpracy. Nadzór nad przebiegiem prac i ich zgodność z przyjętymi wymaganiami miała nadzorować, utworzona 1 kwietnia 1988 roku specjalna komórka ds. FS-X (Jiki Shien Sentōki Shitsu - Next Generation Support Fighter Room). Wchodziła ona w skład Wydziału Technicznego Biura Sztabu Lotnictwa (Kōkū Bakuryō Kanbu Gijutsubu - Air Staff Office Technology Department). 2 czerwca tego samego roku, amerykański sekretarza obrony Frank Carlucci i japoński minister stanu ds. obrony Tsutomu Kawara podpisali porozumienie o współpracy i rozwoju (Memorandum of Understanding) samolotu FS-X. Według porozumienia, podział prac projektowych ma wynieść 60 do 40 na rzecz Stanów Zjednoczonych. Samolot powstanie w oparciu o japońskie wymagania, koszty związane z rozwojem nowej konstrukcji w całości poniesie strona japońska, japońskie firmy będą głównymi wykonawcami projektu, nowo-powstałe lub udoskonalone istniejące już technologie w trakcie programu będą należeć do strony japońskiej. Nad całością prac, nadzór sprawować będzie japońska Agencja Obrony. Dla obydwu stron porozumienia było ono kompromisem. Strona japońska, zdając sobie sprawę z ewentualnych korzyści związanych z transferem technologii, który w przyszłości mógłby zaowocować rozwojem całej, krajowej branży lotniczej, ambicje miała jednak większe. Tym razem, chęć zbudowania nowoczesnego myśliwca wielozadaniowego tylko siłami krajowych producentów musiała zostać odłożona na później. W Stanach obawiano się, że zastrzyk technologiczny jaki wykona Ameryka, umożliwi japońskim przedsiębiorstwom lotniczym ekspansję, podobną do tej, jaka stała się udziałem japońskich firm elektronicznych w skali całego świata. Za obawami poszły i czyny, ograniczono Japończykom dostęp do kodów źródłowych oprogramowania F-16, renegocjowano większy udział amerykańskich firm w produkcji części i podzespołów. Samolot mógł być napędzany silnikiem tylko amerykańskiej produkcji a wszystkie uzyskane w ramach programu FS-X nowe technologie, nie mogły być przekazywane innym krajom przez Japonię. Czas poświęcony na renegocjacje warunków umowy, opóźnił jego rozpoczęcie o 18 miesięcy[3].

Wersje myśliwca[edytuj]

  • F-2A – jednomiejscowy wariant bojowy, 62 sztuki
  • F-2B – dwumiejscowy wariant szkolno-bojowy, 32 sztuki
  • XF-2A – jednomiejscowa bojowa wersja prototypowa
  • XF-2B – dwumiejscowa szkolno-bojowa wersja prototypowa

Produkcja seryjna[edytuj]

Produkowane seryjnie samoloty oznaczono F-2A (jednomiejscowy wariant bojowy) i F-2B (dwumiejscowy wariant szkolno-bojowy). Ten ostatni dysponował tymi samymi możliwościami bojowymi, jak jego jednomiejscowy odpowiednik, jednak ze względu na mniejszą ilość paliwa wszystkie promienie działania są od 20 do 15% mniejsze, niż przedstawione obok wartości dotyczące F-2A.

Modyfikacje w stosunku do F-16C[edytuj]

Modyfikacja F-16C block 40 F16farnboroughwiki.jpg Mitsubishi F-2A Hyakuri F-2 02.JPG
Powierzchnia skrzydeł 27,87 m² 34,84 m²
Wielkość anteny radaru Radar AN/APG-68 (mniejszy) Radar Mitsubishi J/APG-1 (większy)
Prędkość maksymalna 2200 km/h 2400 km/h
Pułap
  • 15 250 m (z uzbrojeniem)
  • 18 000 m (w szczególnych warunkach, nieoperacyjnie)
18 000 m (w czasie misji bojowych)
Cechy stealth
  • Pomijalne

(Częściowo lakier absorbujący promieniowanie)

  • Skrzydła z materiałów kompozytowych
  • Poszycie z materiałów RAM
  • Lakier absorbujący promieniowanie
Osłona kabiny Dwuczęściowa Trzyczęściowa
Masa startowa 19 200 kg (42 300 lb) 22 100 kg (48 700 lb)
Uzbrojenie
  • Działko M61 Vulcan kal. 20 mm
  • Tylko pociski i rakiety na wyposażeniu USAF bądź pokrewne
  • łącznie 6 zaczepów
  • Działko JM61A1 kal. 20 mm
  • uzbrojenie poszerzone o pociski i rakiety produkcji japońskiej
  • łącznie 8 zaczepów
Cena bez pakietu uzbrojenia 18,8 mln USD (1998) ok. 100 mln USD (1996)
Porównanie samolotów F-2 i F-16
  • 25% większa powierzchnia skrzydeł
  • użyte materiały kompozytowe w celu zmniejszenia masy i odbicia radarowego
  • większy nos do pomieszczenia większej anteny radaru
  • większe skrzydła
  • większa prędkość
  • trzyczęściowa owiewka kokpitu
  • inne uzbrojenie
F-2B

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Maciej Hypś: Japońskie myśliwce naprawione po tsunami. 23 kwietnia 2015. [dostęp 26 kwietnia 2015].
  2. Japonia poszukuje następcy dla F-2, „Lotnictwo Aviation International”, nr 8 (2016), s. 8, ISSN 2450-1298
  3. a b c d e Leszek A. Wieliczko, Mitsubishi F-2 F-16 po japońsku, „Lotnictwo”, nr 3 (2017), s. 22–38, ISSN 1732-5323

Linki zewnętrzne[edytuj]