Poprad (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Poprad
Ilustracja
Plac św. Idziego w Popradzie. Po prawej renesansowa dzwonnica (1658), w głębi kościół św. Idziego (XIII w.)
Herb
Herb
Państwo  Słowacja
Kraj Preszowski
Powiat Poprad
Region Spisz
Starosta inż. Anton Danko
Powierzchnia 62,996 km²
Wysokość 672 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

51 711 [1]
866,6 os./km²
Nr kierunkowy 0 52
Kod pocztowy 05801
Tablice rejestracyjne PP
Położenie na mapie kraju preszowskiego
Mapa lokalizacyjna kraju preszowskiego
Poprad
Poprad
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Poprad
Poprad
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Poprad
Poprad
Ziemia 49°03′24″N 20°17′51″E/49,056667 20,297500
Strona internetowa

Poprad (węg. Poprád, niem. Deutschendorf) – miasto na Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Spisz. Największe miasto tego regionu.

Położenie[edytuj]

Poprad leży na wysokości 672 m n.p.m. nad rzeką Poprad, w Kotlinie Popradzkiej i u południowych podnóży Tatr.

Historia[edytuj]

Okolice dzisiejszego Popradu, już wtedy zasiedlone, do połowy XIII wieku znajdowały się w granicach Polski. Prawdopodobnie po najazdach tatarskich w I połowie XIII wieku wkroczyli tam Węgrzy, którzy na zniszczone przez najazdy tereny sprowadzili osadników narodowości niemieckiej. Zakładali oni nowe osiedla, często sąsiadujące z dawnymi słowiańskimi, jak również zaludniali osady już istniejące, nierzadko tworząc w nich większość. Na terenie dzisiejszego Popradu istniało kilka takich osad:

  • właściwy Poprad (Deutschendorf), wzmiankowany w 1256, w którym Niemcy tworzyli większość aż do XVII wieku, w 1921 – 34%, w 1940 – 15%[1],
  • Maciejowce (Spišské Matejovce, Matzdorf), wzmiankowane w 1251, o ludności niemal wyłącznie niemieckiej; jeszcze w okresie międzywojennym ich potomkowie stanowili ok. 60% mieszkańców miejscowości[1],
  • Spiska Sobota (Spišská Sobota, Georgenberg), wzmiankowana w 1256; najważniejsza z osad, ośrodek handlowy i targowy, konkurujący nawet z Lewoczą i Kieżmarkiem, w 1921 43% mieszkańców było Niemcami, w 1940 już tylko 15%[1],
  • Wielka (Veľká, Felka), wzmiankowana w 1268; początkowo największa z osad, która jednak upadła po katastrofalnym pożarze w 1556, w 1921 30% ludności niemieckiej, w 1940 12%[1],
  • Straże (Stráže pod Tatrami, Michelsdorf), wzmiankowane w 1276, stanowiące początkowo strażnicę na granicy polsko-węgierskiej, w 1921 42% Niemców, w 1940 25%[1],
  • Kwietnica (Kvetnica).

Miejscowości te, z wyjątkiem Kvetnicy, w 1412 zostały zastawione królowi polskiemu w ramach tzw. zastawu spiskiego, co przyczyniło się do ich rozwoju. Stanowiły część polskiego starostwa spiskiego. W granicach Polski znajdowały się formalnie do 1772, choć teren ten został zajęty przez Austriaków już 1769. Później zostały włączone do Węgier.

Od XVI do XVIII wieku w okolicy wydobywano miedź. W XIX wieku rozwinęła się Kvetnica, która do dziś jest kurortem i uzdrowiskiem. Aż do końca XIX wieku wszystkie osady były podobnej wielkości, a najbardziej znaczącą spośród nich była Spiska Sobota – siedziba władz powiatu. Jednak już w 1871 przeprowadzono przez Poprad linię kolejową z Bogumina do Koszyc, co spowodowało dynamiczny rozwój Popradu, który już na początku XX wieku stał się największym miastem, daleko dystansując pozostałe osady. W 1908 powstała elektryczna kolejka łącząca miasto z letniskami w Wysokich Tatrach. W 1918 miasto znalazło się w granicach nowo powstałej Czechosłowacji. W 1927 siedzibę władz powiatu przeniesiono ze Spiskiej Soboty do Popradu. Podczas II wojny światowej w Popradzie mieścił się niewielki obóz koncentracyjny. W 1944 Niemcy zamieszkujący te tereny uciekli na zachód przed zbliżającą się Armią Czerwoną, która wkroczyła na tereny w styczniu 1945. W 1946 połączono Poprad ze Spiską Sobotą i z Wielką, w 1960 przyłączono Straże, w 1974 Maciejowce.

Współczesność[edytuj]

Dziś Poprad jest węzłem komunikacyjnym i ośrodkiem przemysłowym – swoje oddziały mają tu m.in. Whirlpool, Tatravagónka, Tatramat, Pivovar Poprad, BOP i Perkins. Nie ma tu miejscowej wyższej uczelni, ale są oddziały City University Bellevue z USA, Uniwersytetu Macieja Bela w Bańskiej Bystrzycy i Uniwersytetu Katolickiego w Ružomberku. Istnieje tu Muzeum Podtatrzańskie (Podtatranské múzeum). Od 1993 co roku odbywa się w Popradzie międzynarodowy festiwal filmów o górach.

Dzielnice miasta[edytuj]

Obecnie miasto Poprad składa się z pięciu dawnych samodzielnych miast i jednej osady

  1. Staré Mesto (właściwy Poprad, niem. Deutschendorf),
  2. Spiska Sobota (Spišská Sobota, węg. Szepesszombat, niem. Georgenberg),
  3. Straże pod Tatrami (Stráže, węg. Strázsa),
  4. Wielka (Veľká, niem. i węg. Felka),
  5. Maciejowce (Matejovce, węg. Mateóc, niem. Matzdorf),
  6. Kwietnica (Kvetnica, niem. Blumental).

Zabytki[edytuj]

Kościół ewangelicki św. Trójcy

W centrum Popradu zwraca uwagę pięknie odrestaurowany rynek o soczewkowatym planie, otoczony barokowymi i klasycystycznymi domami, stawianymi na średniowiecznych jeszcze parcelach. Nad rynkiem dominuje wczesnogotycki (według niektórych źródeł[jakich?] późnoromański) kościół pw. św. Idziego z końca XIII w. (zachowana część starych murów wieży i nawy), przebudowany w XV w. Z okresu tej przebudowy pochodzą cenne malowidła ścienne, w tym malowidło na łuku tęczowym, będące najstarszą znaną panoramą Tatr Wysokich. Wystrój wnętrza w większości rokokowy. Ze starego wyposażenia zachowała się brązowa, gotycka chrzcielnica z 1439 r. Nieopodal kościoła wznosi się renesansowa dzwonnica z 1658 r., oraz immaculata (figura MB Niepokalanej), nieco dalej otoczony parkiem klasycystyczny kościół ewangelicki św. Trójcy. W mieście zachowała się również neoklasycystyczna synagoga.

Rezerwatem architektury (sł. pamiatková rezervácia) o średniowiecznym charakterze jest Spiska Sobota. W kościele pw. św. Jerzego zachowało się gotyckie wyposażenie, w tym ołtarze z ołtarzem głównym dłuta Mistrza Pawła z Lewoczy.

Bardzo cenny jest ołtarz z kościoła w Maciejowcach z połowy XV wieku. Zachowała się tu renesansowa dzwonnica, częściowo przebudowana w stylu klasycystycznym.

W dzielnicy Straże pod Tatrami godne uwagi są liczne, pierwotnie renesansowe i barokowe, domy mieszczańskie, wzniesione na średniowiecznych działkach. Większość z nich przebudowana w ciągu XIX w. w stylu klasycystycznym. Gotycki kościół z XIV w. przebudowany został w XVII stuleciu w stylu barokowym.

Demografia[edytuj]

Rok Łącznie Poprad (stare miasto) Spiska Sobota Wielka Maciejowce Straże pod Tatrami Kwietnica
1 869 4 614 1 065 803 1 218 931 597 -
1 880 4 576 1 038 823 1 173 941 823 -
1 890 4 480 1 160 764 1 193 867 496 -
1 900 5 063 1 530 853 1 120 980 580 -
1 910 6 826 2 283 977 1 358 1 609 599 -
1 921 7 430 2 281 632 1 808 1 662 632 -
1 930 10 987 4 029 2 074 2 530 1 593 761 -
1 940 12 262 3 966 2 506 3 536 1 476 778 -
1 950 12 590 5 492 1 549 2 726 1 613 718 492
1 961 16 180 8 447 1 507 3 102 2 148 783 193
1 970 23 447 15 722 1 415 2 924 2 260 815 311
1 980 38 077 29 375 1 832 3 937 1 992 600 341
1 991 52 914 42 599 2 646 4 123 2 802 531 213
2 005 54 419 43 150 2 842 4 656 2 881 653 237

Obecnie ludność Popradu stanowią niemal wyłącznie Słowacy (94,1%), choć rośnie odsetek ludności cygańskiej (2,1%). W dalszej kolejności są Czesi (ok. 1%), Węgrzy (0,2%), Niemcy (0,2%), Rusini (0,1%), Ukraińcy (0,1%), Polacy (0,1%). Aż do 1944 sporą część ludności dzisiejszego Popradu stanowili Niemcy – w 1921 od 30 do 60%, w 1940 od 15 do 61%[1]. Jeszcze w 1772 Niemcy tworzyli na tym terenie znaczną większość, potem ich odsetek powoli spadał, ale aż do 1944 byli najbardziej znaczącą ludnością niesłowiańską[1]. Większość uciekła przed wkroczeniem Armii Czerwonej, niemal wszystkich pozostałych (w tym tych, którzy wrócili po przejściu frontu) wysiedlono w końcu lat 40. XX wieku[2]. Obecnie (2001) żyje ich w Popradzie 119[3].

65,9% mieszkańców jest wyznania rzymskokatolickiego, 16,8% mieszkańców nie podaje wyznania, 7,3% to luteranie.

Komunikacja[edytuj]

Przez Poprad przebiega droga krajowa nr 18 (międzynarodowa E50), prowadząca od granicy z Czechami przez Żylinę do Michalovców nad granicą z Ukrainą. Krzyżuje się z nią droga krajowa nr 67 biegnąca z Rožňavy do granicy z Polską w pobliżu Tatranskej Javoriny.

W mieście na stacji Poprad-Tatry zbiegają się również linie kolejowe z Żyliny, Koszyc i Pławca. W mieście zaczyna się Tatranská elektrická železnica – linia wąskotorowej kolejki, łączącej Poprad z osiedlami wchodzącymi w skład miasta Wysokie Tatry.

W Popradzie znajduje się najwyżej położone w Europie (718 m n.p.m.) lotnisko międzynarodowe – Tatry-Poprad (TAT), obsługująca 10-16 tys. pasażerów rocznie.

Turystyka[edytuj]

Widok na Tatry z Popradu
Aqua City w Popradzie

Poprad jest centrum turystyki, przede wszystkim tatrzańskiej, oraz sportu i wypoczynku. W 2004 w mieście otwarto aquapark AquaCity napełniany wodami ze źródeł termalnych. Cały kompleks jest ekologiczny – zasilany wodą geotermalną i energią słoneczną. Codziennie na zakończenie dnia w AquaCity odbywa się pokaz laserowy w podświetlanych basenach z hydromasażem. Okolice miasta przecinają ścieżki rowerowe. W samym mieście (w Kwietnicy) i w najbliższej okolicy działa wiele ośrodków narciarskich.

Można tu znaleźć miejsca takie jak muzea i galerie jak choćby[4]:

Sport[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e f g Ondrej Pöss, Dejiny a kultura karpatskych Nemcov, Bratislava – Pressburg 2005, ISBN 80-89079-16-4, s. 68
  2. Ondrej Pöss, Dejiny a kultura karpatskych Nemcov, Bratislava – Pressburg 2005, ISBN 80-89079-16-4, s. 14-17
  3. Ondrej Pöss, Dejiny a kultura karpatskych Nemcov, Bratislava – Pressburg 2005
  4. Grzegorz Dzięgielewski: Poprad-muzea i galerie (pol.). 2013. [dostęp 2013-05-07].

Linki zewnętrzne[edytuj]