Powiat leżajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powiat leżajski
powiat
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
TERYT 3.18.24.08.00.0
Siedziba Leżajsk
Starosta Marek Śliż
Powierzchnia 583,01 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności

69 370[1]
• gęstość 119 os./km²
Urbanizacja 29,75%
Tablice rejestracyjne RLE
Adres urzędu:
ul. Kopernika 8
37-300 Leżajsk
Szczegółowy podział administracyjny
Plan powiatu leżajskiego
Liczba gmin miejskich 1
Liczba gmin miejsko-wiejskich 1
Liczba gmin wiejskich 3
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat leżajski
Powiat leżajski
50°16′N 22°26′E/50,266667 22,433333
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Dystrykt leżajski na mapie Królestwa Galicji

Powiat leżajski – powiat w Polsce (województwo podkarpackie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Leżajsk.

Według danych z 31 grudnia 2019 roku[2] powiat zamieszkiwało 69 370 osób.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W skład powiatu wchodzą:

Gminy miejskie

Gminy miejsko-wiejskie

Gminy wiejskie

Miasta

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób % osób % osób %
Ogółem 69 251 100 35 068 50,64 34 183 49,36
Miasto 20 736 29,94 10 797 15,59 9939 14,35
Wieś 48 515 70,06 24 271 35,05 24 244 35,01
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu leżajskiego w 2014 roku[3].


Piramida wieku powiat lezajski.png

Historia[edytuj | edytuj kod]

Leżajsk został po raz pierwszy siedzibą starostwa w 1424 roku. W latach 1433 – 1772 było to starostwo niegrodowe i obejmowało osady: Leżajsk, Dębno, Giedlarowa, Sarzyna, Wierzawice, Jelna, Kuryłówka, Ożanna, Rzuchów, Siedlanka, Wywłoka, Luchów, Płoin[4]. W latach 1775-1782 w ramach cyrkułu pilzneńskiego zaboru austriackiego funkcjonował dystrykt leżajski[5]. W 1855 roku w ramach cyrkułów w zaborze austriackim utworzono 178 powiatów a Leżajsk został jednym z nich, ale na krótko bo przez okres 12 lat (do 1867 roku). Ówczesny powiat obejmował swym zasięgiem 33 osady (Biedaczów, Brzóza Królewska, Brzyska Wola, Chodaczów, Dębno, Dornbach, Giedlarowa, Gillershof, Grodzisko Dolne, Grodzisko Górne, Gwizdów, Hucisko, Jastrzębiec, Jelna, Judaszówka, Königsberg, Kuryłówka, Leżajsk, Laszczyny, Łukowa, Ożanna, Opaleniska, Przychojec, Rzuchów, Ruda Łańcucka, Sarzyna, Siedlanka, Stare Miasto, Tarnawiec, Wierzawice, Wola Żarczycka, Wólka Grodziska, Wólka Niedźwiedzka[6]) zamieszkane przez 31.890 osób, a powierzchnia powiatu wynosiła 7,2 mil kwadratowych[7].

Powiat leżajski po raz kolejny został powołany dnia 1 stycznia 1956 roku w województwie rzeszowskim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat leżajski złożyło się jedno miasto i 20 gromad, które wyłączono z trzech ościennych powiatów[8]:

1 stycznia 1956 roku z gromady Ruda Łańcucka wyłączono miejscowość Sarzyna Osiedle, z której utworzono osiedle Sarzyna[9].

1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla a w ich miejsce reaktywowano gminy. Tego samego dnia znoszone osiedle Sarzyna otrzymało prawa miejskie i nazwę Nowa Sarzyna[10]. Powiat leżajski podzielono na 2 miasta i 8 gmin[11]:

W 1974 roku gminę Ruda Łańcucka przekształcono w gminę Nowa Sarzyna[17].

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu leżajskiego włączono głównie do nowego (mniejszego) województwa rzeszowskiego, oprócz gminy Krzeszów, którą przyłączono do województwa tarnobrzeskiego[18]. 2 lipca 1976 roku zniesiono gminy Brzóza Królewska, Giedlarowa i Wola Żarczycka[19]. 1 września 1977 roku likwidacji uległa także gmina Krzeszów[20], którą jednak reaktywowano 1 października 1982 roku[21].

1 stycznia 1992 roku miasto i gminę Nowa Sarzyna połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską Nowa Sarzyna[22].

Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w województwie podkarpackim przywrócono powiat leżajski [23]. W porównaniu z obszarem z początku 1975 roku powiat leżajski został zmniejszony o gminę Krzeszów, która znalazła się w powiecie niżańskim w tymże województwie.

Porównując obszar dzisiejszego powiatu leżajskiego z obszarem z 1956 roku można zauważyć, że niektóre tereny dawnego powiatu leżajskiego znajdują się obecnie w powiecie niżańskim (obszary dawnych gromad Bystre i Krzeszów) oraz w powiecie rzeszowskim (obszar dawnej gromady Wólka Niedźwiedzka).

Sąsiednie powiaty[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  2. l, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), 31 grudnia 2019.
  3. http://www.polskawliczbach.pl/powiat_lezajski, w oparciu o dane GUS.
  4. Strona it.muzeum-lezajsk.pl
  5. Historia administracji w gminie Sokołów Małopolski, str.11
  6. Handbuch der politischen Behörden in Galizien fur das Jahr 1867 , str. 80. 2020-06-30. [dostęp 2020-06-30].
  7. Strona starostwa, historia
  8. Dz.U. z 1955 r. nr 44, poz. 283
  9. Dz.U. z 1955 r. nr 45, poz. 299
  10. Dz.U. z 1972 r. nr 50, poz. 327
  11. Polska - Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974
  12. Gmina Brzóza Królewska została zniesiona 2 lipca 1976 roku przez połączenie jej terenów z gminą Nowa Sarzyna - Dz.U. z 1976 r. nr 24, poz. 143
  13. Gmina Giedlarowa została zniesiona 2 lipca 1976 roku przez połączenie jej terenów z gminą gminą Leżajsk - Dz.U. z 1976 r. nr 24, poz. 143
  14. Gmina Krzeszów została zniesiona 1 września 1977 roku a jej tereny włączone do gminy Rudnik - Dz.U. z 1977 r. nr 27, poz. 116, a następnie reaktywowana 1 października 1982 roku 1 września 1977 roku z części terenów gmin Rudnik i Harasiuki - Dz.U. z 1981 r. nr 26, poz. 139 i Dz.U. z 1982 r. nr 23, poz. 165
  15. Gmina Ruda Łańcucka została zniesiona w 1974 roku a jej obszar przekształcony w gminę Nowa Sarzyna (nie obejmującą miasta Nowa Sarzyna, które od 1973 roku było gminą miejską) - Archiwum Państwowe w Rzeszowie, Urząd Gminy w Rudzie Łańcuckiej
  16. Gmina Wola Żarczycka została zniesiona 2 lipca 1976 roku a jej tereny włączone do gmin Leżajsk i Sokołów Małopolski - Dz.U. z 1976 r. nr 24, poz. 143
  17. Archiwum Państwowe w Rzeszowie, Urząd Gminy w Rudzie Łańcuckiej
  18. Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92
  19. Dz.U. z 1976 r. nr 24, poz. 143
  20. Dz.U. z 1977 r. nr 27, poz. 116
  21. Dz.U. z 1981 r. nr 26, poz. 139 i Dz.U. z 1982 r. nr 23, poz. 165
  22. Dz.U. z 1991 r. nr 87, poz. 397
  23. Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652