Piotr Demkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Józef Dmytrak
major dyplomowany piechoty major dyplomowany piechoty
Data i miejsce urodzenia 26 stycznia 1895
Gorbaczewo
Data i miejsce śmierci 18 lipca 1931
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby do 1931
Siły zbrojne Armia Imperium Rosyjskiego
Wojsko Polskie
Jednostki 60 Pułk Piechoty
Oddział IV Sztabu Głównego
Stanowiska dowódca batalionu piechoty
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi Medal Zwycięstwa

Piotr Demkowski (ur. 26 stycznia 1895 w Gorbaczowej, zm. 18 lipca 1931 w Warszawie) – major piechoty Wojska Polskiego, uczestnik wojny z bolszewikami. W 1931 podjął działania szpiegowskie na rzecz ZSRR, za co został skazany na karę śmierci i stracony.

Życiorys[edytuj]

W lutym 1916 zgłosił się ochotniczo do 116 Batalionu Zapasowego. Od maja do sierpnia tego roku był słuchaczem Szkoły Przygotowania Praporszczyków Piechoty w Tyflisie[a]. W szeregach 22 Batalionu Marszowego skierowany został na front austriacki. Tam we wrześniu wcielony został do 47 Pułku Piechoty. W maju 1917 zawarł związek małżeński z Rosjanką, Antoniną (według innego źródła Walentyna[1]) Miedwiediew, z którą miał dwie córki: Ariadnę i Zofię[1]. Od czerwca do października 1917 przebywał we Francji, gdzie ukończył kurs gazowy oraz odbył staż na froncie, w trakcie którego poznał taktykę użycia broni chemicznej. Po powrocie do Rosji przydzielony został do 8 Armii.

W 1918 wstąpił do 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. mjr Lucjana Żeligowskiego i przydzielony został do 14 Pułku Strzelców Polskich, a następnie do 30 Pułku Strzelców Kaniowskich.

W grudniu 1919, po powrocie z urlopu, objął stanowisko oficera gazowego w Dowództwie 4 Dywizji Piechoty. Wziął udział w wojnie z bolszewikami. Wiosną 1920 przeniesiony został do Dowództwa 7 Armii również na stanowisko oficera gazowego, a w lipcu tego roku do Sztabu 4 Armii. Kolejnym przydziałem służbowym było stanowisko oficera operacyjnego w Dowództwie 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty.

Od grudnia 1920 do kwietnia 1921 był słuchaczem kursu dowódców batalionów w Rembertowie. Po ukończeniu kursu objął dowództwo II batalionu 60 Pułku Piechoty Wielkopolskiej detaszowanego w Pleszewie. 28 listopada 1921 roku został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego, w stopniu porucznika, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej, z zaliczeniem do Rezerwy armii i równoczesnym powołaniem do służby czynnej[2]. Następnie pełnił służbę w 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej w Inowrocławiu. 3 maja 1922 roku zweryfikowany został w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 1653. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Następnie pełnił służbę w Dowództwie 15 Dywizji Piechoty w Bydgoszczy na stanowisku II oficera sztabu. Z dniem 20 lipca 1925 roku został przydzielony do macierzystego 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej z jednoczesnym przeniesieniem służbowym na okres trzech miesięcy do 4 Pułku Artylerii Polowej w celu zapoznania się z organizacją, uzbrojeniem i regulaminami artylerii[3]. 1 listopada 1925 roku został powołany do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza Kursu 1925-1927. Z dniem 29 października 1927 roku, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, przydzielony został do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie na stanowisko referenta w Referacie Mobilizacyjnym[4]. W następnym roku został kierownikiem tej komórki organizacyjnej, a później szefem Oddziału Ogólnego Sztabu. Z dniem 1 listopada 1930 przeniesiony został z DOK I do Wydziału Etapowego Oddziału IV Sztabu Głównego w Warszawie[5]. 2 grudnia 1930 roku został mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1931 roku i 63. lokatą w korpusie oficerów piechoty[6].

Wiosną 1931 nawiązał kontakt z mjr. Wasylem Bogowojem (Василий Григорьевич Боговой), pomocnikiem attaché wojskowego przy Poselstwie ZSRR w Polsce. W trakcie tego spotkania miał się zadeklarować jako komunista i wyrazić zgodę na współpracę z sowieckim wywiadem. Inwigilacja śledcza jego osoby została podjęta wstępnie w wyniku przekazania informacji przez funkcjonariuszy Policji Państwowej, którzy widywali go w okolicy siedzib obcych poselstw w Warszawie i dokonali wylegitymowania go, a Demkowski przedstawił się pod fałszywą tożsamością jako oficer SG, co skutkowało dalszym dochodzeniem[1]. 1 czerwca 1931, po spotkaniu z sowieckim dyplomatą Griebienszczykowem, został zidentyfikowany przez agenta polskiego kontrwywiadu o ps. „Grabczyk”. Dwa dni później, gen. dyw. Tadeusz Piskor, ówczesny szef Sztabu Generalnego wyraził zgodę na jego inwigilację. W sobotę 11 lipca 1931 około godz. 20.00 na ulicy Polnej w Warszawie został zatrzymany przez wywiadowców Samodzielnego Referatu Informacyjnego DOK I, w trakcie przekazywania majorowi Bogowojowi trzynastu dokumentów zawierających informacje stanowiące tajemnicę państwową. W czwartek 16 lipca 1931 gen. dyw. Tadeusz Piskor zadecydował o rozpoznaniu sprawy przez sąd w trybie doraźnym. W piątek 17 lipca 1931 Wojskowy Sąd Okręgowy Nr I w Warszawie pod przewodnictwem ppłk. KS Teofila Marescha, skazał za szpiegostwo przeciw Państwu[7] majora Piotra Demkowskiego na karę śmierci przez rozstrzelanie oraz orzekł względem niego degradację, wydalenie z wojska i pozbawienie praw publicznych[8]. Przed sądem Demkowski miał określić siebie jako ideowego komunistę, co w opinii obserwatorów uznano wówczas za niegodne wiary, jako że panowało powszechne przekonanie, iż jego działania szpiegowskie miały wynikać z chęci zysku[1]. Prezydent RP Ignacy Mościcki nie skorzystał z prawa łaski. Wyrok wykonany został w sobotę 18 lipca 1931 o godz. 19.25 za murami Cytadeli. Proces przed warszawskim WSO przy ul. Dzikiej stał się obiektem sporego zainteresowania opinii publicznej[1].

Demkowski posługiwał się językiem polskim z silnym akcentem rosyjskim[1]. Miał opinię oficera energicznego i pracowitego, zaś prywatnie był skryty, tajemniczy i nieskory do zażyłych znajomości[1]. Po aresztowaniu Demkowskiego jego żona wystosowała list otwarty do agencji „Iskra”, w którym w świetle postawionych mężowi zarzutów wyrzekła się jego osoby i zapowiedziała zamiar powrotu do swojego nazwiska panieńskiego w razie ich potwierdzenia[1].

Wasyl Bogowoj dosłużył się w Armii Czerwonej rangi kombriga. 26 października 1937 został rozstrzelany w ramach czystek stalinowskich.

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Uwagi

  1. Andrzej Pepłoński, Kontrwywiad II Rzeczypospolitej s. 279 podał, że Szkoła Praporszczyków funkcjonowała przy Korpusie Kadetów Wielkiego Księcia Michała w Tbilisi (ros. Тифлисский Великого князя Михаила Николаевича кадетский корпус) natomiast w czasie I wojny światowej w Tyflisie zorganizowane zostały przy Zapasowej Brygadzie Piechoty trzy szkoły przygotowawcze praporszczyków piechoty (1-я, 2-я, 3-я ТИФЛИССКАЯ - ПОДГОТОВКИ ПРАПОРЩИКОВ ПЕХОТЫ ПРИ ЗАПАСНОЙ ПЕХОТНОЙ БРИГАДЕ) oraz 4 Szkoła Praporszczyków Piechoty (4-я ТИФЛИССКАЯ - ПРАПОРЩИКОВ ПЕХОТЫ) i Szkoła Przygotowania Praporszczyków Pospolitego Ruszenia (ТИФЛИССКАЯ - ПОДГОТОВКИ ПРАПОРЩИКОВ ОПОЛЧЕНИЯ).

Przypisy

  1. a b c d e f g h Po rozstrzelaniu szpiega. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 165 z 21 lipca 1931. 
  2. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 24 grudnia 1921 roku, s. 1644, tu podano, że urodził się 13 stycznia 1895 roku.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 74 z 17 lipca 1925 roku, s. 390.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 296.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 295.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 3 grudnia 1930 roku, s. 329.
  7. Wyrok wydany został na podstawie art. 1 § 1, 2 i 3 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16 lutego 1928 r. o karach za szpiegostwo i niektóre inne przestępstwa przeciw Państwu (Dziennik Ustaw z 1928 Nr 18, poz. 160.)
  8. Rozstrzelanie szpiega. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 165 z 21 lipca 1931. 
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 stycznia 1922 roku, s. 59.
  10. M.P. z 1930 r. Nr 98, poz. 144.

Bibliografia[edytuj]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
  • Andrzej Pepłoński, Kontrwywiad II Rzeczypospolitej, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2002, ​ISBN 83-11-09280-X
  • Sensacyjne aresztowanie oficera sztabu pod zarzutem uprawiania szpiegostwa, Dziennik Poznański Nr 162, Piątek 17 lipca 1931
  • Major Demkowski przed sądem doraźnym? Oskarżonemu grozi kara śmierci, Dziennik Poznański Nr 163, Sobota 18 lipca 1931
  • Major Demkowski już osądzony. Sąd orzekł podobno karę śmierci - wyrok ogłoszony będzie w poniedziałek, Dziennik Poznański Nr 164, Niedziela 19 lipca 1931
  • Jak stracono Piotra Demkowskiego? Wyrok śmierci wykonano w cytadeli, Dziennik Poznański Nr 165, Wtorek 21 lipca 1931

Linki zewnętrzne[edytuj]