Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Ilustracja
Siedziba muzeum wg projektu Henryka Marconiego
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Kredytowa 1
00-056 Warszawa
Data założenia 1888
Zakres zbiorów obiekty etnograficzne z Polski i świata
Wielkość zbiorów ponad 80 tysięcy obiektów, ok. 120 tys. archiwaliów
Dyrektor dr Adam Czyżewski
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Ziemia52°14′17,31″N 21°00′43,80″E/52,238142 21,012167
Strona internetowa
O historii Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie opowiada Marta Elas
Pałac na Młocinach – pierwsza powojenna siedziba
Sala o zabawkach i jarmarkach – wystawa „Czas świętowania w Polsce i Europie”
Wystawa stała „Porządek rzeczy. Magazyn Piotra B.Szackiego”
Strój Lachów Sądeckich – fragment wystawy „Czas świętowania w kulturach Polski i Europy”
Pisanka słowacka ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.
Dzbanek słowacki ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnogarficznegow Warszawie
Bańka gliniana ze Słowacji. W zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Państwowe Muzeum Etnograficzne – jedno z najstarszych muzeów etnograficznych w Polsce mieszczące się w Warszawie przy ul. Kredytowej 1. Muzeum powstało w 1888 roku i mieści ponad 80 tysięcy obiektów i około 120 tysięcy archiwaliów.

W Muzeum Etnograficznym prezentowanych jest kilka wystaw stałych oraz kilkanaście wystaw czasowych rocznie.

Historia i opis ogólny[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Etnograficzne powstało z inicjatywy mecenasa J. M. Kamińskiego oraz Jana Karłowicza, którzy zainicjowali komitet organizacyjny. W roku 1888 powstała przy Warszawskim Ogrodzie Zoologicznym placówka, gromadziła zbiory etnograficzne. W 1896 za sprawą Grona Miłośników Etnografii, zbiory zostały przeniesione do Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, mającym swoją siedzibę przy Krakowskim Przedmieściu 66[1].

W 1921 roku pieczę nad zbiorami etnograficznymi przejął muzeolog i znawca etnografii Europy Eugeniusz Frankowski, który przekształcił placówkę w nowoczesne muzeum prowadzące działalność naukową i wystawienniczą. Zbiory muzealne liczące w 1922 roku 8954 eksponatów szybko powiększały się, i w roku 1939 liczyły ok. 30 000 obiektów. Zbiory podzielono na trzy podstawowe grupy: pochodzące z ówczesnych terenów Polski, w tym cenne stroje i tkaniny ludowe oraz kolekcja huculska licząca 3000 okazów; zbiory ze Słowiańszczyzny i zbiory z innych krajów, stanowiące ponad 50 procent całości zasobów.

Wiele eksponatów pochodziło z prywatnych kolekcji polskich etnografów np. Leopolda Janikowskiego, Jana Kubarego, Bronisława Piłsudskiego, unikatowe zbiory indochińskie, pochodzące od Ignacego Zaremby Belakowicza oraz zbiory pochodzące z Chin, Japonii, Bliskiego Wschodu, Australii i innych rejonów świata.

Przed II wojną światową Biblioteka Muzeum Etnograficznego należała do najbogatszych bibliotek etnograficznych w kraju. W wyniku wybuchu wojny i bombardowań Warszawy, Muzeum uległo całkowitemu zniszczeniu, a zbiory zostały zniszczone lub zaginęły.

W 1946 roku rozpoczęły się prace organizacyjne wskrzeszenia muzeum. Pierwotnie funkcjonowało pod nazwą Muzeum Kultur Ludowych, a jego tymczasową siedzibą był zabytkowy XVIII-wieczny pałac Brühla na Młocinach przy ul. Muzealnej. W 1949 roku otworzono pierwszą wystawę w powojennej historii Muzeum. Ekspozycja nosiła nazwę „Polski strój ludowy”. W 1959 roku Muzeum otrzymało nową siedzibę – zniszczony XIX-wieczny gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, usytuowany u zbiegu ulic Kredytowej i Mazowieckiej. Jego odbudowę, finansowaną z kredytów Ministerstwa Kultury i Sztuki, zaplanowano na lata 1962–1972. W dniu 15 grudnia 1973 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Muzeum w nowej lokalizacji. Koordynatorem prac był dr Kazimierz Pietkiewicz, pełniący urząd dyrektora od 1969 r.

W 1992 r. Muzeum uzyskało status narodowej instytucji kultury, a w 1998 decyzją MKiS zostało wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów. Od stycznia 2008 r. dyrektorem placówki jest dr Adam Czyżewski.

Muzeum wydaje od 2009 roku czasopismo naukowe „Etnografia Nowa” – periodyk antropologiczny. W Muzeum działa Biblioteka z czytelnią. Zbiory biblioteczne liczą 30 tys. woluminów (w tym starodruki i materiały kartograficzne oraz czasopisma). W Muzeum funkcjonuje Dział Dokumentacji Archiwalnej i Fotograficzno-Filmowej z ponad 120 tys. rękopisów, fotografii, negatywów, plakatów, rycin itd.

W muzeum od 2012 roku działa Muzeum dla Dzieci.

W 2016 roku Muzeum zostało nominowane do Europejskiej Nagrody Muzeum Roku – EMYA[2].

Dyrektorzy[edytuj | edytuj kod]

Imię i nazwisko Okres pełnienia funkcji
Dr Stanisław Ciszewski, dr Jan Karłowicz 1888 –
Prof. Eugeniusz Frankowski 1921 – 31 marca 1939
Dr Tadeusz Dziekoński (1910–1980) 1 kwietnia 1939 –
Jan Żołna-Manugiewicz (1904–1988) 1 października 1946 – 30 listopada 1955
Prof. Ksawery Piwocki 31 stycznia 1956 – 31 stycznia 1968
Dr Kazimierz Pietkiewicz (1910–1983) 1 kwietnia 1969 – 1 lipca 1974
Dr Jan Krzysztof Makulski (1938-1989) 1 marca 1974 – 1989
Dr Jan Witold Suliga 1990 – 2006
Małgorzata Orlewicz p.o. dyr. 2006 – 2008
Dr Adam Czyżewski od 2008

Wystawy stałe[edytuj | edytuj kod]

  • Zwykłe – Niezwykłe. Fascynujące kolekcje w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie – wystawa przygotowana na jubileusz 120-lecia Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie w 2008 roku.
  • Czas Świętowania w kulturach Polski i Europy – wystawa przygotowana na 125-lecie Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, 2013 r. Wystawa jest największą ekspozycją w historii Muzeum, prezentującą stroje, rekwizyty, obiekty religijne, użytkowe, dekoracyjne i inne przedmioty związane z tradycjami świętowania w kulturze. Wystawie towarzyszą multimedia[3].
  • Porządek rzeczy. Magazyn Piotra B.Szackiego – na wystawie w formie magazynu muzealnego z towarzyszeniem multimediów, prezentowane są zabytki związane z rzemieślnictwem (narzędzia z zakresu zdobywania i obróbki żywności, hodowli itp.). Obiekty ułożone są według autorskiej klasyfikacji nieżyjącego już pracownika muzeum, etnografa Piotra B.Szackiego[4].

Działy i pracownie[edytuj | edytuj kod]

  • Dział Etnografii Polski i Europy
  • Dział Etnografii Krajów Pozaeuropejskich
  • Dział Naukowo-Oświatowy
  • Muzeum dla Dzieci
  • Biblioteka
  • Dział Dokumentacji Archiwalnej i Fotograficzno-Filmowej
  • Zespół Organizacyjny, Dział Finansowo-Księgowy, Dział Kadr, Dział Gospodarczo-Techniczny
  • Dział Inwentaryzacji, Dział Konserwacji, Centralny Magazyn Zbiorów, Archiwum Zakładowe
  • Pracownia Fotograficzna, Specjalista ds. filmu
  • Dział Komunikacji

Kolekcje[edytuj | edytuj kod]

Zabytki kultury karpackiej w zbiorach PME w Warszawie: Słowacja[edytuj | edytuj kod]

'Kolekcję stanowi 196 eksponatów, w tym 29 najstarszych pochodzi XIX-wiecznych[5]. Są to:

– 35 pisanek (z okolic: Czadcy, Veľkéj Čausy, Martina, Lewoczy, Veľkého Grobu, Popradu, Domanižy)

– 15 ozdób choinkowych (z okolic: Czadcy, Martina) w tym 2 szopki rzeźbiarskie (z Podvysokiej autorstwa Antona Kadury)

– 11 naczyń ceramicznych (bez dokładnego adresu pochodzenia) i 1 ceramiczna kropielniczka z okolic Martina

– 22 obrazów malowanych na szkle (w tym 19. XIX-wiecznych o tematyce religijnej, produkowanych na północno-wschodniej Słowacji, pozyskane na Podhalu oraz jeden współczesny, wykonany w 2000 r. pt. Kolędnicy, autorstwa Zuzany Vanousovej z Czadcy)

– 1 drzeworyt (brak szczegółowych danych)

– 1 rzeźba z ośrodka pątniczego – koniec XIX w., przedstawia wizerunek Madonny znany z klasztoru Zlatá Hora – popularnego ośrodka pątniczego w Czechach

– 7 obiektów dewocyjnych (współczesny obrazek – Matka Boska Frywałdska, współczesny różaniec – produkcja przemysłowa, obraz wotywny z połowy XIX w., wota woskowe – Stara Lubowla, koniec XIX w., współczesna kropielniczka z Trenczyna)

– przedmioty drewniane: łyżnik i czerpak z ogranicza słowacko-podhalańskiego

– kolekcja strojów: 6 kompletnych lub prawie kompletnych zestawów strojów kobiecych: Brezowo – 1910 r. Trenczyn – 1935 r., Pieszczany – b.d, Brezno – lata 20. XX w., Nowa Lubowla – lata 40. XX w. oraz 2017 r., Čáčov – 1930 r. – strój dziewczęcy, 1 komplet męski z ok. Trenczyna, lata 20 XX w. oraz pojedyncze elementy stroju, takie jak: pas bacowski z Liptowa, korale tzw. „dmuchane”, kożuch, zawój, kryzki, buty męskie i kobiece itp.

Opisy tych zabytków można znaleźć w programie Musnet – katalogu elektronicznym lub katalogu kartkowym w siedzibie PME w Warszawie[5].

Zabytki kultury karpackiej w zbiorach PME w Warszawie: Czechy[edytuj | edytuj kod]

Na 80 zabytków z terenu Czech, które są w posiadaniu PME, aż 75 pochodzi z obszarów objętych osadnictwem karpackim[5]. Są to głównie stroje, zwłaszcza prawie kompletny strój kobiecy i męski Jacków jabłonkowskich[6]. Stroje te zostały odtworzone współcześnie przez rzemieślników lub wykonane w pracowni konserwatorskiej PME na podstawie oryginałów strojów tej grupy etnicznej przechowywanych w Muzeum w Cieszynie. Warszawskie muzeum posiada również dużą reprezentację mosiężnych, posrebrzanych zapinek i guzików[7]pągwic (aż 18 sztuk) charakterystycznych dla tych strojów, będących kopiami oryginałów ze zbiorów Muzeum w Cieszynie.

Muzeum posiada też pełny strój kobiecy z miejscowości z regionu południowo-morawskiego, a nawet kilka dublujących się elementów, na przykład halek. Wszystkie te elementy są darem Narodowego Instytutu Kultury Ludowej w Strażnicy na Morawach i zostały wykonane w XX w. Pojedyncze fragmenty strojów pochodzą z innych regionów, jak na przykład również XX w. gorset z kraju ołomunieckiego.

Dwa obrazy reprezentujące kulturę Karpat w Czechach to: malowana na szkle morawska „Pieta” z XIX w. oraz malowany na papierze „Ecce Homo” z kraju morawsko-śląskiego z 1909 r. W zbiorach jest też obraz wotywny na płótnie z XIX w. (1823-73?), jednak niepewnego pochodzenia (Czechy lub Słowacja).

W 2017 roku dokupiono 8 pisanek, rózgę wielkanocną i fujarkę z kraju zlińskiego (Morawska Wołoszczyzna) oraz rzeźbę autorstwa twórcy ludowego Jana Brlicy Juniora o cechach rzeźby współczesnej.

Opisy tych zabytków można znaleźć w programie Musnet – katalogu elektronicznym lub katalogu kartkowym w siedzibie PME w Warszawie[3].

'

Osoby związane z Muzeum[edytuj | edytuj kod]

Galeria – wybrane obiekty[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Bujak: Muzealnictwo etnograficzne w Polsce. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1975.
  2. Nominacje 2016- EMYA.
  3. a b Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie: „Czas świętowania” – nowa wystawa stała w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie (pol.). ethnomuseum.pl. [dostęp 2015-03-31].
  4. http://ethnomuseum.pl/wystawy/stale/591-porzadek-rzeczy.
  5. a b c Czyżewski i inni, Zwykłe - niezwykłe. Fascynujące kolekcje w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie = Ordinary - extraordinary. Fascinating collections of The State Ethnographical Museum in Warsaw, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne, [cop. 2008], ISBN 978-83-88654-76-3, OCLC 297819001.
  6. Czyżewski, Adam, Czas świętowania w kulturach Polski i Europy, Warszawa, ISBN 978-83-88654-42-8, OCLC 903999878.
  7. Czyżewski i inni, Zwykłe - niezwykłe. Fascynujące kolekcje w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie = Ordinary - extraordinary. Fascinating collections of The State Ethnographical Museum in Warsaw, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne, [cop. 2008], ISBN 978-83-88654-76-3, OCLC 297819001.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czasopismo „Wisła”: 1888-1905
  • Zwykłe – Niezwykłe. Fascynujące kolekcje w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, pod red. A. Czyżewskiego, PME w Warszawie, 2008 r., ​ISBN 978-83-88654-76-3​.
  • Czas świętowania w kulturach Polski i Europy, pod red. A. Czyżewskiego, PME w Warszawie, 2013 r., ​ISBN 978-83-88654-42-8​.
  • Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie – stulecie działalności (1888-1988), red. J.K. Makulski, Warszawa 1988.
  • E. Frankowski, Zbiory etnograficzne w Polsce, „Lud” 1922, s. 40.
  • T.Koperska, E. Łukomska, Bibliografia do dziejów Muzeum Przemysłu i Rolnictwa za lata 1875–1939, Warszawa 1973.
  • J.K. Makulski, M.Piwocka Wystawy Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie 1949-1988, wykaz tabelaryczny, PME, Warszawa 1988.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]