(136472) Makemake

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
(136472) Makemake
Zdjęcie Makemake i jego księżycaz Teleskopu Hubble’a
Zdjęcie Makemake i jego księżyca
z Teleskopu Hubble’a
Odkrywca Michael Brown, Chad Trujillo i David Rabinowitz[1]
Data odkrycia 31 marca 2005[1]
Nr kolejny 136472
Oznaczenie tymczasowe 2005 FY9
Charakterystyka orbity (J2000)
Występowanie
planetoidy
obiekt transneptunowy[1][2]
Półoś wielka 45,76[1] au
Mimośród 0,1540[1]
Peryhelium 38,71[1] au
Aphelium 52,81[1] au
Okres obiegu
wokół Słońca
309,57[1] lat
Śr. prędkość ok. 4,4 km/s
Inklinacja 28,99[1]°
Charakterystyka fizyczna
Średnica biegunowa: 1430 ± 9 km
równikowa:1502 ± 45[3] km
Masa ~2,9 × 1021[a] kg
Średnia gęstość 1,7 ± 0,3[3] g/cm3
Okres obrotu 7,77[4] h
albo 22,48[1] h
Albedo 0,77 ± 0,03[3]
Jasność absolutna –0,3[1]m
Satelity naturalne 1 – S/2015 (136472) 1

Makemake (oficjalnie: (136472) Makemake) – trzecia co do wielkości rozpoznana planeta karłowata i trzeci co do wielkości obiekt transneptunowy zaliczany do plutoidów. Jego średnica to około ⅔ średnicy Plutona. Jego ekstremalnie niska średnia temperatura (około 30 K) sprawia, że jego powierzchnię pokrywa najprawdopodobniej metanowy i etanowy lód[5]. Obiekt ten nie posiada atmosfery[3].

Odkrycie[edytuj]

Makemake, pierwotnie oznaczony jako 2005 FY9 (nieformalnie zwany również Easterbunny, czyli „Wielkanocny zajączek”), został odkryty w Obserwatorium Palomar 31 marca 2005 roku, lecz o odkryciu tego ciała poinformowano 29 lipca 2005 roku – w tym samym dniu świat dowiedział się o istnieniu jeszcze dwóch innych obiektów transneptunowych: Eris, która początkowo wydawała się większa od uznawanego wówczas za planetę Plutona i nieco mniejszej Haumei.

11 lipca 2008 obiekt otrzymał nazwę „Makemake” i został zakwalifikowany jako planeta karłowata i plutoid[6]. Nazwa pochodzi od Make-make, boga – stwórcy ludzkości w wierzeniach mieszkańców Wyspy Wielkanocnej.

Orbita[edytuj]

Orbity Makemake (niebieska), Haumei (zielona) i Plutona (czerwona)

Orbita Makemake nachylona jest do płaszczyzny ekliptyki pod kątem 29° i umiarkowanie eliptyczna (e~0,154). Na jeden obieg wokół Słońca ciało to potrzebuje prawie 310 lat. Obecnie oddalone jest o ponad 52 j.a.[7] od Słońca, zbliżając się do aphelium orbity (minie aphelium w 2035 roku).

Właściwości fizyczne[edytuj]

Artystyczna wizja Makemake

Makemake jest bardzo dużym obiektem wśród transneptunów – ma ok. 1500 km średnicy równikowej. Ma wysokie albedo, sięgające ok. 0,8. Jest trzecim co do wielkości i jasności obiektem transneptunowym. Jest wystarczająco jasny, by był widoczny przez duże teleskopy amatorów. Jego jasność absolutna to –0,3m.

Jest planetą karłowatą, która być może bardzo szybko obraca się wokół własnej osi – w ciągu 7,77 godziny[4], choć podawany jest także okres obrotu 22,48 godziny[1]. Temperatura powierzchni tego ciała to obecnie ok. 29 K, w miarę zbliżania się do peryhelium może wzrosnąć do 34 K. Analizy widmowe powierzchni wykazały obecność ziaren metanu o rozmiarach około 1 cm. W przeciwieństwie do Plutona czy Eris, na powierzchni Makemake występuje mało azotu[5]. Przyczyna tego jest dotąd nieznana.

13 kwietnia 2012 roku miała miejsce okultacja gwiazdy NOMAD 1181-0235723 przez Makemake. Pozwoliła ona stwierdzić, że Makemake nie posiada globalnej atmosfery, a co najwyżej lokalne chmury gazu przy powierzchni. Dzięki temu zjawisku można było także dokładnie wyznaczyć rozmiary obiektu. Makemake ma kształt spłaszczonej elipsoidy obrotowej, o długiej osi długości 1502 ± 45 km i krótkiej osi (między biegunami) długości 1430 ± 9 km[3].

Księżyce[edytuj]

26 kwietnia 2016 roku poinformowano o odkryciu w danych z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a pierwszego księżyca krążącego wokół Makemake. Księżyc, który uzyskał oznaczenie S/2015 (136472) 1 (a nieformalnie nazywany jest przez naukowców MK 2) został dostrzeżony w odległości ok. 20 000 km od Makemake, a wstępnie jego średnicę oszacowano na 180 km. Jeżeli obiekt ten znajduje się na orbicie kołowej to okres orbitalny wynosi co najmniej 12 dni[8][9].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Obliczona na podstawie wymiarów i szacowanej gęstości.

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g h i j k l JPL Small-Body Database Browser: 136472 Makemake (2005 FY9) (ang.). 2016-04-16 last obs. used. [dostęp 2016-04-28].
  2. Wm. Robert Johnston: List of Known Trans-Neptunian Objects (ang.). Johnston’s Archive, 2015-03-24. [dostęp 2015-11-29].
  3. a b c d e Planeta karłowata Makemake nie ma atmosfery (pol.). ESO, 2012-11-21. [dostęp 2012-11-22].
  4. a b EKONews 065, str. 11
  5. a b M.E. Brown et al.. Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY9. „The Astronomical Journal”. 133, s. 284-289, 2007. DOI: 10.1086/509734. 
  6. Dwarf Planets and their Systems. Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)
  7. AstDys Makemake Ephemerides (ang.). [dostęp 2009-12-06].
  8. HubbleSite - NewsCenter - Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake (04/26/2016) - The Full Story, „hubblesite.org”, hubblesite.org [dostęp 2016-04-26].
  9. Radosław Kosarzycki: Hubble odkrywa księżyc planety karłowatej Makemake. Puls Kosmosu. [dostęp 2016-04-26].

Linki zewnętrzne[edytuj]