Krzysztof Antoni Szembek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krzysztof Antoni Szembek
prymas Polski i Litwy
Krzysztof Antoni Szembek
Herb Krzysztof Antoni Szembek
Kraj działania  I Rzeczpospolita
Data i miejsce urodzenia 25 marca 1667
Szczepanowo k./ Barcina
Data i miejsce śmierci 6 lipca 1748[1]
Łowicz
arcybiskup gnieźnieński
Okres sprawowania 1739 - 1748
Prymas Polski
Okres sprawowania 1739 - 1748
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 5 lipca 1692[2]
Nominacja biskupia 23 lutego 1711[2]
Sakra biskupia 15 września 1711
Odznaczenia
Order Orła Białego

Krzysztof Antoni Szembek herbu Szembek (ur. 25 marca 1667 we wsi Szczepanowo k./ Barcina (Kujawy) – zm. 6 lipca 1748 w Łowiczu) – biskup inflancki od 1711, biskup poznański 1717-1719, kujawski 1719-1739, od 1739 arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, referendarz duchowny w 1709 roku, archidiakon pomorski[3], kanonik włocławski, kanonik przemyski w 1699 roku[4].

1667-1692 Dzieciństwo i edukacja[edytuj]

Urodził się we wsi Szczepanowo w ziemi kujawskiej, był synem kasztelana krakowskiego Franciszka Szembeka. Odebrawszy w domu rodzinnym staranne wychowanie, wysłany został na Akademię Krakowską, a stamtąd udał się do Rzymu, gdzie studiował teologię, prawo i historię. Po powrocie do kraju został wyświęcony na kapłana w 1692.

1693-1711 Kariera duchownego[edytuj]

Był kanonikiem kilku kapituł. Wkrótce po święceniach, biskup kujawski Stanisław Dąmbski dał mu kanonię kujawską. Był deputatem duchownym na Trybunał Główny Koronny w 1695 i 1696 roku[5]. 2 marca 1699. po rezygnacji swego krewnego, Ludwika Szembeka otrzymał po nim godność kanonika przemyskiego. W 1703 biskup warmiński Andrzej Chryzostom Załuski dał mu kanonię warmińską, a Stanisław Szembek zostawszy prymasem, udzielił Krzysztofowi prowizji na kanonię gnieźnieńską, w której instalował się 25 kwietnia 1708. W marcu 1711 Krzysztof Szembek został kanonikiem warszawskim i prawie równocześnie otrzymał prezentę królewską na proboszcza kapituły warmińskiej. Oprócz kanonii otrzymał również opactwa. Z nadania Augusta II w 1708 został opatem komendatoryjnym benedyktynów w Mogilnie. Od 1739 był jednym z ostatnich opatów komendataryjnych benedyktynów tynieckich. Opactwo to zwyczajnie oddawano prymasom. Autor rękopiśmiennej kontynuacji dodanej do katalogu opatów tynieckich St. Szczygielskiego w „Tinecji" sławi Szembeka za to, że był łagodny, w rozmowie wesoły, otwarty w podejściu, że rządził łaskawością, a nie sprawiedliwością, że miał charakter nacechowany ojcowską miłością, przez co na zawsze pozyskał sobie serca wszystkich.

Wreszcie zgodnie ze zwyczajem panującym w ówczesnej Polsce Krzysztof Antoni Szembek był biskupem kolejno kilku diecezji: w 1710 został biskupem inflanckim po śmierci biskupa Teodora Wolfa. Sakrę biskupią przyjął 15 września 1711.

1713-1714 poseł w Wiedniu[edytuj]

Był posłem do Wiednia (spędził tam półtora roku 1713-1714) w celu zażegnania wojny z Turcją. Miał także starać się o rękę arcyksiężniczki dla królewicza Fryderyka Augusta (przyszły August III Sas), spytać o sumy neapolitańskie (ponieważ Karol VI Habsburg przejął Królestwo Neapolu) i interweniować w sprawie polskich klasztorów na Śląsku. Misja miała jednak ograniczone szanse powodzenia, ponieważ cesarz Karol VI Habsburg nie mógł wybaczyć Augustowi II Mocnemu sojusz z Francją (1713). Mimo iż pomagali mu wpływowi na dworze wiedeńskim jezuici, a także poseł saski August Christoph von Wackerbarth i rosyjski Andriej Matwiejew jedynym sukcesem Szembeka była interwencja posła austriackiego w Turcji w sprawach polskich. Nie zdołał załatwić sprawy klasztorów, jako niedoświadczony dyplomata dawał sobą powodować von Wackerbarthowi i nie potrafił się przeciwstawić austriackiej grze na zwłokę pod przykrywką rozbudowanego ceremoniału dworskiego. Sprawy mariażu arcyksiężniczki i królewicza Fryderyka Augusta prowadził poważniejszy agent Augusta II jezuita, ojciec Salerno i potrzeba było jeszcze kilku lat by sprawa w pełni dojrzała.

1715-1748[edytuj]

15 lutego 1716 otrzymał nominację królewską na biskupstwo poznańskie. Wybór kapituły nastąpił 16 marca tegoż roku, a ingres odbył 29 sierpnia 1717. W 1718 roku został wyznaczony senatorem rezydentem[6]. Już 30 października 1719 przeniósł się na biskupstwo kujawskie, a w 1739 został arcybiskupem gnieźnieńskim, prymasem Polski.

Odbył z ramienia Augusta II szereg misji dyplomatycznych i był jednym z najgorliwszych popleczników katolicyzmu w walce z różnowierstwem. W 1733 roku podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego. [7]. W 1735 roku podpisał uchwałę Rady Generalnej konfederacji warszawskiej[8]. W 1736 roku został wyznaczony senatorem rezydentem[9].

10 lipca 1737 roku podpisał we Wschowie konkordat ze Stolicą Apostolską[10].

W 1736 roku odznaczony Orderem Orła Białego.[11]

Przypisy

  1. Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. VI, Patavii 1958, s. 226. (łac.)
  2. a b Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. V, Patavii 1952, s. 408. (łac.)
  3. Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Krzysztof Chłapowski, Stefan Ciara, Łukasz Kądziela, Tomasz Nowakowski, Edward Opaliński, Grażyna Rutkowska, Teresa Zielińska. Kórnik 1992, s. 207.
  4. Monografia opactwa Cystersów we wsi Mogile; opracowana i pamięci ubiegłych w r. 1864 pięciuset lat istnienia Akademii krakowskiej poswięcona przez Towarzystwo naukowe krakowskie., Kraków 1867, s. 135.
  5. Stanisław Chodyński, Trybunaliści z Kapituły Włocławskiej, Włocławek 1911, s. 80.
  6. Volumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 205.
  7. Jerzy Dunin-Borkowski i Mieczysław Dunin-Wąsowicz, Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. Lwów 1910, s. 299.
  8. Uchwała Rady Generalnej Konfederacji, 1735, s. 19.
  9. Volumina Legum, t. VI, Petersburg 1860, s. 326.
  10. Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabulariis Vaticanis, deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 4, Ab Innocentio PP. XII usque ad Pium PP. VI 1697-1775.P.1-2, wydał Augustyn Theiner, Rzym 1864, s. 126.
  11. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 166.

Bibliografia[edytuj]

  • Historia Dyplomacji Polskiej, tom II 1572-1795 pod red. Zbigniewa Wójcika, PWN Warszawa 1982, s. 365.

Linki zewnętrzne[edytuj]