Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWŻ) – polski judaistyczny związek wyznaniowy skupiający gminy wyznaniowe żydowskie i liczący ponad 1200 członków. Jest drugą co do liczebności organizacją żydowską w Polsce.

Historia związku[edytuj]

Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP działa w oparciu o ustawę z dnia 20 lutego 1997 o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP w Rzeczypospolitej Polskiej[1]. Zarejestrowany został jednak już w 1993 jako kontynuacja Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego, powstałego na ogólnopolskim zjeździe kongregacji w dniach 9 i 10 sierpnia 1949 roku[2]. 19 listopada 1991 roku na zjeździe Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego przekształcono go w Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich[3].

W okresie II Rzeczypospolitej na terenie byłego zaboru pruskiego żydowski związek wyznaniowy działał na podstawie tytułu II ustawy z 23 lipca 1847 r. „o stosunkach do Żydów” (Zbiór ustaw pruskich Nr 30)[4]. Następnie podstawą do działania było rozporządzenie Prezydenta RP z 14 października 1927 o uporządkowaniu stanu prawnego organizacji gmin wyznaniowych żydowskich na obszarze RP z wyjątkiem województwa śląskiego[5]. W 1961 roku Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego uzyskał wpis do Rejestru Stowarzyszeń i Związków Wyznaniowych prowadzonego przez Urząd do Spraw Wyznań na podstawie Statutu z dnia 19 czerwca 1961 roku[3].

Cele i działalność związku[edytuj]

Celem działalności związku jest organizowanie żydowskiego życia społecznego i religijnego w Polsce, a także opieka nad gminami żydowskimi, utrzymywanie synagog i domów modlitwy oraz cmentarzy. Związek wydaje corocznie Almanach Żydowski. Największa z gmin związku znajduje się w Warszawie i liczy ponad pięciuset członków. Kolejne we Wrocławiu (ok. 300 członków), Łodzi (ok. 250 członków) i Krakowie (ok. 160 członków). Dla osób nieposiadających żydowskiej matki ZGWŻ prowadzi kursy przygotowujące do konwersji na judaizm.

18 czerwca 2008 ZGWŻ i Telewizja Polska zawarły porozumienie w sprawie emisji programów dotyczących życia społeczności żydowskiej w Polsce w telewizji publicznej. Będą to audycje religijno-moralne, religijno-społeczne, kulturalne i nabożeństwa Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich (głównie obchody święta Purim).

Struktura organizacyjna[edytuj]

Podział administracyjny[edytuj]

Podział administracyjny ZGWŻ w Rzeczypospolitej Polskiej

Związek tworzy osiem gmin żydowskich:

dwie filie samego ZGWŻ:

oraz:

Podział administracyjny oparty jest na granicach województw z lat 1975–1998.

Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP jest członkiem wielu organizacji międzynarodowych m.in.: Europejskiego Kongresu Żydów, Europejskiej Rady Społeczności Żydowskich, czy Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce. Działalność związku finansowana jest ze środków własnych, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz prywatnych sponsorów.

Władze[edytuj]

Zarząd Związku:

Prezydium Rady:

Rada Związku:

  • Anna Chipczyńska, Jerzy Dajnowski, Anna Felińska–Junka, Jerzy Fridel, Jakub Herczyński, Helena Jakubowicz, Tadeusz Jakubowicz, Włodzimierz Kac, Piotr Kadlčík, Symcha Keller, Tomasz Krakowski, Beata Kulka, Andrzej Oczkowski, Lesław Piszewski, Michał Samet, Karolina Szykier–Koszucka.

Komisja Rewizyjna:

  • Krzysztof Społowicz, Szymon Filek, Henryk Albert, Michał Rucki.

Rada Religijna:

  • Anna Chipczyńska, Symcha Keller, Tomasz Krakowski, Maciej Nowakowski, Michał Samet, Karolina Szykier–Koszucka.

Sąd Polubowny:

  • Przewodniczący: Piotr Faleński
  • Wiceprzewodnicząca: Beata Mintzberg
  • Sekretarz: Joanna Matyjasek
  • Członkowie: Grażyna Majer, Alicja Skowrońska

Poczet przewodniczących Związku[edytuj]

W 1997 po raz pierwszy w zarządzie Związku znalazła się kobieta – historyk Helena Datner.

Rabini[edytuj]

Obecnie Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich zatrudnia rabinów:

Wcześniej zatrudniał m.in.:

Wykaz czynnych synagog[edytuj]

 Osobny artykuł: Czynne synagogi w Polsce.

Dni wolne od pracy dla członków gmin żydowskich[edytuj]

Na podstawie Ustawy z dnia 27 lutego 1997 o stosunku Państwa do Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich, Dz. Ust. poz. 41 art. 251 par. 11:

  1. Osoby należące do gmin żydowskich mają prawo do zwolnień od pracy lub nauki na czas obejmujący następujące święta religijne, nie będące dniami ustawowo wolnymi od pracy:
    1. Nowy Rok – 2 dni,
    2. Dzień Pojednania – 1 dzień,
    3. Święto Szałasów – 2 dni,
    4. Zgromadzenie Ósmego Dnia – 1 dzień,
    5. Radość Tory – 1 dzień,
    6. Pesach – 4 dni,
    7. Szawuot – 2 dni.
  2. Terminy świąt, o których mowa w ust. 1, określane są według kalendarza żydowskiego.
  3. Osobom należącym do gmin żydowskich przysługuje prawo zwolnienia od pracy lub nauki na czas szabatu trwającego od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę oraz w święta, o których mowa w ust. 1, na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Przypisy

  1. Dz.U. 1997 nr 41 poz. 251
  2. Małgorzata Winiarczyk-Kossakowska. Uznanie administracyjne związków religijnych. Przyczynek do historii stosunków wyznaniowych w Polsce 1945-1949. „Przegląd Religioznawczy”. 2/252, s. 76, 2014. Polskie Towarzystwo Religioznawcze. ISSN 1230-4379. 
  3. a b Jarosław Matwiejuk 2002 ↓, s. 34.
  4. Jarosław Matwiejuk 2002 ↓, s. 44.
  5. Jarosław Matwiejuk 2002 ↓, s. 47.

Bibliografia[edytuj]

  • Jarosław Matwiejuk: Pozycja prawna gmin wyznaniowych żydowskich w świetle ustawy z dnia 20 lutego 1997 roku o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej. Białystok – Warszawa: 2002, s. 31-47, seria: Studia z Prawa Wyznaniowego.
  • August Grabski: Współczesne życie religijne Żydów w Polsce. W: Studia z dziejów i kultury Żydów w Polsce po 1945 roku. Warszawa: Trio, 1997. ISBN 83-85660-74-7.
  • Andrzej Czohara, Tadeusz J. Zieliński: Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce. Komentarz, Warszawa: WoltersKluwer, 2012, ​ISBN 9788326416668

Linki zewnętrzne[edytuj]