Amunicja kasetowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska bomba kasetowa ZK-300

Amunicja kasetowaamunicja zawierająca od kilku do kilkuset ładunków małego wagomiaru (subamunicji). W zaprogramowanym momencie bądź po wykryciu celu w polu rażenia amunicji, subamunicja jest uwalniana z głowicy bądź bomby kasetowej siłą wybuchu niewielkiego ładunku prochowego lub siłą odśrodkową.

Amunicja kasetowa może zawierać subamunicję o różnym działaniu (odłamkową, przeciwpancerną, chemiczną itp.). Pociski kasetowe służą do rażenia celów powierzchniowych (subamunicja odłamkowa, chemiczna, zapalająca) lub punktowych (subamunicja przeciwpancerna). Amunicja kasetowa eksploduje w powietrzu nad celem (celami), uwalniając kilkadziesiąt do kilkuset mniejszych ładunków o polu rażenia stadionu piłkarskiego[1].

Zakaz używania amunicji kasetowej[edytuj | edytuj kod]

Niewybuch subamunicji, prawdopodobnie typu BLU-26. Równina Dzbanów, Laos

30 maja 2008 podczas konferencji w Dublinie 111 państw poparło zakaz używania bomb kasetowych. Od głosu wstrzymała się m.in. Polska, mająca na wyposażeniu kilka typów bomb kasetowych RBK, LBKas-250, ZK-300[2] [3] . Konwencja o zakazie użycia amunicji kasetowej weszła w życie 1 sierpnia 2010[1][4]. Do dziś (listopad 2017) Polska, obok między innymi Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin, nie została sygnatariuszem konwencji i nie jest związana zakazem. Powodem niepodpisania przez Polskę konwencji jest fakt, iż broń tego rodzaju stanowi jedyny na wyposażeniu polskich sił zbrojnych środek bojowy o szerokim polu rażenia.

Benedykt XVI powiedział 4 kwietnia 2009 roku: "W dziesięć lat od wejścia w życie konwencji o zakazie używania tej broni i po niedawnym rozpoczęciu składania podpisów pod konwencją zakazującą używania amunicji kasetowej, pragnę zachęcić kraje, które jeszcze tego nie uczyniły, by bez wahania podpisały tego typu ważne instrumenty humanitarnego prawa międzynarodowego, które od początku popiera Stolica Apostolska. Wyrażam również moje poparcie dla każdej inicjatywy, mającej na celu niezbędną pomoc ofiarom tej niszczycielskiej broni."[5]

Produkcja bomb kasetowych w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Polscy producenci amunicji kasetowej należą do grupy kapitałowej Bumar:

Kraje, które wykorzystywały amunicję kasetową[edytuj | edytuj kod]

Co najmniej piętnaście krajów wykorzystywało amunicję kasetową w historii (od czasu utworzenia Organizacji Narodów Zjednoczonych). Wszystkie te narody posiadają jeszcze zapasy tej amunicji[12]. Kraje, które podpisały Deklarację z Wellington, zgadzając się co do zasady z zakazem bomb kasetowych, wymienione są pogrubione.

Ponadto co najmniej trzy kraje, które już nie istnieją (ZSRR, Jugosławia i Rodezja), używały bomb kasetowych.

Kraje które produkowały amunicję kasetową[edytuj | edytuj kod]

Co najmniej 31 krajów produkowało amunicję kasetową w historii (od czasu utworzenia Organizacji Narodów Zjednoczonych). Niektóre produkują ją do chwili obecnej. Kraje, które podpisały Deklarację z Wellington, zgadzając się co do zasady z zakazem bomb kasetowych, wymienione są pogrubione.

Kraje posiadające zapasy amunicji kasetowej[edytuj | edytuj kod]

W 2008 r. w co najmniej 76 krajach przechowywane są zapasy amunicji kasetowej. Kraje, które podpisały Deklarację z Wellington, zgadzając się co do zasady zakazu bomb kasetowych, wymienione są pogrubione.

Historia użycia[edytuj | edytuj kod]

Izrael użył bomb kasetowych podczas agresji na Liban. Były to CBU-58[18][19].

  • 1982 r. Falklandy

Podczas wojny o Falklandy-Malwiny Wielka Brytania użyła bomb kasetowych BL755 zrzucanych przez Sea Harriera[20].

  • Liban, 1982

Izrael użył bomb kasetowych CBU-58 do atakowania celów cywilnych m.in. w Bejrucie. Ponieważ były to pociski wyprodukowane i sprzedane przez USA, a Izrael złamał umowy podpisane przy zakupie broni, wszczęte zostało dochodzenie Kongresu Stanów Zjednoczonych. Administracja Ronalda Reagana wprowadziła embargo na dostawy broni kasetowej do Izraela. Zniesiono je jednak już po sześciu latach[19][21].

  • Libia, 1986

Podczas nalotów lotniczych na Libię (operacja Vicinity of Libya oraz El Dorado Canyon) McDonnell Douglas F/A-18 Hornet oraz LTV A-7 Corsair II należące do USA zrzuciły Mk-20 Rockeye[22] na libijskie statki oraz zbombardowały tymi bombami kasetowymi Beninę[23]. Na pamiątkę bombardowań ustawiono pomnik Pięść zgniatająca amerykański samolot myśliwski.

  • 1990 r. Irak

Podczas wojny w Zatoce Perskiej USAF zrzuciły 1105 bomb CBU-89[24].

Podczas I wojny czeczeńskiej Rosja 3 stycznia 1995 r. zbombardowała czeczeńską miejscowość Szali bombami kasetowymi[25][26].

W maju 1995 r. z samobieżnej wyrzutni Orkan Serbowie ostrzelali amunicją kasetową[27] Zagrzeb[28]. Zginęło kilkanaście osób, a 131 zostało rannych. O odpowiedzialność za atak oskarżony został Milan Martić[29], Milan Čeleketić [30] oraz gen. Momczilo Periszić[31]

  • Bośnia i Hercegowina, 1995

Podczas Operacji Deliberate Force NATO 30 sierpnia 1995 roku należący do sił powietrznych USA samolot A-10A zrzucił bombę kasetową CBU-87B/B[32] na stanowisko moździerza artyleryjskiego należącego do bośniackich Serbów[33].

Polscy żołnierze mieli na wyposażeniu naboje kasetowe Rad-2 do moździerzy 98 mm. Rozkaz użycia moździerza z kasetową amunicją dostali żołnierze strzelający do wioski Nangar Khel[34][35], brak jest jednak dowodów na użycie tej amunicji przez Polaków.

Stany Zjednoczone zrzuciły ponad 1000 bomb kasetowych zawierających ok. 250 tys. subamunicji w okresie od października 2001 do marca 2002 roku. Użyte zostały: CBU-87[36], CBU-103, Navy CBU-99s, CBU-100s, JSOW-AS[37] [38]. W tym samym czasie zrzucano racje żywnościowe w tym samym żółtym kolorze co mini-pociski z bomby CBU-87[39][40][41].

Na Liban spadło ok. 4 miliony pocisków z bronią kasetową w 962 atakach. Wg Human Rights Watch używanie przez IDF amunicji kasetowej było masowe i nieproporcjonalne, z pogwałceniem międzynarodowego prawa humanitarnego[42].

Ośrodek Koordynacji Działań Narodów Zjednoczonych (UN-MACC) zajmujący się zbieraniem informacji o minach, niewypałach bomb i innego rodzaju amunicji zidentyfikował ponad 800 obszarów z pozostałościami po użytych bombach kasetowych. [43]

Użyto subamunicji kasetowej typu:

  • BLU-63 z bomby kasetowej CBU-58B wyprodukowane w latach 1970-1978
  • M77 wystrzeliwane z samobieżnej polowej wyrzutni rakietowej MLRS
  • M42, M46 przenoszone przez pociski artyleryjskie M483A1
  • M77 przenoszone przez rakiety M26 MLRS
  • M85 przenoszone przez pociski artyleryjskie M395, M396 155mm
  • MZD-2 produkcji Chińskiej, przenoszone przez rakiety z wyrzutni 122 mm[44]

[45]

Departament Stanu USA wszczął dochodzenie, czy Izrael wbrew umowom nie stosował amerykańskich bomb kasetowych do atakowania celów cywilnych w Libanie [46].

  • Gruzja, 2008
  • Strefa Gazy, 2008/2009
  • Tajlandia-Kambodża, 2011
  • Libia, 2011 – w czasie bitwy o Misratę w kwietniu 2011 roku dokonano bombardowania dzielnicy mieszkalnej pociskami typu MAT-120  wyprodukowanymi przez hiszpańską firmę Instalaza. Zginęło osiem osób[47][48].
  • Sudan, 2012 – wojska Sudanu przeprowadzały bombardowania ludności cywilnej w Kordofanie Południowym z użyciem bomby kasetowej typu RBK-500 pomimo podpisania Deklaracji z Wellington[49]
  • Jemen, 2016 – lotnictwo Arabii Saudyjskiej użyło bomb kasetowych CBU-105 przeciwko rebeliantom Huthi[50]. Bomby stworzone zostały przez konsorcjum Texaco Systems Corporation i sprzedane zostały Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonym Emiratom Arabskim przez Stany Zjednoczone[51]. USA wstrzymały dostawy bomb kasetowych do Arabii Saudyjskiej w związku z doniesieniami o coraz większej liczbie ofiar wśród cywilów. Zgodnie z umową z 2013 roku USA miały dostarczyć Arabii Saudyjskiej 1300 sztuk CBU-105[52].
  • Syria, 2012[1], Syria, 2016
    • Bombardowanie przez Rosję okolic Aleppo z samolotów Su-34 przy użyciu bomb RBK-500U oraz bomb zapalających ZAB-2.5SM, co było złamaniem konwencji genewskiej, która zakazuje używania amunicji zapalającej w rejonach skupienia ludności cywilnej, bez względu na okoliczności[53].
    • 16 czerwca 2016 rosyjskie lotnictwo zbombardowało bombami kasetowymi garnizon At-Tanf w południowo-wschodniej Syrii gdzie przebywały Amerykańskie i brytyjskie jednostki specjalne. Nie zginął nikt oprócz islamistów[54].
    • 2 sierpnia 2016 po zestrzeleniu śmigłowca Mi-8 w rejonie Aleppo i śmierci 5 Rosjan, przeprowadzono operację lotniczą „Возмездие” (ros. „Odwet”). Użyto w niej amunicję kasetową oraz bomby paliwowo-powietrzne[55].
  • Wschodnia Ukraina od 2014

Ostrzał rakietowy we wschodniej Ukrainie, w tym gęsto zaludnionych okolicach Donbasu i Doniecka. W Donbasie po walkach w 2014 r. znaleziono 22 bomby i rakiety zawierające w sumie 912 małych ładunków[56].

Użyto:

    • Pociski rakietowe 9M27K1 z subamunicją 9N210, 9N235 wystrzelone z BM-27 Huragan
    • Pociski rakietowe 9M55K z subamunicją 9N235 wystrzelone z BM-30 Smiercz[57]

BM-27 Huragan oraz Smiercz są wykorzystywane przez separatystów oraz znajdują się na wyposażeniu wojsk ukraińskich[58][59]. Wg HRW obie strony konfliktu używały amunicji kasetowej[60].

Śmierci cywilów od niewybuchów bomb kasetowych[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej niebezpieczną cechą bomb kasetowych jest to, że ok. 10 proc. małych ładunków stanowią niewybuchy które działają jak miny[61]. W Wietnamie ludzie wciąż giną w wyniku wybuchów bomb kasetowych i innych przedmiotów pozostawionych przez USA i wietnamskie sił zbrojne. Do 2011 roku niewybuchy zabiły ponad 40 tys. osób, a raniły ponad 60 tys[62]. Na Laos w latach 1964–1973 zrzucono 270 mln bomb podczas 580 tys. bombardowań. 10 z 18 prowincji kraju uznawane jest za „poważnie skażone” przez niewybuchy[63]. Podczas wojny NATO przeciwko Jugosławii bomby kasetowe zrzucono m.in. w Kosowie. Od początku wojny w 1992 roku do końca 2009 roku ucierpiało od min 7431 osób[64].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Assad forces using cluster bombs in Syria war-Human Rights Watch (ang.). Reuters, 2012-10-14. [dostęp 2012-10-14].
  2. Bomby kasetowe w naszych arsenałach, Piotr Zychowicz, Rzeczpospolita 30-05-2008, [dostęp 1.06.2008]
  3. Odpowiedź na interpelację w sprawie bomby kasetowej, orka2.sejm.gov.pl [dostęp 2017-11-21].
  4. Convention on Cluster Munitions, Lista stron (ang.)
  5. Papież przeciwko bombom kasetowym
  6. Dezamet czeka na nowe zamówienia
  7. Dezamet ładuje granatniki
  8. MN-123
  9. Bułgaria ratuje Kraśnik
  10. Rakiety dla Langust
  11. Polska pochwała amunicji kasetowej
  12. http://www.stopclustermunitions.org/the-problem/countries/ Lista krajów zaangażowanych w problem broni kasetowej.
  13. Dodatek do rozdziału 9 Cassinga Raid | autor=Edward McGill Alexander
  14. MND says Taiwan is ready to make cluster-bombs - Taipei Times
  15. Estonia remains clusterbombs in its weaponry
  16. Air Force Weapons: Alpha Bomb. South African Air Force. [dostęp 2011-07-13].
  17. Podpis pogodbe o kasetnem strelivu:: Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija
  18. Lebanonwire.com | UNIFIL presses Israel for location of land mines
  19. a b http://www.law.du.edu/documents/djilp/38No1/Barak-Final.pdf
  20. [1], Uzbrojenie sea harriera w 1982
  21. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-11-21].
  22. http://web.bg.uw.edu.pl/welw/military.pl/uzbrojnie_lot/bomby/mk-20_rockeye/index.html Opis Mk-20 Rockeye
  23. Landmine and Cluster Munition Monitor, www.the-monitor.org [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  24. http://www.designation-systems.net/dusrm/app5/wcmd.html Opis bomb CBU
  25. [2], Raport Human Rights Watch
  26. 'These People Can Never Be Pacified': A Report From The Besieged City, Where Russian Bombs Haven't Dented Chechen Resolve, Newsweek, Jan 16, 1995
  27. http://www.the-monitor.org/custom/index.php/region_profiles/print_theme/838
  28. Protecting Civilians through the Convention on Cluster Munitions | HRW, www.hrw.org [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  29. http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612_summary_en.pdf
  30. http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_summary.pdf
  31. http://wyborcza.pl/1,75477,10240157,Kolejny_serbski_zbrodniarz_skazany.html Skazanie gen. Momczilo Periszića
  32. CBU-87 Combined Effects Munitions (CEM) - Dumb Bombs, www.globalsecurity.org [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  33. Richard L. Sargent: Weapons Used in Deliberate Force (ang.). W: Deliberate Force A Case Study in Effective Air Campaigning [on-line]. Air University. [dostęp 2011-04-02]. s. 257-270.
  34. Polska zbroi się w bomby kasetowe, www.tvn24.pl [dostęp 2017-11-21].
  35. Nowe pociski do moździerzy, www.polska-zbrojna.pl [dostęp 2017-11-21].
  36. Backgrounder: Cluster Bombs in Afghanistan (Human Rights Watch October 2001), www.hrw.org [dostęp 2017-11-21].
  37. Cluster Bombs and their use by the United States in Afghanistan | HRW, www.hrw.org [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  38. USAF Drops Multiple Cluster Bombs | Military.com, www.military.com [dostęp 2017-11-21].
  39. Afganistan: to bomba - czy jedzenie? - WP Wiadomości, wiadomosci.wp.pl [dostęp 2017-12-02] (pol.).
  40. BBC NEWS | UK | The cluster bomb controversy, news.bbc.co.uk [dostęp 2017-12-02].
  41. http://edition.cnn.com/2001/US/11/01/ret.afghan.fooddrops
  42. Israel’s Use of Cluster Munitions in Lebanon in July and August 2006 | HRW, www.hrw.org [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  43. Izrael ? USA: Wezwanie Izraela do przekazania map ataków z użyciem bomb kasetowych w południowym Libanie – Amnesty International, amnesty.org.pl [dostęp 2017-11-21] (pol.).
  44. Israel’s Use of Cluster Munitions in Lebanon in July and August 2006 | HRW, www.hrw.org [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  45. Izrael ? USA: Wezwanie Izraela do przekazania map ataków z użyciem bomb kasetowych w południowym Libanie – Amnesty International, amnesty.org.pl [dostęp 2017-11-21] (pol.).
  46. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-11-21].
  47. Powstańcy libijscy: Kaddafi stosuje bomby kasetowe, www.rmf24.pl [dostęp 2016-03-08].
  48. The use of cluster munitions in Misrata, Human rights investigations, 25 maja 2011 [dostęp 2016-06-24].
  49. New evidence shows Sudan is dropping cluster munitions onto civilian areas. [dostęp 02-06-2012].
  50. Yemen: Saudi Arabia used cluster bombs, rights groups says - BBC News, www.bbc.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  51. Saudyjczycy stosują w Jemenie zabronione bomby dostarczane przez USA, www.tvn24.pl [dostęp 2017-11-21].
  52. Biały Dom zamroził dostawy bomb kasetowych do Arabii Saudyjskiej - Sputnik Polska, pl.sputniknews.com [dostęp 2017-11-21] (pol.).
  53. Rosyjska telewizja ujawniła użycie bomb zapalających w Syrii [dostęp 2016-06-24].
  54. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2017-11-21].
  55. Odwet Rosji. Ponad 120 nalotów w rejonie zestrzelenia rosyjskiego Mi-8 | Defence24, www.defence24.pl [dostęp 2017-11-21].
  56. HRW: w Donbasie używają bomb kasetowych, www.tvn24.pl [dostęp 2017-11-21].
  57. Ukraine: Widespread Use of Cluster Munitions | Human Rights Watch, www.hrw.org [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  58. Smiercze w Donbasie. Ostrzał Kramatorska, www.tvn24.pl [dostęp 2017-11-21].
  59. Współczesna technika wojskowa: BM-27 URAGAN broń separatystów, militarium75.blogspot.com [dostęp 2017-11-21].
  60. Amunicja kasetowa na Ukrainie - tvp.info, www.tvp.info [dostęp 2017-11-21] (pol.).
  61. Amerykanie używają w Iraku bomb kasetowych, wyborcza.pl [dostęp 2017-11-21] (pol.).
  62. Wietnam i Laos wciąż walczą z amerykańskimi niewypałami, www.wiadomosci24.pl [dostęp 2017-11-21] (pol.).
  63. Wizyta Baracka Obamy w Laosie, www.tvn24.pl [dostęp 2017-11-21].
  64. Najbardziej zagrożone minami państwo na świecie – Wiadomości – polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2017-11-21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]