Roman Machnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Roman Machnicki
major major
Data i miejsce urodzenia 24 lipca 1889
Radom
Data i miejsce śmierci lipiec 1943
Warzyce
Przebieg służby
Siły zbrojne Legiony Polskie,
Wojsko Polskie,
Związek Walki ZbrojnejArmia Krajowa
Jednostki 1 Pułk Ułanów Legionów Polskich,
2 Pułk Ułanów,
9 Pułk Ułanów Małopolskich
Stanowiska dowódca plutonu,
dowódca szwadronu,
zastępca dowódcy pułku
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-ukraińska,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941)

Roman Machnicki (ur. 24 lipca 1889 w Radomiu, zm. w lipcu 1943 w Warzycach) – polski inżynier, przemysłowiec branży naftowej, burmistrz Borysławia, działacz społeczny, major kawalerii Wojska Polskiego, oficer Armii Krajowej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 24 lipca 1989[1]. Był synem Ewarysta i Franciszki z domu Hintz. Uczył się w gimnazjum i Szkole Handlowej w rodzinnym Radomiu. Podczas rewolucji 1905 roku w Królestwie Polskim, od 1905 do 1907 należał do Organizacji Bojowej PPS. Został członkiem „uczniowskiej piątki bojowej”. Piątką kierował Wacław Zbrowski ps. „Braciszek”, a w jej skład wchodzili także: Jan Gruszczyński, Jerzy Pieczynis, Stefan Rodkiewicz, Stanisław Werner (wszyscy z „handlówki”) i Teodor Latomski[2][3]. Od 1908 do 1912 odbył studia na Wydziale Chemiczno–Technicznym Szkoły Politechnicznej we Lwowie[4]. Był członkiem Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego[4]. Jego żoną od 24 września 1911 była Antonina z domu Sygietyńska.

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich zostając żołnierzem jazdy w sierpniu 1914. Od 27 sierpnia 1914 był zastępcą dowódcy plutonu, a później został dowódcą plutonu w szwadronie por. Władysława Beliny-Prażmowskiego. Był awansowany do stopni podporucznika kawalerii 9 października 1914[5] i do stopnia porucznika 1 grudnia 1915. Od 1 stycznia 1916 był dowódcą szwadronu w 2 pułku ułanów. Po kryzysie przysięgowym, został aresztowany przez Austriaków w Borysławiu i był więziony przez cztery miesiące. Po odzyskaniu wolności w tym mieście był komendantem tamtejszej jednostki Polskiej Organizacji Wojskowej. U kresu wojny 1 listopada 1918 uczestniczył w rozbrajaniu borysławskiego garnizonu wojskowego i dowodził obroną miasta po wybuchu wojny polsko-ukraińskiej. Z 9 na 10 listopada 1918 wraz z oddziałem wyszedł z Borysławia i przeszedł do Sanoka[6]

Od maja 1919 do 18 marca 1921 pełnił stanowisko zastępcy dowódcy 9 pułku ułanów podczas wojny polsko-bolszewickiej. Został awansowany do stopnia majora kawalerii 15 lipca 1920. Po wojnie przeniesiony do rezerwy 18 marca 1921. Później zweryfikowany do stopnia majora rezerwy kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[7][8]. W 1923, 1924 pozostawał oficerem rezerwowym macierzystego 9 pułku ułanów[9][10].

Po wojnie ukończył studia na Politechnice Lwowskiej[4]. Jako inżynier podjął pracę w przedsiębiorstwach wydobycia kopalin ziemnych. Został zatrudniony w spółce akcyjnej „Gazolina” w Drohobyczu[11], gdzie przez lata był dyrektorem technicznym[4]. Po odejściu z „Gazoliny” prowadził wspólnie z inż. Pawłem Lenieckim działalność przedsiębiorczą w branży naftowej, ukierunkowaną na obrót szybami naftowymi, dzierżawę, a także odwierty i eksploatację[4]. Był działaczem Związku Polskich Przemysłowców Naftowych, Izby Przemysłowo-Handlowej we Lwowie, Związku Strzeleckiego. 18 listopada 1928 został wybrany delegatem do rady Powiatowej Kasy Chorych w Drohobyczu[12]. Został wybrany na urząd burmistrza Borysławia[4]. W czasie jego urzędowania dokonywano poprawy instrastruktury miasta, np. budowano chodniki dla pieszych, odnawiano budynki, stworzono ujęcie wody i wodociąg miejski[4]. Został wówczas także przewodniczącym Gminy Chrześcijańskiej w Borysławiu[4] W 1930 był założycielem Fundacji Chrześcijańskiej gminy miasta Borysławia i do sierpnia 1937 pełnił funkcję jej kuratora[13][14]. Na skutek nieprzychylnych działań osób w Borysławiu i wynikłych intryg zrezygnował z działalności społecznej w Borysławiu, podobnie jak wcześniej w podobnych okolicznościach odszedł ze spółki „Gazolina”[4]. Do 1939 zamieszkiwał w Borysławiu przy ulicy Juliusza Słowackiego i był wspólnikiem kopalni nafty, spółki[15].

Tablica upamiętniająca w brzozowskiej kolegiacie

Po wybuchu II wojny światowej zmobilizowany brał udział w kampanii wrześniowej. Po nastaniu okupacji niemieckiej działał w Związku Walki Zbrojnej i w Armii Krajowej. Poniósł śmierć z rąk Niemców w lipcu 1943[4] w Warzycach.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Około 1915 portret Romana Machnickiego w mundurze oficera legionów wykonał malarz Jan Rembowski[16].

Roman Machnicki został upamiętniony w Brzozowie: jego nazwisko zostało wymienione wśród upamiętnionych ofiar II wojny światowej, ustanowionej 10 października 1976 w kościele Przemienienia Pańskiego w Brzozowie oraz na tablicy pomnika na cmentarzu wojennym[17].

Odznaczenia i ordery[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficerowie. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. [dostęp 2015-12-14].
  2. Stanisław Res-Rodkiewicz, Uczniowskie piątki bojowe w Radomiu: 1905-1907, maszynopis 1936 w zbiorach Radomskiej Biblioteki Cyfrowej
  3. Stefan Res-Rodkiewicz: Uczniowskie piątki bojowe w Radomiu 1905-1907. 1936, s. 22.
  4. a b c d e f g h i j Kazimierz Miński: Życiorysy nafciarzy. Kraków: Przemysł Naftowy, 1961, s. 277-278.
  5. Rozkaz Nr 126. Centralne Archiwum Wojskowe. [dostęp 2016-02-09].
  6. Grzegorz Rąkowski: Ukraińskie Karpaty i Podkarpacie: Część zachodnia, Tom 1. Piastów: Rewasz, 2013, s. 226.
  7. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 695.
  8. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 617.
  9. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 618.
  10. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 559.
  11. Lista znawców dla oszacowania mogących ulec wywłaszczeniu na rzecz kolei żelaznych i do oznaczenia wynagrodzenia za wywłaszczenia praw wodnych w okręgu lwowskiego sądu apelacyjnego za 1924 rok. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości”, s. 331, Nr 12 z 15 czerwca 1924. 
  12. 20. Ogłoszenia. „Lwowski Dziennik Wojewódzki”, s. 22, Nr 1 z 2 stycznia 1929. 
  13. Wybory do Fundacji Chrześcijańskiej gminy miasta Borysławia. „Przegląd Podkarpacia”, s. 2-3, Nr 66 z 8 sierpnia 1937. 
  14. Rezygnacja kuratora Fundacji Chrześcijańskiej gminy miasta Borysławia. „Przegląd Podkarpacia”, s. 2, Nr 67 z 29 sierpnia 1937. 
  15. Książka telefoniczna 1939. genealogyindexer.org. [dostęp 2016-02-09].
  16. Portrait of Lieutenant Roman Machnicki 1889-1943 c.1915 (ang.). artchive.com. [dostęp 2016-02-09].
  17. Cmentarz wojenny z II wojny światowej w Brzozowie. radaopwim.gov.pl. [dostęp 2016-02-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]