Hanriot H.28

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hanriot H.28
Ilustracja
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Centralne Warsztaty Lotnicze
Wielkopolska Wytwórnia Samolotów Samolot
Typ samolot szkolno-treningowy
Konstrukcja dwupłat o konstrukcji mieszanej
Załoga 2
Historia
Data oblotu grudzień 1924
Lata produkcji 1924-1928
Wycofanie ze służby 1937
Egzemplarze 235
Dane techniczne
Napęd 1 Le Rhône 9C
Moc 80 KM (59 kW)
Wymiary
Rozpiętość 10,26 m
Długość 7,25 m
Wysokość 2,95 m
Powierzchnia nośna 34 m²
Masa
Własna 575 kg
Użyteczna 255 kg
Startowa 830 kg
Zapas paliwa 94 l
Osiągi
Prędkość maks. 115 km/h
Pułap 3200 m
Zasięg 260 km
Długotrwałość lotu 3 h
Rozbieg 90 m
Dobieg 110 m
Dane operacyjne
Użytkownicy
Polska

Hanriot H.28francuski samolot szkolno-treningowy z okresu międzywojennego produkowany na licencji w Polsce.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Z inicjatywy Szefa Departamentu Żeglugi Powietrznej MSWojsk. Polska Wojskowa Misja Zakupów w Paryżu zdecydowała o zakupieniu na potrzeby polskiego lotnictwa samolotu szkolnego Hanriot HD.14[1]. 30 sierpnia 1923 roku zawarto umowę na zakup 50 egzemplarzy samolotu w wersji Hanriot HD.14E2 typ 1923, prawa do produkcji licencyjnej oraz egzemplarza wzorcowego[2].

We wrześniu 1923 roku przystąpiono do przygotowania produkcji licencyjnej w Centralnych Zakładach Lotniczych w Warszawie[3]. Dokumentacja przekazana przez stronę francuską zawierała wiele nieścisłości i różnic w stosunku do egzemplarza wzorcowego, dlatego też około roku trwały prace nad jej uzupełnieniem. Produkcja seryjna ruszyła w sierpniu 1924 roku. Egzemplarze powstałe na podstawie polskiej dokumentacji był cięższe o 50 kg od samolotu wzorcowego oraz miały niższą prędkość maksymalną[2]. Dla odróżnienia od egzemplarzy HD.14 zakupionych we Francji samoloty produkowane w Polsce oznaczono jako Hanriot H.28. Pierwszy egzemplarz seryjny (o numerze fabrycznym 30.2) został oblatany przez por. pil. Karola Fiałkowskiego[4] i por. pil. Kazimierza Kalinę[5]. W CWL-PZL wyprodukowano łącznie 75 egzemplarzy tego samolotu[6]. Jeden z nich został zaprezentowany publicznie 25 kwietnia 1925 roku podczas pokazów na lotnisku mokotowskim[7].

W 1924 roku dokumentacja została przekazana do nowo powstałej Wielkopolskiej Wytwórni Samolotów „Samolot” w Poznaniu, gdzie uruchomiono produkcję seryjną. Ponadto zlecono WWS „Samolot” wykonanie standaryzacji części samolotów H.28 i H.19, w trakcie tych prac ujednolicono 128 części[7]. Pierwszy egzemplarz seryjny został oblatany przez pilota doświadczalnego Edmunda Hołodyńskiego[8]. 22 lutego 1925 roku został uroczyście „ochrzczony” przez szefa Departamentu IV Lotnictwa gen. Włodzimierza Zagórskiego. Stało się to w obecności wojewody poznańskiego Adolfa Bnińskiego, starosty poznańskiego Ludwika Begale i przedstawicieli władz wojskowych: gen. Edmunda Hausera i gen. Anatola Kędzierskiego[9]. 8 września 1925 roku jeden z egzemplarzy wyprodukowanych w Poznaniu został zaprezentowany podczas wystawy Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej na krakowskim Barbakanie[7]. W latach 1925-1928 w WWS „Samolot” wyprodukowano łącznie 160 egzemplarzy tego samolotu (60 egz. w 1925, 84 egz. w 1926, 10 w 1927 oraz 6 egz. w 1928 roku)[6].

W sierpniu 1927 roku w WWS „Samolot” oblatano wersję sanitarną oznaczoną jako Hanriot H.28S[10]. Konstruktorem tej wersji był inż. Ryszard Bartel. Zmieniona konstrukcja samolotu pozwalała na transport jednego chorego w specjalnym przedziale sanitarnym. Wyprodukowano 16 egzemplarzy tej wersji[11].

Wykorzystanie w polskim lotnictwie[edytuj | edytuj kod]

Lotnictwo wojskowe[edytuj | edytuj kod]

Samoloty H.28 trafiły do wojskowych szkół lotniczych, gdzie używano ich do szkolenia wstępnego. W innych jednostkach lotniczych służyły jako samoloty treningowe w eskadrach pułków liniowych oraz jako łącznikowe dowódców różnych szczebli[3]. Kilka egzemplarzy przystosowano do holowania rękawa do strzelań powietrznych[7]. Samoloty H.28 zaczęto wycofywać z lotnictwa wojskowego latem 1929 roku, ostatecznie zeszły ze stanów jednostek z końcem 1935 roku.

Lotnictwo cywilne[edytuj | edytuj kod]

Samoloty HD.14 i H.28 były przekazywane przez wojsko do ośrodków cywilnego lotnictwa. Pierwsze z nich trafiły do LOPP i szkoły pilotów cywilnych na lotnisku Poznań-Ławica. Kolejne maszyny wycofywane z wojska zostały przekazane aeroklubom i innym ośrodkom lotniczym (np. Lotniczego Przysposobienia Wojskowego), gdzie służyły do końca 1937 roku[3]. Kilka z nich było następnie wykorzystywane jako pomoce naukowe przy nauce konstrukcji lotniczych. Jeden z cywilnych egzemplarzy H.28 został przystosowany do holowania szybowców. Przy jego pomocy w listopadzie 1932 roku dokonano oblotu szybowca ITS-II na lotnisku w Skniłowie[12]. Łącznie użytkowano w lotnictwie cywilnym 134 samoloty typu HD.14E2 i H.28, ostatnie z nich skasowano w 1937 roku.

Lotnictwo sanitarne[edytuj | edytuj kod]

Wykorzystując 18 samolotów HD.14S i H.28S Wojsko Polskie stworzyło sieć lotnictwa sanitarnego pokrywającego większą część kraju. Loty z chorymi obsługiwały jednostki: 1 pułk lotniczy w Warszawie, 2 pułk lotniczy w Krakowie, 3 pułk lotniczy w Poznaniu, 4 pułk lotniczy w Toruniu, 5 pułk lotniczy w Lidzie, 6 pułk lotniczy we Lwowie, Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie, Centralna Szkoła Podoficerów Pilotów Lotnictwa w Bydgoszczy, Lotnicza Szkoła Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu i morski dywizjon lotniczy w Pucku. Samoloty sanitarne były użytkowane do 1936 roku i zostały skasowane.

Inne[edytuj | edytuj kod]

Elementy konstrukcyjne samolotu Hanriot H.28 były wykorzystywane przy konstruowaniu szybowców i samolotów. Płat i inne elementy konstrukcyjne zostały wykorzystane w szybowcach: Miś[13], S-III[14] i Ikar[15]. We wrześniu 1931 roku w Zakładach Mechanicznych E. Plage i T. Laśkiewicz dokonano przebudowy jednego H.28 (nr fabr. 30.83) na samolot z usterzeniem Rudlickiego[16].

Ocena użytkowa[edytuj | edytuj kod]

Samolot był oceniany przez pilotów jako poprawny i łatwy w pilotażu, jego problemem była mała wrażliwość na ruchy sterów, wrażliwość na boczny wiatr oraz skomplikowana regulacja obrotów silnika. Z uwagi na konstrukcję podwozia sprawiał problemy początkującym pilotom podczas lądowania, miał tendencję do tzw. kangurów - samolot kilkakrotnie odbijał się od ziemi, co czasem kończyło się uszkodzeniem konstrukcji maszyny[7]. Szacowano, że wyszkolenie 11 pilotów wiąże się średnio z rozbiciem jednego samolotu szkolnego i uszkodzeniem podwozi w czterech innych[17].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Dwumiejscowy samolot szkolno-treningowy, dwupłat o konstrukcji mieszanej[18][3].

Kadłub o konstrukcji kratownicowej, oprofilowany listwami, usztywnionej wewnątrz naciągami z drutu. Osłona silnika i przednia część kryta blachą aluminiową, dalsze pokrycie wykonano z płótna. W kadłubie znajdował się zbiornik paliwa o pojemności 94 dm3 oraz bezpośrednio za silnikiem zbiornik oleju o pojemności 21 dm3. Kabina pilotów odkryta, z miejscami w układzie tandem, przyrządy sterownicze zdublowane. Pierwsza kabina osłonięta szklanym wiatrochronem. W wersji sanitarnej w kadłubie znajdował się przedział sanitarny (wyposażony w okna) do przewozu chorego na noszach lub w pozycji siedzącej. Chorego wkładano do samolotu przez duży otwór drzwiowy w prawej burcie.

Płat dwudźwigarowy o obrysie prostokątnym, o jednakowej rozpiętości i cięciwie (istniała możliwość wymiennego stosowania płatów), kryty w całości płótnem. Płat dolny dwudzielny, płat górny trójdzielny z centralnym baldachimem. Lotki znajdowały się na obu płatach. Komora płatów połączona była czterema parami międzyskrzydłowych zastrzałów równoległych i usztywniona krzyżowymi naciągami z drutu. Baldachim był połączony z kadłubem piramidką usztywnioną naciągami z drutu.

Usterzenie klasyczne, krzyżowe o konstrukcji drewnianej. Statecznik poziomy dwudzielny podparty zastrzałami w układzie V, statecznik pionowy usztywniony naciągami z drutu.

Podwozie wielogoleniowe, płozowo-kołowe, ze zdublowanymi kołami podwozia głównego i płozą ogonową, amortyzowane sznurami gumowymi.

Napęd - dziewięciocylindrowy gwiazdowy silnik rotacyjny Le Rhône 9C o mocy 80 KM (59 kW) napędzający stałe, dwułopatowe drewniane śmigło Fabryki Śrub i Towarów Metalowych Bartelmuss w Bielsku Wapiennicy. W 1930 roku na 5 samolotach zamontowano silnik „Peterlot” o mocy 80 KM. Okazał się konstrukcją nieudaną i wycofano go z użytku[19].

Malowanie[edytuj | edytuj kod]

Samoloty seryjne latały w barwie naturalnego cellonowanego płótna z przednią częścią kadłuba w kolorze naturalnej blachy aluminiowej. Numer ewidencyjny samolotu (zaczynające się od liczby 30 oznaczającej H.28) malowano w kolorze czarnym na boku kadłuba. Szachownice umieszczano symetrycznie pośrodku skrzydeł, a po remontach na ich końcach. Po remoncie samoloty były przemalowywane na kolor oliwkowozielony, egzemplarze przekazywane lotnictwu cywilnemu pozostawały w barwach wojskowych, zamalowywano jedynie szachownice[20].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Glass 1976 ↓, s. 17.
  2. a b Andrzej Morgała 2014 ↓, s. 211.
  3. a b c d Hanriot HD-14 (H-28), 1923 (pol.). samolotypolskie.pl. [dostęp 2019-10-09].
  4. Jerzy Jędrzejewski 2014 ↓, s. 207.
  5. Jerzy Jędrzejewski 2014 ↓, s. 309.
  6. a b Andrzej Glass 1976 ↓, s. 37.
  7. a b c d e Hanriot H-28 (HD-14E2) (pol.). shinden.org. [dostęp 2019-10-07].
  8. Jerzy Jędrzejewski 2014 ↓, s. 274.
  9. Nasze chrzciny. „Lotnik : organ Związku Lotników Polskich”. 4-5/1925, s. 2-3, 15 marca 1925. Poznań: Związek Lotników Polskich. OCLC 316462134. 
  10. Album dziesięciolecia 1930 ↓, s. 183.
  11. Ryszard Bartel 1978 ↓, s. 607.
  12. Andrzej Glass 1976 ↓, s. 403.
  13. Andrzej Glass 1976 ↓, s. 353.
  14. Andrzej Glass 1976 ↓, s. 361-362.
  15. Andrzej Glass 1976 ↓, s. 361-363.
  16. Andrzej Glass 1976 ↓, s. 154.
  17. Józef Hendriks: Wyszkolenie Młodzieży na pilotów. „Lotnik : organ Związku Lotników Polskich”. 15/1925, s. 4-7. Poznań: Związek Lotników Polskich. OCLC 316462134. 
  18. Andrzej Morgała 2014 ↓, s. 213.
  19. Andrzej Glass 1976 ↓, s. 48.
  20. Tadeusz Królikiewicz 1981 ↓, s. 57.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Album dziesięciolecia lotnictwa polskiego. Poznań: „Lotnik”, 1930. OCLC 751101296.
  • Andrzej Glass: Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1976. OCLC 830596725.
  • Jerzy Jędrzejewski: Polscy piloci doświadczalni. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe Instytutu Lotnictwa, 2014, s. 173-175. ISBN 978-83-63539-05-4. OCLC 883576680.
  • Tadeusz Królikiewicz: Polski samolot i barwa. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1981. ISBN 83-11-06546-2.
  • Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce: 1924-1939. Warszawa: Bellona, 2014, s. 255. ISBN 978-83-11-13381-5. OCLC 894991345.
  • Ryszard Bartel [i in.]: Z historii polskiego lotnictwa wojskowego 1918-1939. Warszawa: Wojskowy Instytut Historyczny im. Wandy Wasilewskiej, 1978. OCLC 251843974.