Strzelce Opolskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Strzelce Opolskie
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Ratusz
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat strzelecki
Gmina Strzelce Opolskie
Prawa miejskie 1290
Burmistrz Tadeusz Goc
Powierzchnia 30,13 km²
Wysokość 235 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

18 205[1]
607,4 os./km²
Strefa numeracyjna +48 77
Kod pocztowy 47-100
Tablice rejestracyjne OST
Położenie na mapie gminy Strzelce Opolskie
Mapa lokalizacyjna gminy Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Położenie na mapie powiatu strzeleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu strzeleckiego
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Ziemia50°30′40″N 18°18′02″E/50,511111 18,300556
TERC (TERYT) 1611054
SIMC 0965915
Urząd miejski
pl. Myśliwca 1
47-100 Strzelce Opolskie
Strona internetowa
BIP

Strzelce Opolskie i (daw. Wielkie Strzelce[2] niem. Groß Strehlitz[3], śl. Wjelge Strzelce) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Strzelce Opolskie. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na zachodnim skraju Wyżyny Śląskiej, na północno-wschodnim stoku Góry Świętej Anny, w pobliżu granicy z województwem śląskim.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.

Według danych na 30 czerwca 2016 miasto było zamieszkane przez 18 205 osób.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 10 km od granicy z województwem śląskim, na zachodnim skraju Wyżyny Śląskiej. Strzelce Opolskie położone są na wysokości 235 m n.p.m.

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Klimatogram dla Strzelec Opolskich
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
 
 
0
 
-4
-7
 
 
0
 
-1
-6
 
 
0
 
7
-2
 
 
0
 
16
4
 
 
0
 
21
9
 
 
0
 
20
11
 
 
0
 
25
16
 
 
0
 
25
12
 
 
0
 
21
11
 
 
0
 
12
5
 
 
0
 
5
-1
 
 
0
 
-4
-7
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: NASA Earth Observations Data Set Index

W Strzelcach Opolskich panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,3 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Strzelec Opolskich wynoszą 646 mm. Dominują wiatry zachodnie[4].

Podział miasta[edytuj | edytuj kod]

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju częściami Strzelec Opolskich są[5]:

W mieście znajdują się również osiedla[5]:

  • os. Milionerów
  • os. Piastów Śląskich
  • os. Zydlungi

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Strzelce Wielkie wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[6]

Nazwa osady, później miasta wywodzi się od strzelców-łowców książęcych, urządzających w okolicy łowy. Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 r. we Wrocławiu wymienia jako najwcześniej zanotowaną nazwę miejscowości Strzelica podając jej znaczenie „Wohnort der Jager und Schutzen”, czyli po polsku „Wieś zamieszkana przez łowczych i strzelców”[7]. Pierwotna nazwa została później przez Niemców zgermanizowana na Strehlitz i utraciła swoje znaczenie[7]. Nazwę upamiętnia stojący od 1923 r. na rynku przed ratuszem pomnik strzelca.

W 1295 r. (lub w 1305 r.) w księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis wymieniona miejscowość pod nazwą Strelicz. Dokument wymienia również wchłoniętą przez miasto Strelitz polonico we fragmencie Strelitz polonico decima more polonico et valet tres urnas mellis[8][9].

W 1750 r. nazwa Strzelce Wielkie wymieniona została w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[10]

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie prowincji śląskiej wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie obok niemieckiej Gross Strehlit pojawia się nazwa Wielki Strzelec[11]. Z kolei nazwę Strzelce Wielkie w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[12].

Nazwa miasta występowała w różnych wersjach: Strzelecz, Strzelicz, Strelicz, Gross-Strehlitz, Strehlitz od 1581 r., a od 1945 r. Strzelce Opolskie[13]. Ludowe, górnośląskie nazwy miasta: Wielkie Strzelce (w 1945 r. używana urzędowo[2]), Strzelce Wielkie (opozycja do Strzelec MałychStrzeleczek), Strzelce[13][14] (dop. Strzelców).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ruiny zamku książąt piastowskich z XIV w.
Rynek
Pomnik w Rynku poświęcony Ofiarom Wojen i Przemocy

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Miasto Strzelce Opolskie rozwinęło się z pierwotnej leśnej osady targowej, o której wzmianki pojawiają się w dokumentach już w XIII w. (1234, 1271, 1290). W kwestii założenia miasta na prawie niemieckim – brak pewności. Dane źródłowe sugerują różne daty: 1290, 1305, 1320, 1362 r. Prawdopodobnie, po zniszczeniu osady w 1273 r. podczas najazdu Bolesława Wstydliwego, nastąpiła lokacja Strzelec w 1290 r. przez piastowskiego księcia opolskiego Bolka I, który rozpoczął budowę miasta, a w 1313 r. zbudował zamek myśliwski. W 1327 r. miasto było otoczone murami obronnymi z dwoma bramami – Opolską i Krakowską.

Po wydzieleniu tego rejonu w oddzielne księstwo, którego władcą został syn Bolesława opolskiegoAlbert strzelecki (zm. ok. 1366). Od tej pory Strzelce stanowiły samodzielne księstwo zarządzane najczęściej przez książąt opolskich lub niemodlińskich. Ostatnim księciem strzeleckim był książę głogówiecko-prudnicki Bolko V Wołoszek (zm. 1460), jeden z przywódców husytów śląskich.

XVI–XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Do 1532 r. miasto było w posiadaniu książąt piastowskich. Po wygaśnięciu rodu przeszło pod panowanie austriackie, a od XVIII w. pod panowaniem pruskim. W 1812 r. właścicielem Strzelec został generał wojsk saskich hrabia Andrzej Renard, twórca nowoczesnego przemysłu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim.

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Od 1919 Strzelce Opolskie należały do nowo utworzonej prowincji Górny Śląsk. Prowincja została zlikwidowana w 1938, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie.

W trakcie plebiscytu na Górnym Śląsku 20 marca 1921 oddano w Strzelcach Opolskich 3364 głosów (85,7%) za pozostaniem w Niemczech i 558 (14,2%) za włączeniem do państwa polskiego[15]. Frekwencja wyniosła 98,4%. 4 oddane głosy uznano za nieważne. W powiecie Strzelce Opolskie za włączeniem do państwa polskiego oddano 23023 głosów (50,7%), za pozostaniem w Niemczech 22390 głosów (49,3%)[16].

Podczas III powstania śląskiego powstańcy z powiatu strzeleckiego, prudnickiego, toszeckiego i kozielskiego należeli do 7 Strzeleckiego Pułku Piechoty. Batalion prudnicki pod dowództwem H. Kabeli i strzelecki pod dowództwem J. Faski brał udział w ciężkich walkach o Garb Chełmu i Żyrową. Po zakończeniu powstania miasto pozostało w Niemczech.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Ostatnim właścicielem Strzelec do 1945 r. był hrabia z rodu Castell-Castell. W czasie II wojny światowej w miejscowości mieściło się ciężkie więzienie i areszt. W więzieniu osadzano więźniów w ramach akcji „Noc i mgła”. Pod koniec stycznia 1945 r. około 500 strzeleckich więźniów ewakuowano poprzez Brzeg do więzienia w Świdnicy. Spośród 500 ewakuowanych do miejsca przeznaczenia dotarło 200. Części więźniów udało się zbiec, część poległa podczas nalotów, większość została wymordowana[17].

21 stycznia 1945 roku siły niemieckie zostały wyparte z miasta przez jednostki 100 i 242 brygady pancernej 31 korpusu pancernego 1 Frontu Ukraińskiego (dla uczczenia pamięci poległych żołnierzy radzieckich po wojnie postawiono Pomnik Wdzięczności na ówczesnym pl. Przyjaźni Polsko–Radzieckiej)[18].

Czasy polskie[edytuj | edytuj kod]

Od 1950 Strzelce Opolskie leżą w granicach województwa opolskiego, przy czym były to trzy różne jednostki administracyjne funkcjonujące w latach 1950–1975, 1975–1998 oraz współczesne od 1999.

Od 7 czerwca 1995 Strzelce Opolskie są członkiem Nowej Hanzy[19].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych GUS z 31 grudnia 2019, Strzelce Opolskie miały 17835 mieszkańców (7. miejsce w województwie opolskim i 247. w Polsce), powierzchnię 30 km² (4. miejsce w województwie opolskim i 181. miejsce w Polsce) i gęstość zaludnienia 600 os./km²[20].

Mieszkańcy Strzelec Opolskich stanowią około 24% populacji powiatu strzeleckiego, co stanowi 1,81% populacji województwa opolskiego.

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźny
jednostka osób % osób % osób %
populacja 17835 100 9292 52 8543 48
gęstość zaludnienia

(mieszk./km²)

600 315 285

Liczba mieszkańców miasta[edytuj | edytuj kod]

1828 – 1468[21]
1832 – 1400[21]
1845 – 2122[21]
1869 – 7106[21]
1880 – 4627[21]
1890 – 5112[21]
1932 – 9667[21]
1933 – 11000[22]
1939 – 11523[22]
1995 – 21885[23]
1996 – 21768[23]
1997 – 21766[23]
1998 – 21706[23]
1999 – 21255[23]
2000 – 21080[23]
2001 – 20847[23]
2002 – 20696[23]
2003 – 20478[23]
2004 – 20253[23]
2005 – 20095[23]
2006 – 19976[23]
2007 – 19853[23]
2008 – 19758[23]
2009 – 19657[23]
2010 – 19542[23]
2011 – 18754[23]
2014 – 18373[23]
2015 – 18244[23]
2016 – 18185[23]
2017 – 18057[23]


Piramida wieku mieszkańców Strzelec Opolskich w 2014 roku[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku Strzelce Opolskie.png[1].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Baszta, obecnie dzwonnica kościelna (XV w., XVIII w.)
Dom Wspólnoty Błogosławieństw, dawniej zakon sióstr Elżbietanek (1879 r.)

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[24]:

  • stare miasto
  • kościół par. pw. św. Wawrzyńca z dzwonnicą – przebudowaną basztą z XV w., ul. Kołłątaja 9, z l. 1904-07
  • Kościół Bożego Ciała do końca lat 70. XX wieku użytkowany przez ewangelików, ul. Opolska, z 1825 r., 1888 r.
  • kościół cmentarny pw. św. Barbary, ul. Opolska, drewn., z poł. XVII w., wypisany z księgi rejestru
  • dom zakonny elżbietanek, ul. Powstańców Śląskich 8, z 1879 r.
  • grób lotników z kampanii wrześniowej 1939 r. na cmentarzu
  • kapliczka przydrożna, ul. Ujazdowska 27
  • zespół zamkowy, z XIV w.-1562 r.-XIX w.: ruiny zamku książąt piastowskich z XIV w., brama zamkowa, park z cennym drzewostanem
  • ratusz, z wieżą XVI w., 1844 r.- XIX w.
  • baszta obronna, ob. dzwonnica, pl. Kościelny, z XV w., XVIII w.
  • domy, ul. Karola Lange 3, 5 (d. Marchlewskiego), z poł. XIX w.
  • budynek więzienia, ul. Karola Miarki 1, z l. 1885-89: ogrodzenie z wieżyczkami
  • kamienica, ul. Parafialna 1, z 1875 r.
  • plebania, obecnie dom mieszkalny, ul. Parafialna 2, z XVIII w.
  • zagroda (d. bażantarnia), ul. Parkowa 11, z poł. XIX w.: dom, budynek gospodarczy, budynek gospodarczy, drewniany, ogrodzenie
  • domy, pl. Przyjaźni 1, 2, 4, 5, z połowy XIX w.
  • zakład karny nr 2, ul. Świerczewskiego 3, z lat 1893–1896: dwa pawilony więzienne, kuchnia, ogrodzenie z wartowniami
  • dom, ul. Zamkowa 4, z końca XIX w.
  • ujeżdżalnia koni, ul. Zamkowa 6, z początku XX w.
  • dawny browar, ul. Kościuszki 4, po 1890 r.
  • spichrz, ul. Marka Prawego 27, drewniany z XVIII w., przeniesiony do skansenu w Bierkowicach.

inne zabytki:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Browar (XIX w.)

W części miasta Suche Łany działało Państwowe Gospodarstwo RolneStadnina Koni Strzelce Opolskie, zlikwidowana w 1998 roku[25].

W północnej części miasta znajduje się duży, czynny kamieniołom wapieni środkowotriasowych, będący bazą istniejącej w mieście do 2004 cementowni[26].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Stacja kolejowa w Strzelcach Opolskich

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Strzelce Opolskie przebiega droga krajowa:

Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

1 października 1878, przejechał pierwszy pociąg towarowy na trasie Opole – Strzelce Opolskie. 15 maja 1879 został otwarty odcinek Strzelce Opolskie – PaczynaPyskowice. 15 maja 1880 dobudowany kolejny odcinek do Bytomia, przez co stacja Strzelce Opolskie zyskało połączenie z Bytomiem. W 1880 zbudowano pierwszy dworzec kolejowy. 15 listopada 1912 r. otwarto linię kolejową Strzelce Opolskie – Fosowskie (przez Rozmierkę), 1 lipca 1934 r. otwarto połączenie Kłodnica (Kędzierzyn Koźle)Leśnica, a 11 (lub 10) czerwca 1936 r. – połączenie Strzelce Opolskie – Leśnica. W roku 1935 wybudowano nowy obecnie funkcjonujący dworzec kolejowy dostosowany do ówczesnych standardów.

3 października 1960 roku zelektryfikowano trasę GliwiceWrocław przez Pyskowice, Strzelce Opolskie i Opole. 11 lipca 1984 roku zelektryfikowano trasę Strzelce Opolskie – Fosowskie, dzięki czemu trasę tą mogły obsługiwać elektryczne pociągi. 23 czerwca 2000 roku zlikwidowano bezpośrednie połączenia do Kędzierzyna-Koźla i do Fosowskiego. W latach 2013–2014 w ramach modernizacji linii kolejowej Błotnica StrzeleckaOpole Groszowice stacja kolejowa wraz z peronami i przejściem podziemnym zostało wyremontowane. Poprawił się również stan linii kolejowej Gliwice Łabędy – Opole Groszowice przez Strzelce Opolskie, przez co pociągi mogą jeździć z prędkością do 160 km/h.

Strzelce Opolskie
Linia nr 132 Bytom – Wrocław Główny (66,931 km)
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Błotnica Strzelecka
odległość: 7,813 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 6,073 km
Linia nr 175 Kłodnica – Kluczbork (30,078 km)
BSicon KBHFaq.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Zimna Wódka
odległość: 10,449 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 5,724 km

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Wawrzyńca (1904-07 r.)
Kościół Bożego Ciała (XIX w.)
Kościół św. Barbary (poł. XVII w.)
 Z tym tematem związana jest kategoria: Religia w Strzelcach Opolskich.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Dekanat Strzelce Opolskie

Kościół „Chrystus dla wszystkich”[edytuj | edytuj kod]

  • zbór w Strzelcach Opolskich (ul. Mickiewicza 6a)[27]

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz Komunalny (ul. Gogolińska)
  • Cmentarz Parafialny (ul. Gogolińska)
  • Cmentarz żydowski (ul. Gogolińska)

Nieistniejące obiekty sakralne[edytuj | edytuj kod]

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Organem wykonawczym jest burmistrz. W wyborach samorządowych w 2018 na urząd został wybrany Tadeusz Goc[29]. Siedzibą władz jest Urząd Miejski przy pl. Myśliwca 1. W mieście znajduje się starostwo powiatu strzeleckiego.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[30]
Miasto Kraj Data podpisania umowy
  Soest  Niemcy 7 czerwca 1995
  Druskieniki  Litwa 26 września 1997
  Tyśmienica  Ukraina 7 września 2002
  Holice  Czechy wrzesień 2006
  Bandera (Teksas)  Stany Zjednoczone jesień 2006

Ponadto miasto prowadzi współpracę z następującymi miastami[31]:

Ludzie związani ze Strzelcami Opolskimi[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Strzelcami Opolskimi.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Strzelce_Opolskie, w oparciu o dane GUS.
  2. a b Dz.U. 1945 nr 33, poz. 196.
  3. werwaltunsgeschichte.de.
  4. Klimat: Strzelce Opolskie: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-06-11].
  5. a b GUGiK, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 7 stycznia 2020 [dostęp 2020-06-11] (pol.).
  6. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  7. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 10.
  8. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  9. Strzelec Opolski: Zaginione Strzelce Polskie.
  10. „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  11. Alphabetisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien..., s. 760.
  12. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 12.
  13. a b Nazwa Strzelce znalazła się na polskiej mapie wojskowej jeszcze w 1947 – [1].
  14. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  15. Wyniki plebiscytu w powiecie strzeleckim.
  16. Źródło Joachim Balcke „Śląsk i Ślązacy” – Wyd. Naukowe Scholar – Warszawa 2001 r.
  17. A. Kurek, Niemieckie więzienia sądowe na Śląsku w czasach Trzeciej Rzeszy, Kraków 2007, s. 81–82.
  18. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 494.
  19. Strzelce Opolskie, web.archive.org, 4 grudnia 2013 [dostęp 2020-04-21] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-04].
  20. Strzelce Opolskie (opolskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wynagrodzenie, bezrobocie, zarobki, tabele, edukacja, przedszkola, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2020-10-03] (pol.).
  21. a b c d e f g Demografia, sztetl.org.pl [dostęp 2020-06-11].
  22. a b Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Groß-Strehlitz, web.archive.org, 14 listopada 2017 [dostęp 2020-06-11] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-14].
  23. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Strzelce Opolskie (opolskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wynagrodzenie, bezrobocie, zarobki, tabele, edukacja, przedszkola, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2020-06-11] (pol.).
  24. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 117–119. [dostęp 2013-01-13].
  25. Hodowla koni w Strzelcach Opolskich | Strzelec Opolski.
  26. Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 27-28. ​ISBN 978-83-63036-04-1​.
  27. Kościół „Chrystus dla Wszystkich” w Strzelcach Opolskich – ewangelikalni.pl, ewangelikalni.pl [dostęp 2020-10-03].
  28. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14].
  29. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2020-10-03].
  30. Miasta Partnerskie - Urząd Miejski w Strzelcach Opolskich, www.strzelceopolskie.pl [dostęp 2020-10-03].
  31. Strzelce Opolskie.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]