Polska szkoła plakatu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Plakaciarka naklejająca plakaty w Warszawie w 1971 roku.
Znaczek Poczty Polskiej z projektem Jana Lenicy reklamujący II Biennale Plakatu(1968)
Uznawany za twórcę polskiej szkoły plakatu Henryk Tomaszewski (drugi z prawej) na wystawie w 1962.
Tadeusz Trepkowski na tle swoich prac wystawianych w 1956 roku.
Ekspozycja polskiej szkoły plakatu w Muzeum Plakatu w Wilanowie.

Polska szkoła plakatu – określenie powstałe w latach 60. XX w., używane wobec grupy polskich artystów-plakacistów, którzy zdobyli międzynarodowy rozgłos. Zajmowali się oni wykonywaniem plakatów o tematyce politycznej, społecznej i kulturalnej (film, przedstawienia teatralne, wystawy, przedstawienia cyrkowe).

Plakaty wykonywane przez przedstawicieli polskiej szkoły plakatu były bardzo zróżnicowane stylistycznie. Ich wspólnymi cechami były jednak lapidarność i oszczędność formy, ironia, nowatorskie liternictwo[1]. Charakter twórczości polskich plakacistów określany bywał jako styl „niezależności i bystrości rozumu”[2].

Historia[edytuj]

Zainteresowanie polskim plakatem rosło od 1948, kiedy to Henryk Tomaszewski, jeden z twórców polskiej szkoły plakatu, otrzymał pięć pierwszych nagród na Międzynarodowej Wystawie Plakatu Filmowego w Wiedniu[3][1]. Nagrodzone zostały plakaty: Baryłeczka, Ludzie bez skrzydeł, Obywatel Kane, Niepotrzebni mogą odejść, Symfonia pastoralna[4]. Od lat 40. polski plakat prezentowany był szeroko międzynarodowej publiczności na wystawach sztuki.

Nurt polskiej szkoły plakatu rozwinął się w latach 1953-59 i związany był z działalnością artystyczną grafików projektujących plakaty filmowe, a ostatecznie ukształtował się w latach 60[5].

W 1966 odbyło się I Międzynarodowe Biennale Plakatu – pierwsza na świecie cykliczna impreza poświęcona sztuce plakatu[6]. Złoty medal otrzymał Jan Lenica za plakat do opery Wozzeck Albana Berga wykonany w 1964[7] i określany jako „międzynarodowa ikona lat 60.”[2]. W związku z dużymi sukcesami polskich artystów na zachodzie oraz rosnącym zainteresowaniem polską szkołą plakatu dwa lata później komunistyczne władze PRL zezwoliły na otwarcie w Wilanowie pierwszego na świecie Muzeum Plakatu[8].

Uznaje się, że szczytowy okres polskiej szkoły plakatu trwał od wczesnych lat 50. do w połowy lat 60., których zwieńczeniem były realizacje dla Opery Warszawskiej (tzw. złota seria) i Teatru Dramatycznego w Warszawie, oraz pełna humoru i fantazji seria plakatów cyrkowych. Dużą popularność plakat polski zdobył w latach 70. i 80. spopularyzowany wśród zachodnich odbiorców dzięki prasie kulturalnej oraz artystycznej. W Niemczech prace polskich plakacistów publikowały regularnie branżowe czasopisma specjalizujące się w grafice i projektowaniu jak "Neue Grafik", "Grafis", "Gebrauchsgrafik"[8]. W Polsce prace artystów zaliczanych do polskiej szkoły plakatu cyklicznie publikował miesięcznik "Projekt" dedykowany projektantom artystycznej sztuki użytkowej[8].

Rok 1989 wraz ze zmianą ustroju społ.-politycznego w Polsce przyniósł istotną zmianę dla funkcjonowania plakatu. Gospodarka rynkowa i koniec mecenatu państwa znacznie obniżyły ilość wydawanych plakatów oraz ich artystyczny walor - szczególnie w dziedzinie plakatu filmowego, gdzie ambitny plakat funkcjonuje praktycznie w wąskiej niszy kin studyjnych. W tym pierwszym okresie lat 90. plakat artystyczny ocalał dzięki muzeum plakatu, małej grupie kolekcjonerów oraz kilku istniejących galerii plakatu. Z początkiem nowego wieku można zauważyć ponowne zainteresowanie plakatem artystycznym, które z jednej strony czerpie z bogatych tradycji plakatu polskiego, z drugiej oparte jest na nowoczesnych formach projektowania graficznego.

Wpływ polskiej szkoły plakatu[edytuj]

Polska szkoła plakatu wpłynęła na wielu projektantów oraz grafików zachodnich, którzy uznali ją za oryginalny fenomen oraz źródło inspiracji we własnej twórczości[8]. Wielu polskich twórców zrobiło artystyczną karierę na zachodzie gdzie zajmowali się projektowaniem grafiki użytkowej.

O polskiej szkole plakatu w 2015 roku w artykule poświęconym polskiej kinematografii zamieszczonym w brytyjskim czasopiśmie The Guardian wspomniał amerykański reżyser Martin Scorsese zauważając, że często twórcom plakatów filmowych w Polsce udało się zawrzeć w swoich pracach syntezę całego filmu[9][10].

Przedstawiciele[edytuj]

Za najwybitniejszych przedstawicieli polskiej szkoły plakatu uznaje się Józefa Mroszczaka oraz Henryka Tomaszewskiego, którzy na warszawskiej ASP prowadzili katedrę plakatu[11]. Najważniejszymi przedstawicielami polskiej szkoły plakatu byli również m.in. , Tadeusz Trepkowski, Eryk Lipiński, Roman Cieślewicz[11], Jan Lenica[11], Jan Młodożeniec[11], Franciszek Starowieyski[11], Waldemar Świerzy, Walerian Borowczyk, Wojciech Zamecznik[11], Wojciech Fangor[11], Julian Pałka, Marian Stachurski, Wiktor Górka, Rosław Szaybo, Maciej Hibner, Tadeusz Jodłowski, Maciej Urbaniec, Jerzy Treutler, Leszek Hołdanowicz, Marek Mosiński, Witold Janowski, Mieczysław Wasilewski oraz Andrzej Krajewski.

Zmiana Pokoleniowa[edytuj]

W latach 70. zadebiutowała nowa generacja grafików, z których największym uznaniem cieszyli się: Andrzej Pągowski, Rafał Olbiński[11], Wiesław Wałkuski, Witkor Sadowski, Jerzy Czerniawski, Stasys Eidrigevicius, Jan Jaromir Aleksiun[11], Eugeniusz Get-Stankiewicz[11], Jan Sawka[11], Lech Majewski, Mieczysław Górowski[11], Grzegorz Marszałek, Roman Kalarus, Eugeniusz Skorwider, Lex Drewinski, Władysław Pluta[11] i Andrzej Klimowski[potrzebny przypis].

Za kontynuatorów uważa się dziś takich twórców, jak Piotr Młodożeniec, Sebastian Kubica, Ryszard Kaja, Michał Sitek, Monika Starowicz, Jacek Ćwikła, Stefan Lechwar, Michał Batory, Ryszard Kajzer, Leszek Żebrowski, Mirosław Adamczyk.

Upamiętnienie[edytuj]

  • Stała ekspozycja przedstawicieli polskiej szkoły plakatu umieszczona jest w Muzeum Plakatu w Wilanowie, pierwszym na świecie muzeum plakatu założonym w 1968 roku w Warszawie[12].

Film[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Praca Zbiorowa: Encyklopedia sztuki polskiej, hasło "plakat". Kraków: Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, 2002, s. 500-501. ISBN 8388080563.
  • Praca Zbiorowa: Polska Szkoła Plakatu w latach 1956-1965. Warszawa: Muzeum Plakatu w Wilanowie, Oddz. Muzeum Narodowego w Warszawie, 1988.
  • Elizabeth E. Guffey: Posters: A Global History. Reaktion Books, 2014. ISBN 9781780234113.

Linki zewnętrzne[edytuj]