Turoń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy stworzenia. Zobacz też: szczyt o tej nazwie.

Turoń – maszkara przedstawiająca rogate, czarne i włochate zwierzę z kłapiącą paszczą, występujące w widowiskach obrzędowych ludu polskiego w okresie od Bożego Narodzenia do Wielkanocy.

Osoba odgrywająca turonia przykrywała się derką, płachtą lub skórą baranią, przed sobą trzymając zamontowany na długim patyku drewniany łeb byka z kłapiącą szczęką, rogami (czasem prawdziwymi - bydlęcymi, kiedy indziej drewnianymi), obitym skórą królika lub innego zwierzęcia.

Zwyczaje[edytuj]

Osoba odgrywająca turonia szła pochylona i okryta derką w sposób mający przypominać posturą i wyglądem prawdziwe zwierzę. Czasami turoń mógł być prowadzony na sznurku[1].

Po wejściu wraz z grupą kolędniczą do chaty rozpoczynał figle i tańce, straszył kobiety i dzieci, zachęcany przez prowadzącego kolędnika, który strzelał słomianym batem. Podczas śpiewania kolęd turoń kłapał pyskiem w takt melodii[potrzebny przypis] i dzwonił zawieszonym na szyi dzwonkiem.

W którymś momencie tych harców następował ważny element kolędowania: turoń padał[potrzebny przypis], a wówczas następowało jego cucenie - masowanie, podpalanie pod nim słomy, dmuchanie i wlewanie wódki w pysk kukły, odczynianie uroków. Po takich zabiegach turoń odzyskiwał siły i znów zaczynał hasać, po czym przedstawienie wkrótce[potrzebny przypis] się kończyło.

Symbolika[edytuj]

Ożywianie turonia i towarzyszące temu zabiegi nawiązują do obrzędów magii wegetacyjnej dawnych Słowian, praktykowanych w tym okresie roku podczas świąt agrarnych (głównie Święta Godowego). Zgon, a następnie zmartwychwstanie turonia symbolizuje odrodzenie ziemi, która na zimę zasypia, by obudzić się wiosną. Turoń symbolizował również płodność i dostatek.

W literaturze[edytuj]

Stefan Żeromski nadał tytuł Turoń (1923) dramatowi nawiązującemu do powstania chłopskiego (rabacji) w Galicji w 1846 roku[2].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Czesław Witkowski, Polskie obrzędy i zwyczaje ludowe, wyd. Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Kraków 1965.
  2. http://www.e-teatr.pl/pl/programy/2013_11/52275/turon_teatr_mickiewicza_czestochowa_1970.pdf

Linki zewnętrzne[edytuj]