Koza (obrzęd)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy obrzędu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
M. Andriolli. Chodzenie z kozą. XIX w.
„Koza” na Kujawach wschodnich.

Koza, chodzenie z kozą – dawny pogański obrzęd, angażujący głównie w czasie Ostatków grupę przebierańców i społeczność wsi[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W okresie od tłustego czwartku do środy popielcowej przez wieś przechodziła grupa przebierańców. Człowiek przebrany za kozę wchodził w skład zespołu (wraz z bocianem, turoniem lub konikiem). W Krakowskiem koza chodziła niekiedy samodzielnie, za towarzystwo mając jedynie kapelę i śpiewaków. Chłopak odgrywający rolę kozy narzucał sobie na głowę i ramiona wywrócony włosem na wierzch kożuch, w ręku trzymał kij z osadzoną na nim drewnianą głową, obitą kozią skórą i ozdobioną rogami, a na szyi zawieszony miał dzwonek. Podczas występu kolędników, koza skakała po izbie, przedstawiając pantomimę do muzyki „koziej kapeli”, złożonej z „gęślarzy”, basisty i bębniarza.

Pod koniec występu kolędnicy skandowali:

Gdzie koza chodzi – tam żytko rodzi,
Gdzie jej tropy – powstają kopy,
Gdzie zwróci rogi – wznoszą się stogi.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Do czasów współczesnych obrzęd ten przetrwał na Kujawach głównie w Inowrocławiu (koza szymborska i mątewska)[2], Śmiłowicach, Wichrowicach, Olganowie, Kuźnicach, Janikowie, Zakrzewie, Brześciu Kujawskim, Izbicy Kujawskiej, Lubaniu, Bądkowie i Lubrańcu oraz w okolicach wsi: Lubanie, Kucerz, Warząchewka Nowa, Warząchewka Polska, Pińczata, Jaranowo, Kłobia, Ossowo, Grabie, Rzadka Wola, Ludzisko, Opoki, Przybranowo, Służewo, Osięciny, Topólka, Tuczno, Straszewo, Siniarzewo, Krzywosądz[3]. Pokazy parady zwanej Kozą odbywają się na coraz większą skalę we Włocławku, w uroczystości biorą udział wszyscy mieszkańcy miasta.

W skład kozy kujawskiej wchodzą (z różnymi odstępstwami):

  1. wspomniana wyżej koza;
  2. koń;
  3. diabeł;
  4. siora, czyli mężczyzna przebrany za kobietę z dużym wiklinowym koszem zbierający dary za zabawianie gospodarzy;
  5. para młoda;
  6. dziad;
  7. baba;
  8. kominiarz;
  9. niedźwiedź;
  10. strażak;
  11. policjant;
  12. żołnierz (z czasów legionów Dąbrowskiego);
  13. śmierć z kosą;
  14. bocian;
  15. Żyd;
  16. orkiestra.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ziółkowska, Maria., Szczodry wieczór, szczodry dzień : obrzędy, zwyczaje, zabawy, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1989, s.242, ISBN 83-205-3885-8, OCLC 21910019.
  2. Wskoczyła koza na bloga, „Blog PME”, 31 marca 2011 [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  3. Knieć i inni, Lokalne horyzonty zdarzeń : lokalność i kapitał społeczny w kulturze (nie)ufności na przykładzie wsi kujawsko-pomorskiej, Toruń: Muzeum Etnograficzne im. M. Znamierowskiej-Prüfferowej, 2015, s. 69, ISBN 83-61891-80-3, OCLC 922274043.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Witkowski, Doroczne polskie obrzędy i zwyczaje ludowe, Kraków 1965.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Koza szymborska - video https://www.youtube.com/watch?v=nPaRtRfFCBw

Koza szymborska - fotografie http://www.carnivalkingofeurope.it/activities/photo/photoSzymborz.php