Obiekt transneptunowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Występowanie obiektów transneptunowych (dane z 2012 roku)

Obiekty transneptunowe, transneptuny lub transneptunowce (ang. trans-Neptunian objectTNO) – planetoidy obiegające Słońce po orbitach, znajdujących się poza trajektorią Neptuna. Należą do nich ciała wielkości Plutona oraz mniejsze. Obszar ich występowania dzielony jest na Pas Kuipera i dysk rozproszony; niektóre jeszcze odleglejsze ciała określa się jako obiekty odłączone.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Poza orbitą Neptuna krąży zapewne wiele tysięcy planetoid; do stycznia 2019 odkryto ponad 3100 takich ciał (według stanu na dzień 1 stycznia 2019 roku 3108 obiektów, z czego 529 miały nadane numery, w tym 29 miało nadane nazwy[1]). Ważnym składnikiem tych ciał, podobnie jak lodowych księżyców krążących wokół gazowych olbrzymów, jest lód. Obiekty te charakteryzują się często czerwoną barwą powierzchni, co tłumaczy się faktem, że są wystawione na silne oddziaływanie promieniowania kosmicznego, wywołującego przemiany fizyczne i chemiczne powierzchni.

Klasy obiektów transneptunowych[edytuj | edytuj kod]

Wśród obiektów transneptunowych można wyróżnić:

Ciała krążące w pasie Kuipera

  • Plutonki – pozostające w rezonansie orbitalnym 3:2 z Neptunem, co oznacza, że na trzy obiegi orbitalne Neptuna przypadają dwa obiegi obiektu transneptunowego. W tej grupie znajduje się Pluton, do plutonków zalicza się także małe ciała.
  • Twotina – planetoidy transneptunowe, krążące wokół Słońca w rezonansie orbitalnym 2:1 z Neptunem, czyli na dwa obiegi orbitalne Neptuna przypada jeden obieg planetoidy

(istnieją także inne obiekty pozostające w rezonansie orbitalnym z Neptunem).

  • Cubewana – obiekty nie wykazujące rezonansów orbitalnych (klasyczne).

Obiekty spoza pasa Kuipera

  • Obiekty z dysku rozproszonego – planetoidy, których orbity zostały mocno zmienione w wyniku oddziaływań grawitacyjnych gazowych olbrzymów, same obiekty zaś wyrzucone na trajektorie znajdujące się dalej od Słońca. Należy do nich największy znany obiekt transneptunowy, (136199) Eris.
  • Obiekty odłączone – pośrednia kategoria pomiędzy dyskiem rozproszonym a obiektami z obłoku Oorta.
  • Obiekty z obłoku Oorta – ciała (planetoidy, komety, pył i gaz) obiegające Słońce w odległości od 300 do 100 000 j.a.

Największe obiekty transneptunowe, zaliczone do grupy planet karłowatych, nazywa się plutoidami. Mogą one krążyć zarówno w pasie Kuipera, jak i w dysku rozproszonym. Do tej grupy zalicza się (134340) Pluton, (136199) Eris, (136108) Haumea oraz (136472) Makemake.

Misje badawcze[edytuj | edytuj kod]

19 stycznia 2006 roku w kierunku Plutona wysłano sondę kosmiczną New Horizons, której celem jest także badanie planetoid z Pasa Kuipera. 14 lipca 2015 roku sonda minęła Plutona i jego układ księżyców, przeprowadzając pierwsze obserwacje obiektów transneptunowych z bliska[2]. 1 stycznia 2019 sonda przeleciała w odległości około 3500 km od znacznie mniejszego obiektu (486958) Arrokoth[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. JPL Small-Body Database Search Engine (ang.). [dostęp 2019-01-01]. – baza danych małych ciał Układu Słonecznego Jet Propulsion Laboratory
  2. NASA's Three-Billion-Mile Journey to Pluto Reaches Historic Encounter (ang.). The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory, 2015-07-14. [dostęp 2015-07-14].
  3. Sonda New Horizons wysyła informacje o udanym przelocie. Urania – Postępy Astronomii, 2019-01-01. [dostęp 2019-02-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]