Stara Zbelutka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stara Zbelutka
Kościół pw, św. Doroty w Starej Zbelutce
Kościół pw, św. Doroty w Starej Zbelutce
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Łagów
Liczba ludności (2011[1]) 493
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-025[2]
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0248020
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Stara Zbelutka
Stara Zbelutka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stara Zbelutka
Stara Zbelutka
Ziemia50°43′43″N 21°06′52″E/50,728611 21,114444

Stara Zbelutkawieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Łagów.

Do 1954 roku siedziba gminy Gęsice. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Stara Zbelutka[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0248088 Chojny przysiółek
0248036 Góry część wsi
0248071 Kędziorka przysiółek
0248042 Majorat część wsi
0248059 Poddanie część wsi
0248065 Poduchowne część wsi
0248094 Zbelutka-Stara Wieś przysiółek

Historia[edytuj | edytuj kod]

W starych dokumentach wieś wymieniana jako: Sbiluthow, Sbilythka, Zbilutka, Zbeludka[5].

Lokowana przed rokiem 1382, kiedy to biskup włocławski Zbylut sprzedał za 20 seksagen groszy pragskich młyn, zwany Brodzyn, z sadzawką na Łagowicy, sołtysowi zbylutowskiemu Tomisławowi ze Złotnik. Zbylut był prawdopodobnie założycielem parafii i fundatorem drewnianego kościoła parafialnego pw. Św. Doroty[5].

Według Jana Długosza pod koniec XV wieku we wsi było 30 łanów kmiecych, sołectwo osadzone na 3 łanach oraz 3 karczmy z rolami. Kmiecie opłacali czynsz o nieznanej wysokości, oraz łącznie po jednym wiardunku obiednego, odrabiali po jednym dniu w tygodniu bydłem. Owsa, sera dawać nie mieli, ale za to po 3 koguty i 30 jaj i pół kwarty maku. Dziesięcina wytyczna i konopna oddawana była biskupstwu włocławskiemu. Pleban ma role i łąki. Sołtys zobowiązany był do służby wojskowej i płacenia jednego wiardunku obiednego, miał też własny młyn. Dziesięcina wytyczna z sołectwa pobierana przez plebana w Baćkowicach. Dziesięcina wytyczna z folwarku biskupiego przeznaczona dla plebana w Zbelutce[1].

Na początku XVI wieku w Zbelutce było 6 łanów osiadłych, płacono czynsz w wysokości 18. groszy, dawano 6 korczyków owsa, dziesięcina wyniosła 5 grzywien i jeden wiardunek. Z dwóch karczem płacą dwie grzywny i jeden wiardunek. W inwentarzu z roku 1534 wyszczególniono: łanów osiadłych 7½, pustych 15½, folwark biskupi. Kmiecie osiadli płacili po 18 groszy czynszu i dawali po 6 korczyków owsa, 3 kapłony i 30 jaj. Pracują po jeden dzień w tygodniu. Wójt płacił obiednego jeden wiardunek. Dziesięcina z całej wsi wynosiła 10 grzywien[1]. Regestr poborowy Województwa sandomierskiego z roku 1578 wylicza we wsi: 16. osadników, 12 łanów, 2. zagrodników, 1. komornika, 1. rzemieślnika oraz dwa łany sołtysie[5]. W 1598 r. we wsi 20. kmieci osadzonych na rolach. Sołectwo osadzone na dwóch łanach posiadał Jan Kęmpicki.

W roku 1727 Krzysztof Antoni Szembek, mając na względzie zasługi wobec siebie szlachetnie urodzonego Sebastiana Olszewskiego, za zgodą kapituły katedralnej, oddaje wspomnianej i przyszłej małżonce, pod pewnymi warunkami i dożywotnio, sołectwo Zbelutka.

W wieku XVIII w części należącej do dworu stały dwór i karczma. We wsi było: 44 chałup gospodarzy, 5 chałup kmieci bez ogrodów i gruntów, razem dymów wiejskich 54, zamieszkałych ogółem przez 193 osoby. W części należącej do plebana, wyliczono 4 dymy, chałup gospodarzy 10, chałup bez gruntu 3, zamieszkałych przez 50 osób.

Na mapie Galicji Zachodniej wieś oszacowano na 75 domów, 80. mężczyzn i 20 koni[1].

W 1827 r. było tu 73 domy i 388. mieszkańców, w 1895: 101 domów, 595. mieszkańców, 1412 mórg włościańskich, 352. morgi folwarczne, wchodzące w skład majoratu generała Uszakowa. Było również 151 mórg folwarku prywatnego[5].

W roku 1921 wyszczególniono:

  • wieś Zbielutka. Było tu 148 budynków z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 754. mieszkańców (365. mężczyzn i 389 kobiet)
  • kolonię Zbielutka Majorat , gdzie naliczono 19 budynków z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 113. mieszkańców (55. mężczyzn i 58 kobiet). Wszyscy podali narodowość polską
  • kolonię Zbielutka Poduchowna, gdzie naliczono 10 budynków z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 61. mieszkańców (30. mężczyzn i 31 kobiet). Narodowość polską podało 50 osób, a 11 żydowską[6].

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Wykres liczby ludności Starej Zbelutki od 1827 roku:

Źródła:[8][6][1],[5],,

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Podział na Nową Zbelutkę i Starą Zbelutkę dokonał się po roku 1952. Sołectwo Stara Zbelutka tworzą wsie: Zbelutka–Stara Wieś, Góry, Poddanie i Kędziorka. W składzie Nowej Zbelutki znalazły się: Garbacz, Kozłów, Niwa.

Okoliczne pola posiadają nazwy: Dworskie, Stronia, Glinki, Stachów Dół, Chojny, Sachta, Mieksyn, Plebańskie.

W 1992 r. we wsi było 140 zagród i 660,95 ha. gruntów. Spis powszechny z czerwca 2011 r. wykazał 493 mieszkańców[1].



Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Strona internetowa Gminy Łagów [dostęp 13 listopada 2011]
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. a b c d e Stara Zbelutka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.
  6. a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo kieleckie, Powiat Opatów, Gmina Gęsice
  7. a b c Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-06-30. s. 27. [dostęp 2015-11-09].
  8. a b Uwarunkowania wynikające z miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy Łagów, str. 54-55 [www.bip.lagow-gmina.pl/publikacje/508.doc] : dostęp 21 sierpnia 2011 r.