Ułaskawienie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ułaskawienie – indywidualny akt ingerencji odpowiedniego organu władzy wykonawczej lub ustawodawczej w kompetencje władzy sądowniczej polegający najczęściej na całkowitym darowaniu kary lub też częściowym złagodzeniu postanowień wyroku sądowego.

Ułaskawienie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Ułaskawienie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rzeczpospolita Obojga Narodów.

W okresie I Rzeczypospolitej uprawnieniem zbliżonym do prawa łaski dysponował sąd sejmowy sprawowany przez Izbę Poselską. Mógł odwołać wyrok innych sądów szlacheckich nie tylko z powodów proceduralnych, ale też, jeśli uznał go za niesłuszny lub nazbyt surowy. Król nie miał wpływu na tę instytucję, co było praktyką odmienną od większości ówczesnych monarchii europejskich[1].

Konstytucja 3 maja w rozdziale VII głosiła „Król, któremu wszelka moc dobrze czynienia zostawiona być powinna, mieć będzie ius agratiandi [prawo łaski] na śmierć wskazanych, prócz in criminibus status [zbrodni stanu]”.

Późniejsze czasy[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja Księstwa Warszawskiego mówiła w art. 78 „Ius agratiandi służy królowi: on tylko może darować lub zwolnić karę.” Podobnie stanowiła Konstytucja Królestwa Polskiego w art. 43.

Konstytucja marcowa w art. 47 stanowiła „Prawo darowania i złagodzenia kary, oraz darowania skutków zasądzenia karno-sądowego w poszczególnych wypadkach – przysługuje Prezydentowi Rzeczypospolitej.” Konstytucja kwietniowa w art. 13 j) zaliczała stosowanie prawa łaski do prerogatyw Prezydenta.

Ułaskawienie po 1945[edytuj | edytuj kod]

W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej prawem tym dysponowała Rada Państwa.

Prawo łaski stosował także Prezydent RP na uchodźstwie (np. wobec oficera Polskich Sił Zbrojnych, skazanego podczas II wojny światowej wyrokiem wojskowego sądu polowego[2]).

W Polsce obecnie prawem łaski dysponuje na podstawie art. 139 Konstytucji Prezydent RP – jest ono jednak aktem bezskutecznym wobec osób skazanych przez Trybunał Stanu, orzeczeń trybunałów międzynarodowych, a także rozstrzygnięć w sprawach cywilnoprawnych. Poza tym Konstytucja nie zawiera żadnych szczegółowych zasad stosowania prawa łaski, zatem prezydent dysponuje pełną swobodą decydowania o kryteriach zastosowania tego prawa, a akty łaski mają charakter dyskrecjonalny. Głowa państwa nie ma zatem obowiązku uzasadnienia aktu łaski, a on sam dla swojej ważności nie wymaga nawet zgody osoby ułaskawionej. Stosowanie prawa łaski nie może być kontrolowane przez żaden organ państwowy, a decyzja o jego zastosowaniu jest niezaskarżalna. Prezydent, stosując prawo łaski, nie jest też związany dyrektywami ustawowymi zawartymi w Kodeksie postępowania karnego (art. 563), gdyż o zastosowaniu konstytucyjnie przyznanej kompetencji nie mogą decydować przepisy niższej rangi. Art. 139 Konstytucji stanowi bowiem podstawę prawną bezpośredniego stosowania prawa łaski i nie przewiduje delegacji upoważniającej do szczegółowego uregulowania tej kwestii w ustawie, jak ma to miejsce w wypadku niektórych innych kompetencji prezydenta, np. w zakresie zwierzchnictwa nad Siłami Zbrojnymi (art. 134 ust. 6 Konstytucji)[3].

W 2017 Sąd Najwyższy orzekł, że prawo łaski jako uprawnienie Prezydenta może być stosowane wyłącznie wobec osób, których winę stwierdzono prawomocnym wyrokiem sądu, a jego zastosowanie przed datą prawomocności wyroku nie wywołuje skutków procesowych[4][5]. W 2018 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że prawo łaski może być stosowane wobec osób nieskazanych prawomocnym wyrokiem[6].

Warunkiem rozpatrzenia przez prezydenta prośby o ułaskawienie jest poparcie jej przez sąd lub prokuratora generalnego (chyba że za skazanym specjalnie wstawia się sam prezydent). O ułaskawienie może wnioskować nie tylko skazany, ale także jego bliscy. Jeżeli w sprawie, w której została wniesiona prośba o ułaskawienie, orzekał oprócz sądu I instancji również sąd odwoławczy, wówczas warunkiem jej rozpatrzenia przez prezydenta jest pozytywne zaopiniowanie przez chociaż jeden z dwóch sądów orzekających. Rozpoznając prośbę o ułaskawianie sąd bierze pod uwagę m.in. zachowanie się skazanego po wydaniu wyroku, rozmiary wykonanej już kary, stan zdrowia skazanego i jego warunki rodzinne, naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, a przede wszystkim szczególne wydarzenia, jakie nastąpiły po wydaniu wyroku.

Aktem łaski władzy ustawodawczej jest amnestia.

Statystyka ułaskawień prezydentów III RP[edytuj | edytuj kod]

  1. Lech Wałęsa ułaskawił 3454 osoby; odmówił ułaskawienia 384 osobom.
  2. Aleksander Kwaśniewski ułaskawił 3295 osób; odmówił ułaskawienia 795 osobom (I kadencja).
  3. Aleksander Kwaśniewski ułaskawił 993 osoby; odmówił ułaskawienia 1317 osobom (II kadencja).
  4. Lech Kaczyński ułaskawił 201 osób; odmówił ułaskawienia 913 osobom.
  5. Bronisław Komorowski ułaskawił 360 osób; odmówił ułaskawienia 1546 osobom.
  6. Andrzej Duda (do 17.06.2020) ułaskawił 93 osoby[7]; odmówił ułaskawienia 502 osobom[8].

     Ułaskawienia podpisane      Odmowy ułaskawienia

Najbardziej znane akty ułaskawień w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Juliusz Bardach: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa: LexisNexis, 2009, s. 265–266.
  2. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 grudnia 1982 r. w sprawie zastosowania prawa łaski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 10–11, nr 2 z 29 grudnia 1982. 
  3. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2018 r. sygn. akt K 9/17. sip.lex.pl. [dostęp 2021-03-05].
  4. Małgorzata Kryszkiewicz. Prezydent nie mógł ułaskawić Mariusza Kamińskiego. „Dziennik Gazeta Prawna”, s. B6, 1 czerwca 2017. 
  5. Agata Łukaszewicz. Prezydent nie mógł ułaskawić byłego szefa CBA. „Rzeczpospolita”, s. C1, 1 czerwca 2017. 
  6. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2018 r. sygn. akt K 9/17 (Dz.U. z 2018 r. poz. 1387).
  7. Prezydent ułaskawił m.in. b. szefa CBA Mariusza Kamińskiego. Polska Agencja Prasowa, 17 listopada 2015. [dostęp 17 listopada 2015].
  8. 5 lat prezydentury Andrzeja Dudy. demagog.org.pl Dostęp: 2020-06-27.
  9. Grupa Wirtualna Polska: Lech Wałęsa ułaskawił drugiego gangstera z Pruszkowa – twierdzą ‘Wiadomości’ TVP. www.money.pl. [dostęp 2021-03-26].
  10. Kim jest Peter Vogel?. TVN24.pl. [dostęp 2021-03-26].
  11. Aleksander Kwaśniewski ułaskawił Zbigniewa Sobotkę. Bankier.pl, 2005-12-16. [dostęp 2021-03-26].
  12. Ułaskawienie Adama S. Przetrząsną dokumenty. wiadomosci.dziennik.pl, 2011-03-07. [dostęp 2021-03-26].
  13. Prezydent ułaskawił skazanych za lincz we Włodowie. Newsweek.pl. [dostęp 2021-03-26].
  14. Prezydent Duda ułaskawił Mariusza Kamińskiego. TVN24. [dostęp 2021-03-26].
  15. Andrzej Duda ułaskawił aktywistę miejskiego Jana Śpiewaka. prawo.gazetaprawna.pl, 2020-06-05. [dostęp 2021-03-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.