Andrzej Bart

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Bart
Data i miejsce urodzenia 1951, Wrocław
Gatunki powieści, scenariusze
Ważne dzieła Rien ne va plus, Don Juan raz jeszcze, Fabryka Muchołapek, Rewers
Wikicytaty Andrzej Bart w Wikicytatach

Andrzej Bart (ur. 1951 we Wrocławiu[1]) – polski powieściopisarz, scenarzysta i reżyser.

Jest twórcą unikającym rozgłosu. Mawia się o nim czasem, że to polski Thomas Pynchon[2], bo chce aby mówiono o jego książkach i filmach, a jego samego pozostawiono w spokoju. Jego powieści były tłumaczone na francuski, węgierski, rosyjski, niemiecki, słoweński i na hebrajski[3].

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Rien ne va plus[edytuj | edytuj kod]

Młodość poświęcił na pisanie powieści Rien ne va plus. Ta saga o Polsce i Polakach widzianych oczyma cudzoziemca długo nie mogła się ukazać ze względów politycznych. Wydana w 1991 roku, natychmiast otrzymała Nagrodę Kościelskich[4] i miała już w Polsce trzy wydania[5][6][7].

Późniejsze powieści, 1991-1999[edytuj | edytuj kod]

W Pociągu do podróży (1999)[8] pisarz rusza śladami dwóch nieudaczników, Żyda i Niemca, którzy zostają cofnięci do roku 1900, aby zabić młodego Adolfa Hitlera. Ekscentryczna podróż to pretekst do przyjrzenia się niewinności Europy zanim doświadczyła dwóch wojen światowych[9].

Pod pseudonimem Paul Scarron Jr. napisał kryminał metafizyczny Piąty jeździec Apokalipsy(1999)[8]

Don Juan raz jeszcze[edytuj | edytuj kod]

W powieści Don Juan raz jeszcze (2006)[10][11][12],. stary Don Juan, pokutuje w klasztorze za grzechy młodości. Przymuszony, rusza po swoją ostatnią przygodę. Ma uwieść królową Kastylii Joannę, która przemierza Hiszpanię z trupem swojego męża.

Fabryka Muchołapek[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej tłumaczoną powieścią Andrzeja Barta jest Fabryka Muchołapek (2008)[13][14], umieszczona na krótkiej liście do Nagrody literackiej Nike 2009. To opowieść o najbardziej kontrowersyjnej postaci współczesnej historii, Chaimie Rumkowskim, przywódcy łódzkiego getta.

Rewers[edytuj | edytuj kod]

W Rewersie (2009)[15] Andrzej Bart przywraca do życia jedną ze swoich postaci, która w powieści Rien ne va plus popełnia samobójstwo. Młoda dziewczyna postawiona w stalinowskiej Polsce w sytuacji bez wyjscia, tym razem stawia czoła złu i wygrywa[16].

Bezdech[edytuj | edytuj kod]

Słynny polski reżyser od dwudziestu lat pracujący w Stanach Zjednoczonych ulega wypadkowi samochodowemu. Zawieszony między życiem a śmiercią wraca w malignie  do kraju, aby zrobić to, na co jak sądzimy, zawsze będzie czas. Chce przeprosić, podziekować, ale też zemścić się...[17]

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Rewers[edytuj | edytuj kod]

W roku 2009 film Rewers do którego Andrzej Bart napisał scenariusz zdobył główną nagrodę Złote Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, a następnie został polskim kandydatem do Nagrody Akademii Filmowej[18]. Od tej pory Rewers otrzymał wiele nagród m.in. nagrodę dla Nowego Reżysera na 36. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Seattle (2010)[19] oraz Nagrodę za Najlepszy Debiut na 32. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie[20]

Filmy dokumentalne, słuchowiska, filmy telewizyjne[edytuj | edytuj kod]

Bart nakręcił wiele filmów dokumentalnych, między innymi Eva R.[21] o córce pianisty Artura Rubinsteina, Hiob[21], o malarzu Marku Rudnickim, Marian Brandys, o pisarzu Marianie Brandysie. Jest autorem scenariusza i producentem filmu dokumentalnego Radegast. Napisał także scenariusz, a następnie reżyserował słuchowisko radiowe i film telewizyjny Boulevard Voltaire[22] nagrodzony na Festiwalu Dwa Teatry w Sopocie (2011) nagrodami za najlepszy tekst i reżyserię[23].Jest autorem scenariusza i reżyserem słuchowiska radiowego Pan i Sługa, wystawionego przez Teatr Polskiego Radia 20 listopada 2011.[24]
W roku 2012 napisał scenariusz i wyreżyserował słuchowisko radiowe Bezdech, wystawione przez Teatr Polskiego Radia 6 maja, 2012[25], a rok później napisał i wyreżyserował Bezdech jako sztukę telewizyjną, nagrodzoną na Festiwalu Dwa Teatry w Sopocie (2013) czterema nagrodami za najlepszy tekst, najlepszą rolę męską, montaż i muzykę, a także dwoma wyróżnieniami aktorskimi[26].

Lista powieści[edytuj | edytuj kod]

  • 1983Człowiek, na którego nie szczekały psy. Wydawnictwo Łódzkie, 1983.
  • 1991Rien ne va plus. Poprzeczna Oficyna, 1991. (ISBN 83-00-03337-8)
  • 1999Pociąg do podróży. Noir sur Blanc, 1999.
  • 1999Piąty jeździec apokalipsy (pod pseudonimem Paul Scarron Junior). Noir sur Blanc, 1999.
  • 2005Rien ne va plus. Wydawnictwo Literackie, 2005.
  • 2006Don Juan raz jeszcze. Wydawnictwo Literackie, 2006.
  • 2008Fabryka muchołapek. Wydawnictwo W.A.B., 2008.
  • 2009Rewers. Wydawnictwo W.A.B., 2009. (ISBN 978-83-7414-676-0)
  • 2010Rien ne va plus. Wydawnictwo W.A.B., 2010.
  • 2013Bezdech. Wydawnictwo W.A.B., 2013

Tłumaczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Rien ne va plus, Les Editions Noir Sur Blanc, 1993, Francja. Tłumaczenie: Élisabeth Destrée-Van Wilder.
  • Rien ne va plus, Europa, 2005, Węgry. Tłumaczenie: Lajos Pálfalvi.
  • Le goût du voyage, Les Editions Noir Sur Blanc, 1999, Francja. Tłumaczenie: Éric Morin-Aguilar.
  • Le cinquième cavalier de l'Apocalypse, Les Editions Noir Sur Blanc, 1999, Francja. Tłumaczenie: Grażyna Erhard.
  • Don Juan, une fois encore, Les Editions Noir Sur Blanc, 2009, Francja. Tłumaczenie: Robert Bourgeois.
  • Die Fliegenfängerfabrik, Schöffling & Co. 2011 Niemcy. Tłumaczenie: Albrecht Lempp.
  • Фабрика мухобоек, Gesharim, 2010, Rosja. Tłumaczenie: Ksenia Starosielska.
  • Tovarna Muholovk, Babilon Maribor 2010, Słowenia. Tłumaczenie: Jasmina Šuler Galos.
  • Továrna na mucholapky, Fra, Praha 2011, Czechy. Tłumaczenie: Jiří Červenka.
  • The Flytrap Factory, Kinneret Zmora-Bitan, Izrael. 2011. Tłumaczenie: Anat Zajdman.
  • Knochenpalast, Schöffling & Co. 2014 Niemcy. Tłumaczenie: Albrecht Lempp.

Lista filmów[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Brandys (1997, 19 min.), z cyklu Złe miasto?[21] (scenariusz i reżyseria)
  • Cafe Mocca (1998, 19 min.), z cyklu Złe miasto? (scenariusz i reżyseria)
  • Eva R. (1998, 19 min.), z cyklu Złe miasto? (scenariusz i reżyseria)
  • Pałac (1998, 19 min.), z cyklu Złe miasto? (scenariusz i reżyseria)
  • Andrzej Czeczot (1998, 20 min.), z cyklu Złe miasto? (scenariusz i reżyseria)
  • Andrzej Braun (2000,19 min.) (scenariusz i reżyseria)
  • Hiob (2000, 20 min.) (scenariusz i reżyseria)
  • Powinność (2001, 26 min.) (scenariusz i reżyseria)
  • Maestro (2001, 26 min.) (scenariusz i reżyseria)
  • Radegast (2008, dok. 50 min.), (scenariusz)
  • Rewers (2009, fab.), (scenariusz)
  • Boulevard Voltaire (2010, PR2) (scenariusz i reżyseria)[27]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • 1991 – Nagroda Kościelskich za powieść Rien ne va plus.
  • 2010Złota Kaczka miesięcznika „Film” dla najlepszego scenarzysty w sezonie 2009/2010 za scenariusz „Rewersu”.
  • 2010 – Polska Nagroda Filmowa Orzeł w kategorii „najlepszy scenariusz” za „Rewers”.
  • 2010 – Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
  • 2010 – Nagroda Telewizji Polskiej TeleSplendor (w ramach Splendorów) za najbardziej telewizyjne słuchowisko radiowe[28].
  • 2011 – Nagrody dla najlepszego reżysera i za najlepszy scenariusz na XI Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej Dwa Teatry w Sopocie[29]
  • 2012 – Nagroda Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im. Samuela Bogumiła Lindego[30].
  • 2013 – Nagroda za oryginalny współczesny polski tekst dramatyczny lub adaptację teatralną na XIII Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej Dwa Teatry w Sopocie[31]
  • II Festival Brasil de Cinema Internacional, Nagroda dla Najlepszego Pierwszoplanowego Aktora: Bogusław Linda[32].

Przypisy

  1. Justyna Sobolewska. Przeszłość trzyma mocno. Rozmowa z Andrzejem Bartem.. „Polityka”, 15 czerwca 2009. 
  2. Rien ne va plus.. W: Instytut Książki [on-line]. 2005. [dostęp 2011-10-03].
  3. Polska literatura w Jerozolimie.. W: Instytut Książki [on-line]. 2011-02-11. [dostęp 2011-04-05].
  4. Laureaci Nagrody Kościelskich.. [dostęp 2011-10-04].
  5. Łódź: Poprzeczna Oficyna, 1991.
  6. Rien ne va plus, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005.
  7. Rien ne va plus, Warszawa: W.A.B. 2010.
  8. 8,0 8,1 Warszawa: Noir sur Blanc, 1999.
  9. Joanna Szczęsna: Andrzej Bart. Kafka mógł tam być. 2009-09-269. [dostęp 2011-10-04].
  10. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006.
  11. Justyna Sobolewska: Zemsta na inkwizytorze. 2009-10-27. [dostęp 2011-10-04].
  12. Artur Madaliński: Ostatnia szarża Don Juana.. W: Tygodnik Powszechny [on-line]. 2007-03-27. [dostęp 2012-11-05].
  13. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2008 ISBN 978-83-7414-513-8
  14. Joanna Szczęsna: Andrzej Bart. Kafka mógł tam być. 2009-09-26. [dostęp 2011-10-04].
  15. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2009
  16. Tadeusz Sobolewski: Andrzej Bart. Uśmiech - inteligencka przywara.. 13.11.2009. [dostęp 2011-10-04].
  17. http://www.wab.com.pl/?ECProduct=1592
  18. Urszula Lipińska: Orły 2010, Damy światu do wiwatu.Bart w Stopklatce. 2010-02-11. [dostęp 2011-10-04].
  19. Rewersdata dostępu=2011-10-03.
  20. Rewers. [dostęp 2011-10-03].
  21. 21,0 21,1 21,2 Filmy Andrzeja Barta. W: Miastograf II [on-line]. 10.01.2009. [dostęp 2011-10-03].
  22. Joanna Derkaczew: Ostatnie szanse w Paryżu. 2011-05-09. [dostęp 2011-10-04].
  23. Festiwal "Dwa Teatry - Sopot 2011". W: Polskie Radio [on-line]. 15.03.2011. [dostęp 2011-10-06].
  24. "Pan i Sługa". W: Polskie Radio [on-line]. 17.11.2011. [dostęp 2011-12-25].
  25. "Bezdech". W: Polskie Radio [on-line]. 06.05.2012. [dostęp 2012-05-13].
  26. Bezdech. 2013-06-03. [dostęp 2013-06-08].
  27. jp: Stenka, Celińska, Kowalski – w premierowym słuchowisku Dwójki.. W: Polskie Radio Dwójka [on-line]. Polskie Radio S.A, 02.12.2010. [dostęp 2010-12-04].
  28. usc,mz: Pięcioro wspaniałych – znamy zwycięzców Splendorów!. W: Polskie Radio [on-line]. 06.12.2010. [dostęp 2010-12-06].
  29. Za nami Dwa Teatry. Sopot pełen telewidzów i radiosłuchaczy. 2011-06-21. [dostęp 2013-06-04].
  30. Znamy laureatów nagrody Lindego". onet.wiadomości, 7.05.2012. [dostęp 2012-13-05].
  31. Ogłoszono laureatów festiwalu Dwa Teatry - Sopot 2013. 2013-06-03. [dostęp 2013-06-03].
  32. II Festival Brasil de Cinema (Najlepszy Pierwszoplanowy Aktor).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Bart. W: Kultura polska [on-line]. Instytut Adama Mickiewicza. [dostęp 2010-12-04].
  2. Andrzej Bart. W: Film Polski. Internetowa baza filmu polskiego [on-line]. Biblioteka PWSFTviT. [dostęp 2010-12-04].
  3. Bart Andrzej. W: Instytut Książki [on-line]. [dostęp 2010-12-05].
  4. Bart, Andrzej (1952- ). W: Katalog Biblioteki Narodowej [on-line]. [dostęp 2010-12-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]