Stare Tarnowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stare Tarnowice
Alt Tarnowitz
Dzielnica Tarnowskich Gór
Ilustracja
Kościół pw. św. Marcina
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

tarnogórski

Miasto

Tarnowskie Góry

Data założenia

przed 1251[1]

W granicach Tarnowskich Gór

1946

Zarządzający

Jarosław Podgórski

Powierzchnia

6,88 km²

Populacja (31.12.2018)
• liczba ludności


12 391[2]

• gęstość

1801,0 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 32

Kod pocztowy

42-612

Tablice rejestracyjne

STA

Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa konturowa Tarnowskich Gór, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Stare Tarnowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Stare Tarnowice”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Stare Tarnowice”
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa konturowa powiatu tarnogórskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Stare Tarnowice”
Ziemia50°26′23″N 18°49′15″E/50,439722 18,820833
Strona internetowa
Portal Polska

Stare Tarnowice (niem. Alt Tarnowitz) – dzielnica Tarnowskich Gór, od której pochodzi nazwa miasta. Powstała w 1316. Pierwszym właścicielem był prawdopodobnie rycerz Adam de Tarnowice, a następnie jego syn (lub brat) Święcisław, później Włodkowie, Wrochemowie i inni.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Stare Tarnowice na mapie z 1883

Najdawniejsza wzmianka o Tarnowicach (jednak o kwestionowanej datacji[3]) pochodzi z 1251 roku[1]. Późniejsze wzmianki pochodzą z początku XIV wieku, kiedy właścicielem osady był Adam de Tarnowice, występujący jako świadek w dokumentach między 1310 a 1351 rokiem. Później wsią władał Święcisław, członek dworu księcia oleśnickiego Konrada II, wyznaczony w 1369 roku jako rozjemca przy sporze o podział księstwa bytomskiego. Ostatnimi znanymi rycerzami z Tarnowic są: rycerz Sambor, wzmiankowany w 1411 roku, oraz Mikołaj i Teodor Włodkowie herbu Sulima, poświadczeni w 1415 roku. Siedzibą rycerską w XIV i XV wieku była przypuszczalnie wieża obronna wzniesiona na kopcu, którego pozostałości widoczne są za kościołem św. Marcina[4]. Osada ta należała wówczas – jak większość na terenie dzisiejszych Tarnowskich Gór – do parafii w Reptach. Na początku XV wieku została utworzona osobna parafia w Tarnowicach, w których wybudowano kościół pw. św. Marcina (zbudowany ok. 1400 r.) będący najstarszym istniejącym kościołem na terenie powiatu tarnogórskiego.

Zamek w Starych Tarnowicach

W okresie powstania Tarnowskich Gór na początku XVI wieku na polach między Tarnowicami (odtąd zwanymi Stare Tarnowice), Sowicami i Lasowicami, właścicielem osady była rodzina Wrochemowieów. Wymieniany wówczas w dokumentach Piotr Wrochem jest zapewne fundatorem zamku, który zastąpił wcześniejszą siedzibę właścicieli koło kościoła.

W 1683 w drodze na odsiecz Wiednia król polski Jan III Sobieski kazał czterech żołnierzy powiesić w Tarnowicach za to, iż rabowali[5].

W 1801 założono kolonię fryderycjańską Bergfreiheit dla górników kopalni kruszców srebronośnych „Fryderyk” w pobliskich Bobrownikach[6].

Ostatnimi właścicielami Starych Tarnowic była od 1820 roku rodzina hrabiów i książąt Henckel von Donnersmarck ze Świerklańca, która w 1822 roku przekształciła dobra tarnowickie (z Pniowcem, Opatowicami i Kolonią Wolności[7]) w fideikomis. W 1891 roku hrabia Guido Henckel von Donnersmarck połączył tereny Starych Tarnowic i Rept w jeden fideikomis dla swego młodszego syna hrabiego Krafta. Rezydował on w neorenesansowym pałacu w parku na pograniczu Rept i Starych Tarnowic.

Po 1922 r. osada znalazła się w granicach II Rzeczypospolitej. W latach 70. i 80. na polach między Starymi Tarnowicami a Opatowicami wzniesiono osiedle „Przyjaźń” – największe osiedle mieszkaniowe Tarnowskich Gór. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Tarnowice Stare”[8].

Panowie Starych Tarnowic[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Aleja Jana Pawła II – jedna z głównych ulic dzielnicy
Autobus linii nr 780 przejeżdżający przez Stare Tarnowice

Publiczny transport zbiorowy na terenie dzielnicy obejmuje wyłącznie przewozy autobusowe, których organizatorem od 1 stycznia 2019 jest Zarząd Transportu Metropolitalnego Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Wcześniej przewozy organizowane były przez MZKP Tarnowskie Góry. Przez Stare Tarnowice przejeżdżają autobusy linii[9]:

  • 3 (Osada Jana Pawilon – Tarnowskie Góry Dworzec – Strzybnica Fazos – Opatowice Wiejska – Stare Tarnowice GCR),
  • 64 (Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Osiedle PrzyjaźńStare Tarnowice Pętla),
  • 80 (Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Zbrosławice Kościół – KamieniecBoniowice Skrzyżowanie – Świętoszowice Szkoła – CzekanówSzałszaŻerniki Rogozińskiego – Gliwice Plac Piastów),
  • 134 (Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Laryszów Skrzyżowanie Ptakowice Szkoła – Zbrosławice Kościół – Wieszowa Dworzec PKP),
  • 135 (Stare Tarnowice Ośrodek Rehabilitacji – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Tarnowskie Góry Gliwicka – Repty Śląskie Długa – Stolarzowice Plac Jana – Miechowice Plac Słoneczny – KarbBytom Dworzec)
  • 142 (Tarnowskie Góry DworzecOsada JanaBobrowniki Śląskie Poczta – Tarnowskie Góry Kopalnia Zabytkowa – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Opatowice Wiejska – Rybna Lotników – Strzybnica Kościelna),
  • 153 (Pyskowice Plac WyszyńskiegoŁubie GórneKopienica Szkoła – Jasiona II – Księży LasŁubki – Kamieniec Kościół – Zbrosławice Szkoła – Laryszów Skrzyżowanie nżStare Tarnowice PętlaTarnowskie Góry Dworzec)
  • 191 (Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Laryszów I – Miedary Szkoła – Wilkowice – Księży Las – Łubki nż – Kamieniec Szkoła – Zbrosławice Urząd Gminy),
  • 614 (Miasteczko Śląskie OsiedleLasowice Osiedle – Osada Jana – Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Stare Tarnowice Pętla – Opatowice Wiejska – Rybna Lotników),
  • 615 (Miasteczko Śląskie Osiedle – Lasowice Osiedle – Osada Jana – Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Opatowice Wiejska – Rybna Lotników),
  • 739 (Pyskowice Plac WyszyńskiegoJaśkowiceSrocza Góra – Łubie Górne – Kopienica Szkoła – Jasiona II – Księży Las – Kamieniec Kościół – Zbrosławice Szkoła – Laryszów Skrzyżowanie nż – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Tarnowskie Góry Dworzec)
  • 780 (Szarlej KauflandPiekary Bazylika – Osiedle Wieczorka Dworzec – Kozłowa GóraŚwierklaniec Park – Nakło Śląskie – Tarnowskie Góry Dworzec – Strzybnica Fazos – Opatowice Wiejska – Stare Tarnowice Ośrodek Rehabilitacji),
  • 791 (Tarnowskie Góry Dworzec – Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń – Laryszów Skrzyżowanie nż – Zbrosławice Rozwidlenie – Wilkowice – Księży Las – Jasiona II – Kopienica Szkoła – Łubie Górne – Srocza Góra nż – Jaśkowice – Pyskowice Plac Wyszyńskiego)

Na terenie dzielnicy znajdują się przystanki: Stare Tarnowice Osiedle Przyjaźń, Stare Tarnowice Francuska, Stare Tarnowice Janasa, Stare Tarnowice Szpital, Stare Tarnowice Pętla, Stare Tarnowice Pomorska oraz Stare Tarnowice Litewska[9].

Przez Stare Tarnowice nie przebiega żadna linia kolejowa, tramwajowa lub trolejbusowa.

Handel i usługi[edytuj | edytuj kod]

Pawilon handlowy przy ul. Łotewskiej

W dzielnicy poza drobnym handlem znajdują również sklepy wielkopowierzchniowe takie jak supermarket Aldi, market Stokrotka, dwa markety Biedronka, wolnostojący, pasaż handlowy „Poczdamska” mieszczący m.in. drogerię Rossmann, aptekę Ziko, księgarnię, sklepy spożywcze, pasaż handlowy „Czerwona Torebka” mieszczący m.in. aptekę sieci Zdrowit oraz filię Poczty Polskiej.

Usługi zlokalizowane są głównie na Osiedlu „Przyjaźń” (centrum spa), w dawnej wsi Stare Tarnowice znajduje się duże ogrodnictwo.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie dzielnicy mieści się przedszkole oraz żłobek (ul. Bałkańska) oraz dwie szkoły podstawowe: nr 15 przy ulicy Litewskiej i nr 8 (do 2017 Gimnazjum nr 4) przy ulicy Janasa. Brak szkół ponadpodstawowych oraz wyższych.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Spółdzielczy Dom Kultury „Jubilat” przy ulicy Litewskiej,
  • Miejska Biblioteka Publiczna. Filia nr 2, ul. Gustawa Morcinka 7.

Herb[edytuj | edytuj kod]

Herb Starych Tarnowic

Według statutu dzielnicy Stare Tarnowice do 2015 roku herbem dzielnicy był:

(...) biała kosa bez drzewca, biała siekiera i cep, ułożone obok siebie na niebieskim polu, drzewce są barwy złotej[10].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W dzielnicy działa klub piłkarski TS Tarnowiczanka Stare Tarnowice z siedzibą przy ulicy Włoskiej 9a[11]. Zespół obecnie (sezon 2019/2020) gra w rozgrywkach śląskiej B-klasy w grupie Bytom II[12]. Jego stadion znajduje się na terenie zabytkowego parku w dzielnicy Repty Śląskie[11].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Panic 1991 ↓, s. 13.
  2. Ludność miasta Tarnowskie Góry według stanu na dzień 31.12.2018r. – Biuletyn Informacji Publicznej UM w Tarnowskich Górach.
  3. Drabina 2000 ↓, s. 33–34.
  4. Materiały z grodzisk stożkowatych w Woźnikach i Tarnowicach Starych w zbiorach Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, www.academia.edu [dostęp 2016-04-21].
  5. Marcin Kopiec: Król Sobieski na Śląsku w kościołach w drodze pod Wiedeń. 1920, s. 15.
  6. Marek Wojcik. Kolonia Wolność Górnicza (Bergfreiheit). „Montes Tarnovicensis”, wrzesień 2017. Oficyna Monos. ISSN 1640-0216 (pol.). [zarchiwizowane z adresu]. 
  7. Tarnowice Stare, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 206.
  8. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 25. ISBN 83-87424-77-3.
  9. a b Lista przystanków: Tarnowskie Góry (pol.). W: Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2019-01-15].
  10. Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego; tytuł: uchwała nr VII/76/2011 Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach z dnia 16 marca 2011 r. w sprawie Statutu Dzielnicy STARE TARNOWICE.
  11. a b Skarb – Tarnowiczanka Stare Tarnowice (Tarnowskie Góry), www.90minut.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  12. 90minut.pl: Klasa B 2019/2020, grupa: Bytom II (pol.). [dostęp 2019-09-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Idzi Panic: Wczesnośredniowieczne osadnictwo w kasztelanii bytomskiej. W: Z dziejów dzielnic Bytomia. Jan Drabina (red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 1991, seria: Magazyn Bytomski tom VIII.
  • Jan Drabina: Okręg tarnogórski przed założeniem miasta. W: Historia Tarnowskich Gór. red. Jan Drabina. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000. ISBN 83-911508-3-6.
  • Tarnowice Stare, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII: Szlurpkiszki – Warłynka, Warszawa 1892, s. 206.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]