Miasteczko Śląskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Miasteczko Śląskie
miasto i gmina
Ilustracja
Rynek w Miasteczku Śląskim (2021)
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Powiat

tarnogórski

Konurbacja

górnośląska

Prawa miejskie

1561–1808, 1866–1946, 1963–1975, od 1994

Burmistrz

Michał Skrzydło[1]

Powierzchnia

67,83 km²

Populacja (1.01.2020)
• liczba ludności
• gęstość


7442[2]
110 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 32

Kod pocztowy

42-610

Tablice rejestracyjne

STA

Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa konturowa powiatu tarnogórskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Miasteczko Śląskie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Miasteczko Śląskie”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Miasteczko Śląskie”
Ziemia50°30′06″N 18°56′22″E/50,501667 18,939444
TERC (TERYT)

2413021

SIMC

0943902

Urząd miejski
Rynek 8
42-610 Miasteczko Śląskie
Strona internetowa
BIP

Miasteczko Śląskie (wymowa i; pierwotnie: Żyglińskie Góry[3], niem. Georgenberg[4]) – miasto w Polsce w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim.

Według danych z 31 grudnia 2011 miasto liczyło 7510 mieszkańców[5].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasteczko Śląskie położone jest na północnym krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Miasto historycznie leży na Górnym Śląsku.

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosiła 67,83 km²[6].

W Miasteczku Śląskim funkcjonują trzy sołectwa: Żyglin-Żyglinek (do 2021 dzielnica[7]), Brynica i Bibiela.

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Kalety, Ożarowice, Świerklaniec, Tarnowskie Góry, Tworóg (na odcinku ok. 100 m), Woźniki.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Od momentu powstania osady w I połowie XVI w. nosiła ona staropolską nazwę Żyglińskie Gory (co oznaczało ‘żyglińskie kopalnie’), której w dokumencie lokacyjnym z 23 kwietnia 1561, nadający jej prawa miejskie Jerzy Fryderyk von Ansbach, nadał niemiecką nazwę Georgenberg (co znaczyło po pol. 'gora, kopalnia (św.) Jerzego’). Obecna nazwa Miasteczko (czyli ‘małe miasto’) pojawia się dopiero w XIX w.[8]

W alfabetycznym spisie miejscowości z terenu Śląska sporządzonym Johanna Knie (1830) miasto występuje pod polską nazwą Miasteczko oraz nazwą niemiecką Georgenberg we fragmencie „Miasteczko, polnische Benennung von Georgenberg, Kr. Beuthen”[9]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 notuje miejscowość we fragmencie „Georgenberg polnisch Miasteczko[10]. Człon odróżniający Śląskie dodano do nazwy Miasteczko w 1963 r.

Herb miasta[edytuj | edytuj kod]

Żyglińskie Góry (Georgenberg) w przywileju nadającym im prawa miejskie (1561) otrzymały prawo używania dwóch herbów i pieczęci:

  1. Herb wielki, używany przez burmistrza i radę miasta (na pieczęci miejskiej), przedstawia na tarczy czerwonej św. Jerzego w srebrnej zbroi zabijającego włócznią czarnego smoka. Na tarczy osadzony jest hełm z czarno-srebrnymi labrami i zawojem, zwieńczony klejnotem w formie czarnego uda orlego trzymającego w szponach kopaczkę górniczą[11].
  2. Herb mały, używany przez wójta w sprawach sądowych (na pieczęci wójtowskiej), przedstawia czarne udo orle trzymające w szponach kopaczkę górniczą na srebrnej tarczy, czyli wyobrażenie klejnotu z herbu wielkiego[11].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki górniczej osady Żyglińskie Góry sięgają odkrycia w latach 30. XIX w. w okolicy Żyglina złóż rud kruszconośnych (ołowiu i srebra). W dniu 23 kwietnia 1561 ówczesny właściciel zastawu ziemi bytomskiej – Jerzy Fryderyk von Ansbach nadał jej prawa miejskie, nazwę Georgenberg oraz prawo używania herbu i pieczęci (miejskiej i wójtowskiej). W 1562 Żyglińskie Góry (Georgenberg) uzyskały status wolnego miasta górniczego[12].

Miasteczko trzykrotnie traciło prawa miejskie: w 1808 – stając się osadą targową (niem. Marktflecken), 1946 – zostając wiejską gminą Miasteczko Śląskie (od 1954 gromadą), i 1975 – będąc przyłączonym do Tarnowskich Gór. Ponownie stawało się miastem w latach 1866, 1963 oraz ostatnio 1995[3] (formalno-prawnie od 30 grudnia 1994)[13].

W plebiscycie na Górnym Śląsku przeprowadzonym 20 marca 1921 w miejscowości większość osób głosowała za przyłączeniem do Polski. Za Polską oddano 666 głosów (56%), za Niemcami zaś 524 głosy (44%). W 1922 Miasteczko włączono do Polski.

W 1968 rozpoczęła działalność w Miasteczku Śląskim huta cynku i ołowiu.

Samorząd[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa na ratuszu, poświęcona burmistrzowi Janowi Bondkowskiemu pełniącemu tę funkcję w latach 1920–1922

Miasteczko Śląskie formalnie stało się gminą o statusie miasta z dniem 30 grudnia 1994[13], jednak dopiero w marcu 1995 rozpoczęły działalność organy gminy: Rada Miejska i Burmistrz[14].

Burmistrzowie miasta[edytuj | edytuj kod]

  • 1995–2006 – Stanisław Wieczorek[14]
  • 2006–2010 – Bronisław Drozdz
  • 2010–2018 – Krzysztof Nowak
  • od 2018 – Michał Skrzydło[15]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Zabytki Miasteczka Śląskiego.

Natomiast w gminnej ewidencji zabytków figurują m.in.[16]:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega trasa rowerowa oraz szlaki turystyczne:

Przy rynku umiejscowione są m.in. zabytkowy kościół Wniebowzięcia NMP i św. Jerzego w Miasteczku Śląskim oraz ratusz. Na terenie miasta znajduje się kompleks boisk Orlik oraz hala sportowa przy ul. Sportowej 1.

Kolej wąskotorowa[edytuj | edytuj kod]

Od 1990 wprowadzono przewozy pasażerskie – turystyczne na odcinku Bytom – Miasteczko Śląskie, a na pozostałych odcinkach przewozy osobowe specjalne. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe umożliwiają skorzystanie z przejazdów koleją o prześwicie 785 mm, która w 2003 skończyła 150 lat swego istnienia.

Zalew Nakło-Chechło[edytuj | edytuj kod]

Zbiornik wodny położony na terytorium gminy Świerklaniec koło Miasteczka Śląskiego, w powiecie tarnogórskim, w województwie śląskim. Jezioro pełni funkcje rekreacyjne. Wokół zalewu znajdują się liczne ośrodki wypoczynkowe i kempingi, wypożyczalnie kajaków, łodzi, rowerów wodnych, trasy spacerowe. Jezioro charakteryzuje się ładnymi, piaszczystymi plażami.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Stacja kolejowa Miasteczko Śląskie na Radloku

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez teren miasta przebiegają:

Kolej[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Stacje i przystanki kolejowe w Miasteczku Śląskim.

Z Miasteczka Śląskiego można dostać się do Katowic, Lublińca i Wielunia – miasto znajduje się na trasie kolejowej Lubliniec – Katowice z przystankiem kolejowym Miasteczko Śląskie, na którym zatrzymują się pociągi osobowe. W granicach miasta rozpoczyna się jeden z największych węzłów kolejowych w Europie – stacja rozrządowa Tarnowskie Góry.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Komunikację autobusową w Miasteczku Śląskim organizuje Zarząd Transportu Metropolitalnego na liniach 87, 145, 151, 614, 615 (poprzez 13 przystanków: 4 w Bibieli, 1 w Brynicy, 5 w Miasteczku Śl., 1 w Żyglinie i 2 w Żyglinku)[18]. Przez Miasteczko przebiegają również linie autobusowe: Trelek (Tarnowskie Góry – Kalety) i PKS (Tarnowskie Góry – Częstochowa).

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Jedna z kamienic w centrum Miasteczka Śląskiego (Rynek 10)

Instytucje kultury[edytuj | edytuj kod]

  • Miejski Ośrodek Kultury (Miasteczko Osiedle)
  • Miejska Biblioteka Publiczna (Miasteczko Osiedle)

Stowarzyszenia[edytuj | edytuj kod]

  • Stowarzyszenie Kulturalne Grupa Poetycka „Nieregularni”
  • Stowarzyszenie „Góra Jerzego”

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

  • zespół heavymetalowy „CODA”
  • Chór mieszany „Sienkiewicz”
  • Chór męski „Piast”
  • Reprezentacyjna Orkiestra Gminy Miasteczko Śląskie
  • Orkiestra dęta dzielnicy Żyglin-Żyglinek
  • Zespół folklorystyczny „Brynica”
  • Zespół wokalny „Groszki”

Folklor[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole nr 1 (Miasteczko)
  • Przedszkole nr 3 (Miasteczko Osiedle)
  • Zespół Szkolno-Przedszkolny (Żyglin)
  • Szkoła Podstawowa nr 1 (Miasteczko)

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej[edytuj | edytuj kod]

  • Centrum Chrześcijańskie „Słowo Życia”[19]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Miasteczka istnieją trzy parafie:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Największym zakładem przemysłowym jest Huta Cynku w Miasteczku Śląskim nowoczesny zakład metalurgiczny, którego budowę podjęto w oparciu o licencję angielskiej firmy Imperial Smelting Processes z Bristolu. Proces przerobu prowadzony jest metodą pieca szybowego umożliwiającą uzyskanie cynku i ołowiu w jednym ciągu technologicznym. W skład ciągu technologicznego wchodzą: Wydział Spiekalni i Kwasu Siarkowego, Wydział Pieca Szybowego i Wydział Rafinerii Ołowiu. Huta Cynku „Miasteczko Śląskie” była w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w. jednym z poważniejszych źródeł emisji zanieczyszczeń do atmosfery w północnej części województwa katowickiego.

Podjęty na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. program proekologiczny zakładał likwidację najbardziej wyeksploatowanych wydziałów, budowę nowych urządzeń odpylających i modernizację starych. Doprowadziło to do obniżenia emisji metali ciężkich przy jednoczesnym wzroście produkcji. Obecnie poziom emisji kadmu i ołowiu nie przekracza dopuszczalnych norm, a nowo wybudowany Wydział Rafinacji Cynku produkuje cynk najwyższej jakości. Obecne działania proekologiczne dotyczą ochrony powierzchni ziemi i gospodarki odpadami.

Przemiany gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Od XVI w. Miasteczko Śląskie było terenem rozwijającego się górnictwa kruszcowego oraz rud żelaza. W 1562 roku miasto otrzymało przywileje wolnego miasta górniczego, a górnikom tu zatrudnionym przyznano „ordunek górniczy”. Przez wieki różne były losy gospodarcze miasta, zależne przede wszystkim od górnictwa rud. Ostatecznie eksploatację zakończono 17 czerwca 1917 roku. Tego dnia zalano kopalnię w Pasiekach.

W 1963 r. rozpoczęto budowę huty cynku. Wybudowano osiedle dla 2500 mieszkańców, nową szkołę, przedszkole, nowoczesny ośrodek zdrowia oraz sieć obiektów usługowych. Do końca lat siedemdziesiątych XX w. hutę rozbudowywano, ale jej szkodliwe oddziaływanie na środowisko spowodowało nałożenie strefy ochronnej na dużym obszarze Miasteczka Śląskiego, Żyglina i Żyglinka, powodując zastój w rozwoju gospodarczym. Dopiero przemiany społeczno-gospodarcze na początku lat 90. XX w. spowodowały warunki do rozwoju przedsiębiorczości na terenie gminy.

Huta Cynku zlikwidowała najbardziej uciążliwe wydziały i zintensyfikowała produkcję, wprowadzając nowoczesne procesy technologiczne, eliminując w ten sposób prawie całkowicie swoje szkodliwe oddziaływanie. Na terenie zlikwidowanego zaplecza huty powstało kilka firm. Na terenie gminy powstało także kilkaset firm usługowych i handlowych, a ich ilość stale wzrasta.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Gazyfikacja gminy obejmuje 90%, a we wszystkich obiektach komunalnych wymieniono kotłownie gazowe. Zlikwidowano kotłownie 5 MW na osiedlu mieszkaniowym, zakupując ciepło poprzez ciepłociąg z huty cynku, gdzie w dużej mierze jest wykorzystywane ciepło odpadowe w kotłowni zakładowej[potrzebny przypis].

We współpracy z firmą Philips wymieniono całe oświetlenie uliczne na energooszczędne, co dało ponad 50% zmniejszenia zużycia energii elektrycznej poprawiając równocześnie stan oświetlenia ulic. Największym zadaniem, które rozpoczęto w 1999, to kanalizacja gminy i pełne wykorzystanie niedociążonej oczyszczalni ścieków. W 1995 dostęp do kanalizacji miało 30% mieszkańców, głównie na osiedlu, obecnie prawie 60%, a w samym Miasteczku 90%. Należy też podkreślić ogromne osiągnięcia Huty Cynku „Miasteczko Śląskie” w tej dziedzinie. Przy ponad dwukrotnym wzroście produkcji ilość zanieczyszczeń emitowanych do atmosfery spadła kilkanaście razy i nie przekracza dopuszczalnych norm od kilku lat.

Działania proekologiczne huty zostały uznane certyfikatami i nagrodami:

  • Zakład Czystszej Produkcji,
  • ISO 9001 i 9002,
  • Nagroda Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,
  • Nagroda Ministra Środowiska dla dyrektora Romana Utrackiego za działania na rzecz ochrony środowiska.

Wprowadzony przez hutę program naprawczy zaowocował skreśleniem jej z listy osiemdziesięciu największych trucicieli w Polsce. Huta jest jednym z dwóch zakładów, które po skreśleniu nie wróciły na listę.

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Hutniczy Klub Sportowy Piłki Nożnej „Odra” Miasteczko Śląskie
  • Ludowy Klub Sportowy LKS Żyglin

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-11-09].
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2020 roku, Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2021-01-13].
  3. a b Hadaś 2003 ↓, s. 112.
  4. Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Tarnowitz, verwaltungsgeschichte.de [dostęp 2020-07-09] [zarchiwizowane z adresu 2017-02-22].
  5. Ludność w gminach według stanu w dniu 31.12.2011 r. bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP’ 2011. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-08-13.
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  7. Uchwała nr XXVIII/308/21 Rady Miejskiej w Miasteczku Śląskim z dnia 25 czerwca 2021 r. w sprawie zniesienia jednostki pomocniczej dzielnicy Żyglin-Żyglinek i utworzenia w jej miejsce jednostki pomocniczej o nazwie sołectwo Żyglin-Żyglinek oraz nadania jej statutu, „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego”, 2021 (poz. 4834), 7 lipca 2021 [dostęp 2021-07-26].
  8. Hadaś 2003 ↓, s. 112,113.
  9. Knie 1830 ↓, s. 138,469.
  10. Triest 1865 ↓, s. 293.
  11. a b Hadaś 2003 ↓, s. 114.
  12. Hadaś 2003 ↓, s. 113.
  13. a b Dz.U. z 1994 r. nr 132, poz. 671
  14. a b Stanisław Józef Wieczorek, Samorządowcy województwa śląskiego [dostęp 2021-10-09].
  15. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-11-08].
  16. Zarządzenie nr 279/13 Burmistrza Miasta Miasteczko Śląskie z dnia 11 czerwca 2013 r. w sprawie założenia Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Miasteczko Śląskie (pol.). Urząd Miejski w Miasteczku Śląskim – Baza Aktów Własnych (prawomiejscowe.pl), 2013-06-18. [dostęp 2021-08-23].
  17. Atlas województwa śląskiego. Część 2: okręg katowicki. Katowice: PKG Katowice, 2008. ISBN 978-87953-27-X.
  18. Lista przystanków: Miasteczko Śląskie, [w:] Rozkład jazdy, Zarząd Transportu Metropolitalnego [dostęp 2021-10-09].
  19. Nasze zbory – woj. śląskie. kchwe.pl. [dostęp 2021-12-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]