Tłuczykąt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Tarnowskich Gór Tłuczykąt
Tluczekant
Część Tarnowskich Gór
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat POL powiat tarnogórski flag.svg tarnogórski
Miasto POL Tarnowskie Góry flag.svg Tarnowskie Góry
Dzielnica Pniowiec
W granicach Tarnowskich Gór 22 maja 1975
SIMC 0944089
Nr kierunkowy 32
Kod pocztowy 42-609
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
Tłuczykąt
Tłuczykąt
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Tłuczykąt
Tłuczykąt
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Tłuczykąt
Tłuczykąt
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tłuczykąt
Tłuczykąt
Ziemia50°29′13″N 18°50′50″E/50,486944 18,847222
Portal Portal Polska

Tłuczykąt (niem. Tluczekant, Tluczykont) – część Tarnowskich Gór[1]. Należy do dzielnicy Pniowiec, jest położony w północnej części miasta.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Tłuczykąt znajduje się w odległości ok. 5 km w linii prostej od tarnogórskiego śródmieścia oraz ok. 2,5 km od centrum dzielnicy, do której należy[2]. Obejmuje budynki zlokalizowane wzdłuż ulicy Chemików – drogi przebiegającej przez kompleks Lasów Lublinieckich łączącej Sowice z Pniowcem.

Pod względem fizycznogeograficznym obszar Tłuczykąta należy do mikroregionu Obniżenia Małej Panwi będącego częścią mezoregionu Równiny Opolskiej (318.57), który należy do makroregionu Niziny Śląskiej (318.5)[3].

Historycznie miejscowość leży przy wschodniej granicy Górnego Śląska i zajmuje północną część ziemi bytomskiej[3].

Geologia i gleby[edytuj | edytuj kod]

Występują grube utwory czwartorzędowe: plejstoceńskie piaski, żwiry i gliny zwałowe naniesione przez lodowiec w czasie zlodowacenia Odry. Na północ i północny wschód od Tłuczykąta występują różnokształtne wydmy utworzone z piasków eolicznych, dolinę Pniowca wyścielają osady holoceńskie, głównie muły[3].

Mezozoik reprezentują iły kajprowe leżące na wapieniach środkowego triasu przykryte piaskami czwartorzędowymi[4]. Tereny leśne położone na wschód od Tłuczykąta wchodzą w skład ciągnącego się od zakładów „Fazos” pasa dolomitów kruszconośnych, powstałych z przekształcenia stropowych części formacji gogolińskiej oraz warstw terebratulowych, karchowickich i częściowo niższych partii dolomitów diploporowych[5].

Fragment Tarnowskich Gór pomiędzy Tłuczykątem a Sowicami spoczywa z kolei na fałdzie dolnokarbońskiego kulmu zbudowanego z szarogłazów, zlepieńców i łupków[6].

Przeważają gleby bielicowe wytworzone z czwartorzędowych piasków słabo gliniastych świeżych ze znacznym udziałem żwirów w niektórych miejscach. Cechują się one niewielką żyznością i niską zasobnością w składniki łatwo przyswajalne dla roślin, stąd zaliczane są do użytków rolnych V–VI klasy, a porastają je głównie lasy szpilkowe. Dolinę Pniowca wyściełają gleby bagienne i pobagienne: mułowe, torfowe i murszowe zbliżone do madów rzecznych[7].

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Tłuczykąt stanowi południową część subsekwentnej Doliny Małej Panwi, która jest obniżeniem o charakterze pradoliny pomiędzy Progiem Środkowo- a Górnotriasowym. Powstała ona w iłach kajprowych leżących na wapieniach środkowego triasu przykrytych piaskami czwartorzędowymi, a jej powierzchnia uformowana jest w rozległe płaskie działy opadające stopniami erozyjnymi w kierunku zachodnim. Działy porozcinane są dolinkami niewielkich rzek o płaskich dnach, dodatkowo ich powierzchnie zostały miejscami przeobrażone w wyniku procesów eolicznych. Dzięki tym procesom wykształciły się misy deflacyjne oraz pola wydmowe z wydmami parabolicznymi, których szczególnie dużo znajduje się na północny wschód od Tłuczykąta, są to tzw. Góry Koszęckie Wielkie i Małe[8].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Obszar Tłuczykąta znajduje się w północnym podregionie klimatycznym miasta Tarnowskie Góry charakteryzującym się słabszym zróżnicowaniem warunków klimatycznych, które kształtowane są pod wpływem płytko zalegających wód gruntowych oraz rozległych kompleksów leśnych[9].

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia Tłuczykąta położona jest w całości w dorzeczu Odry, w zlewni Potoku Pniowieckiego. Rzeka ta na terenie miejscowości biegnie ze wschodu na północny zachód, ma prawie w całości uregulowany przebieg i stanowi odbiornik oczyszczonych i surowych ścieków oraz wód opadowych. Ponadto prawie wszystkie potoki znajdujące się w otaczających Tłuczykąt lasach w dolinie Małej Panwi zostały przekształcone w rowy melioracyjne[10].

Przyroda i ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Flora[edytuj | edytuj kod]

W Tłuczykącie, w dolinie rzeki Pniowiec, znajduje się kompleks cennych i zróżnicowanych siedliskowo wilgotnych łąk ze związku Molinion. Obecne są m.in. trzęślica modra (Molinia caerulea), ostrożeń łąkowy (Cirsium rivulare), rdest wężownik (Polygonum bistorta) i krwawnica pospolita (Lythrum salicaria). Gatunkami roślin objętymi ochroną wykazanymi podczas badań waloryzacyjnych z 2012 roku są np. kukułka szerokolistna (Dactylorhiza majalis), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata), bagno zwyczajne (Ledum palustre) czy skrzyp pstry (Equisetum variegatum), które porastają torfowiska[11].

Wokół osady znajduje się również las gospodarczy, w którego skład wchodzi głównie sosna zwyczajna (Pinus sylvestris), a także świerk pospolity (Picea abies) i dąb szypułkowy (Quercus robur)[11].

Fauna[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu Tłuczykąta znajdują się stanowiska lęgowe ptaków z listy załącznika I dyrektywy ptasiejcierniówki (Curruca communis), gąsiorka (Lanius collurio) oraz dzięcioła czarnego (Dryocopus martius)[11].

Podczas badań w 2012 zaobserwowano objętego ścisłą ochroną gatunkową ptakakrzyżodzioba świerkowego (Loxia curvirostra) – oraz objęte od 2014 ochroną częściową (wcześniej ochroną ścisłą) gatunki płazów i gadówtraszkę zwyczajną (Lissotriton vulgaris) i padalca (Anguis sp.)[11].

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

W 1995 zespół przyrodników z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach zaproponował utworzenie na leżącym między Tłuczykątem a stacją rozrządową Tarnowskie Góry fragmencie lasu rezerwatu przyrody o nazwie „Oles”. Miałby on chronić cenne zbiorowiska olsu porzeczkowego (Ribo nigri-Alnetum) i łęgu olszowo-jesionowego (Circaeo-Alnetum) oraz dwa reliktowe gatunki mszaków: mszar nastroszony (Palludella squarrosa) i Helodium blandowii[12].

W roku 2012 grupa specjalistów przygotowująca na zlecenie Urzędu Miejskiego w Tarnowskich Górach dokument Aktualizacja waloryzacji przyrodniczej miasta Tarnowskiie Góry zasugerowała objęcie łąk na obszarze Tłuczykąta ochroną w formie obszaru chronionego krajobrazu pod nazwą Łąki w Tłuczykącie i Pniowcu[13].

W 2017 żadna decyzja ws. ustanowienia w Tłuczykącie powyższych form ochrony przyrody nie została podjęta.

Historia i administracja[edytuj | edytuj kod]

Tłuczykąt zaznaczony na mapie bytomskiego państwa stanowego jako „Tluczekant”, fragment dzieła Silesia in Compendio… Friedricha Bernharda Wernhera, XVIII wiek
Tłuczykąt na fragmencie mapy będącej załącznikiem do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego północnych dzielnic miasta Tarnowskie Góry

Jedna z pierwszych wzmianek o położonej w lesie na trakcie z Sowic do Pniowca osadzie pochodzi z 1793 roku, kiedy to nazwy Tluz oraz Tluczekant (określające prawdopodobnie to samo miejsce) zostały wymienione wśród kilku nazw domostw należących do wioski Boruszowice będącej wówczas własnością starosty bytomskiego, hrabiego Łazarza III Henckla von Donnersmarcka[14][15]. Jeszcze wcześniej, bo w 1736 roku, Tłuczykąt pojawia się na mapie księstwa opolskiego autorstwa Iohannesa Wolfganga Wielanda[16].

Na mapie zalegania złóż kruczcowych w rejonie Tarnowskich Gór z 1884 roku miejscowość widnieje pod nazwą Tluczykont[17].

Tłuczykąt administracyjnie należał najpierw do wielkiego powiatu bytomskiego (niem. Kreis Beuthen), którego faktyczną siedzibą były Tarnowskie Góry, zaś od 1873 do powiatu tarnogórskiego (Kreis Tarnowitz). W 1922 roku, kiedy po zakończeniu I wojny światowej ziemia tarnogórska została podzielona między Niemcy i II Rzeczpospolitą, Tłuczykąt wraz z Pniowcem i Boruszowicami znalazł się po stronie polskiej. W czasie II wojny światowej „były polski powiat tarnogórski” stał się częścią niemieckiego powiatu bytomsko-tarnogórskiego (Landkreis Beuthen-Tarnowitz); siedzibą władz powiatowych pozostały Tarnowskie Góry.

W 1927 w Tłuczykącie znajdowała się gajówka, w pobliżu której ujęci zostali zbiegli z aresztu w Tarnowskich Górach Mieczysław G., Franciszek R. i Oskar P.[18]

Po wojnie miejscowość stała się najpierw częścią gminy, a od 1954 gromady Boruszowice[19]. W 1973 roku została przyłączona do miasta Strzybnica[20], które to 27 maja 1975 stało się częścią Tarnowskich Gór[21].

Obecnie wg miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego duża część działek na obszarze Tłuczykąta jest przeznaczona pod tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej[22].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Główną drogą przebiegającą przez Tłuczykąt, która rozpoczyna się na skrzyżowaniu administrowanej przez Zarząd Dróg Powiatowych w Tarnowskich Górach ulicy Jagodowej z drogą leśną prowadzącą w kierunku Miasteczka Śląskiego[23], jest ulica Chemików. Najpierw biegnie ona w kierunku południowo-wschodnim, a po 650 metrach skręca na południe.

Jej utwardzony odcinek mierzący 1612 metrów jest administrowany przez Miejski Zarząd Ulic i Mostów w Tarnowskich Górach. Ma oznaczenie 270 027 S i jest drogą klasy D. Kończy się przy posesji numer 17[24]. Dalej w kierunku Sowic droga jest nieutwardzona i należy do Lasów Państwowych.

Ulicą Chemików nie została poprowadzona komunikacja miejska. Przystankiem autobusowym zlokalizowanym najbliżej Tłuczykąta jest Pniowiec Pętla oddalony o 2 km od zabudowań osady[2]. Stamtąd odjeżdżają autobusy linii 670, 671 i 738 w kierunku Strzybnicy, Miedar i centrum Tarnowskich Gór[25].

Najbliższą stacją kolejową jest oddalone o 3,8 km w linii prostej Miasteczko Śląskie[2]. Prowadzi do niej droga leśna. Stacja Tarnowskie Góry jest oddalona o 4,8 km, zaś nieobsługująca od 2011 ruchu pasażerskiego stacja Tarnowskie Góry Strzybnica – o 3,9 km[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  2. a b c d Pomiary dokonane przy pomocy mapy Systemu Informacji o Terenie (SIT) miasta Tarnowskie Góry.
  3. a b c Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 695. ISBN 83-911508-3-6.
  4. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 696, 705. ISBN 83-911508-3-6.
  5. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 698. ISBN 83-911508-3-6.
  6. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 699. ISBN 83-911508-3-6.
  7. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 725–726. ISBN 83-911508-3-6.
  8. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 705. ISBN 83-911508-3-6.
  9. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 724. ISBN 83-911508-3-6.
  10. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 712–713. ISBN 83-911508-3-6.
  11. a b c d Klasyfikacja i propozycje kategoryzacji powierzchni przyrodniczo cennych w granicach administracyjnych miasta Tarnowskie Góry. W: praca zbiorowa pod red. dr. hab. prof. UŚ Andrzeja Czyloka: Aktualizacja waloryzacji przyrodniczej miasta Tarnowskie Góry. Czeladź: Aerdo Group, 2012, s. 44–45.
  12. Tadeusz B. Hadaś: Przyroda i jej przemiany w Dziejach Tarnowskich Gór. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 769–770. ISBN 83-911508-3-6.
  13. Istniejące i proponowane formy ochrony przyrody na obszarze miasta Tarnowskie Góry. W: praca zbiorowa pod red. dr. hab. prof. UŚ Andrzeja Czyloka: Aktualizacja waloryzacji przyrodniczej miasta Tarnowskie Góry. Czeladź: Aerdo Group, 2012, s. 122–123.
  14. Friedrich Gottlob Leonhardi: Erdbeschreibung der Preußischen Monarchie. T. III. Halle: Hemmerde und Schwetschke, 1793, s. 202 [214]. [dostęp 2017-08-11].
  15. Bernard Szczech: 470 lat Tworoga (pol.). W: Montes Tarnovicensis nr 6 [on-line]. Oficyna Monos, 2001-06-22. [dostęp 2017-08-11].
  16. Jan Kwak: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 79. ISBN 83-911508-3-6.
  17. Koch, H.: Denkschrift zur Feier des hundertjährigen Bestehens des Königl. Blei- und Silbererzberwerks Friedrichsgrube bei Tarnowitz O.-S.. Berlin: Atlas, 1884, s. tablica I.
  18. Ryszard Bednarczyk: Ucieczki zza krat (pol.). W: Montes Tarnovicensis nr 52 [on-line]. Oficyna Monos, październik 2011. [dostęp 2017-08-11].
  19. Dz.U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191.
  20. Dz.U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312.
  21. Dz.U. z 1975 r. Nr 15, poz. 88
  22. Uchwała Nr XXXVIII/424/2013 Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach z dnia 27 lutego 2013 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego północnych dzielnic miasta Tarnowskie Góry – Opatowice, Rybna, Strzybnica, Pniowiec, Sowice, części Lasowic na północ od ulicy Częstochowskiej i terenów leśnych (Dz. Urz. Woj. Śląsk. z 2013 r. poz. 2361) (pol.). [dostęp 2017-08-18].
  23. Zarząd dróg powiatowych w Tarnowskich Górach – gmina Tarnowskie Góry.
  24. Wykaz dróg w administracji MZUiM; Biuletyn Informacji Publicznej UM w Tarnowskich Górach.
  25. KZK GOP: Kursy dla przystanku Pniowiec Pętla. rozklady.kzkgop.pl. [dostęp 2017-08-13].