Antonio López de Santa Anna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Antonio López de Santa Anna
Santaanna1.JPG
Data i miejsce urodzenia 21 lutego 1794
Jalapa Enriques, Veracruz
Data i miejsce śmierci 21 czerwca 1876
miasto Meksyk
Flaga Meksyku
Prezydent Meksyku
Przynależność polityczna Konserwatyści
Okres urzędowania od 16 maja 1833
(okresy sprawowania władzy w przypisach)[1]
do 9 sierpnia 1855
Poprzednik Lista poprzedników (zobacz przypisy)[2]
Następca Lista następców (zobacz przypisy)[3]

Antonio de Padua María Severino López de Santa Anna y Pérez de Lebrón (ur. 21 lutego 1794 w Jalapie Enriques, zm. 21 czerwca 1876 w mieście Meksyk) – meksykański polityk konserwatywny i wojskowy. Wielokrotny prezydent Meksyku, którym rządził w sposób dyktatorski i przyczynił się do jego upadku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Santa Anna był synem niższego urzędnika hiszpańskiej administracji kolonialnej. Swoją karierę rozpoczął od wstąpienia do armii hiszpańskiej, w której osiągnął stopień kapitana. W czasie walk o niepodległość walczył zarówno po stronie powstańców, jak i rojalistów. W 1821 r. poparł Agustina de Iturbide, który pokonał Hiszpanów[4]. W 1823 r. wziął udział w przewrocie przeciwko Iturbidemu, który został obalony. W 1828 r. wsparł Vicente Guerrero w jego walce o urząd prezydenta, a później doprowadził do jego usunięcia z urzędu.

Santa Anna zyskał duże uznanie za udział w walkach z Hiszpanami w 1829 r., którzy próbowali odzyskać swoją dawną kolonię (ogłoszono go wtedy „bohaterem Tampico”). Jego „mir wojskowy” pomógł mu w zdobyciu prezydentury w 1833 r., kiedy wystąpił jako zwolennik federalizmu[5]. Jednak wbrew wcześniejszym zapowiedziom doprowadził do utworzenia silnie scentralizowanego aparatu administracyjnego. Santa Anna cofnął wprowadzone przez wcześniejsze demokratyczne rządy prawa o charakterze sekularystycznym antyklerykalnym[6].

Przy władzy pozostawał do 1836 r., kiedy to udał się do Teksasu, aby stłumić rebelię tamtejszych osadników amerykańskich próbujących się usamodzielnić i uzyskać niezależność od rządu meksykańskiego. W czasie ekspedycji karnej Santa Anny Teksańczycy ogłosili swoją niepodległość (2 marca 1836 r.). Santa Anna pokonał powstańców w Alamo i pod Goliad. Pod Goliad 27 marca 1836 r. na jego rozkaz dokonano masakry 342 jeńców. Następnie Santa Anna udał się na wschód w kierunku rzeki San Jacinto, gdzie 21 kwietnia został pokonany przez Sama Houstona. Uciekał z pola bitwy, uprzednio zrzuciwszy mundur generalski. Gdy został wzięty do niewoli. Z początku twierdził, że jest szeregowcem, później (gdy zwrócono uwagę na jego elegancką koszulę) twierdził, że jest oficerem. Gdy został przyprowadzony do obozu inni jeńcy z szacunkiem wstali na jego widok. Wtedy Teksańczycy przekonali się, że schwytali Santa Annę. Przewieziony do Velasco na pokładzie szkunera Independence, 14 maja 1836 roku podpisał tam układ pokojowy z prezydentem Teksasu Davidem G. Burnetem. Układ uznawał niepodległość Teksasu. Po podpisaniu układu Santa Anna jednak nie od razu został zwolniony. Przez pewien czas przebywał w Orozimba, w posiadłości doktora Phelpsa, koło Columbii. Teksascy politycy różnili się w opiniach co do tego jaki ma być dalszy los Santa Anny. 25 listopada 1836 r. Santa Anna został odesłany do Stanów Zjednoczonych, które miało pośredniczyć w negocjacjach. W tym czasie w Teksasie pojawił się pomysł przyłączenia się do USA, czego USA nie chciały[7]. W 1837 roku Santa Anna powrócił do Meksyku. Zmuszono go do ustąpienia z urzędu i udania się na emeryturę. Wartość traktatu została zakwestionowana, gdyż podpisujący go Santa Anna był wtedy jeńcem, więc działał pod przymusem. Ostatecznie jednak uznano niepodległość Teksasu, przy czym stało się to w momencie, gdy Teksas został już przyłączony do USA.

W 1838 r. marynarka francuska próbowała zająć Veracruz w odwecie za szkody, jakie ponieśli obywatele francuscy w Meksyku. Francuzi domagali się wtedy odpowiednich reparacji dla siebie, które były zakamuflowaną próbą uzależnienia Meksyku od Francji. Santa Anna poprowadził armię meksykańską do Veracruz i jedynie ostrzelał statki francuskie, które już wypływały z portu. W czasie pojedynku artyleryjskiego stracił nogę. Dzięki tym „nadzwyczajnym wyczynom” zyskał sobie opinię „wybawiciela Meksyku”, co wystarczyło mu po raz kolejny do objęcia władzy w kraju i sprawowania dyktatorskich rządów od marca do lipca 1839 r., podczas gdy oficjalny prezydent był za granicą. Dwa lata później doprowadził do zamachu stanu i przejął ponownie władzę w kraju, którą sprawował do 1845 r., wtedy to bowiem po pojmaniu go przez grupę Indian i oddaniu legalnym władzom został zmuszony do emigracji. Ocalenie znalazł na Kubie.

W 1846 r. wybuchła wojna ze Stanami Zjednoczonymi, Santa Anna skontaktował się z prezydentem amerykańskim Jamesem Knoxem Polkiem, aby ten pozwolił mu przedostać się przez blokadę morską w celu rzekomego negocjowania warunków pokojowych. Santa Anna obiecał Amerykanom, że użyje swych wpływów, aby przekonać Meksykanów do złożenia broni. Po swoim powrocie Santa Anna przejął dowodzenie nad armią meksykańską. Jednak zamiast podjęcia „działań pokojowych” zwrócił się przeciwko Amerykanom. Ostatecznie został rozgromiony przez gen. Winfielda Scotta. Santa Anna znowu musiał się udać na polityczną emeryturę. Od 1847 r. przebywał na wygnaniu na Jamajce.

Dwa lata później zamieszkał w Tubaco w Kolumbii. W 1853 r. został zaproszony do kraju przez stronnictwo konserwatystów, którzy próbowali przejąć władzę. Razem z nimi ponownie udało mu się zapanować nad Meksykiem. Jednak i ten okres jego rządów był tak samo krótki, jak i poprzednie. Santa Anna zagarniał pieniądze z budżetu państwa do własnej kieszeni, ponadto sprzedał Stanom Zjednoczonym część terytorium (tzw. zakup Gadsdena) i ogłosił siebie dożywotnim dyktatorem. Obalono go w 1855 r. w wyniku tzw. „powstania Ayutla”, którego głównymi przywódcami byli Benito Juárez i Ignacio Comonfort.

Nawet konserwatywni sojusznicy Santa Anny mieli już wtedy dość jego „politycznych i wojskowych talentów” i nie pomogli mu w trudnym momencie. Santa Anna musiał uciekać na Kubę. Później w kraju sądzono go zaocznie za korupcję i sprzeniewierzenie środków państwowych. Następnymi miejscami pobytu Santa Anny były m.in. Nowy Jork i Kolumbia. W czasie swojego pobytu w Stanach Zjednoczonych w 1863 r. proponował swoje usługi w obaleniu cesarza Maksymiliana I osadzonego na tronie meksykańskim przez Francuzów, jednocześnie oferował swoje doświadczenie cesarzowi, przeciwko któremu knuł spisek. Obydwie propozycje zostały odrzucone.

W 1874 r. wykorzystał ogłoszenie amnestii generalnej w kraju i wrócił do Meksyku. Dwa lata później zmarł opuszczony przez wszystkich, schorowany (przy końcu życia oślepł) i bez grosza przy duszy.

Santa Anna posiadał przyciągającą osobowość oraz wybitne zdolności przywódcze. Jego ekstrawagancki styl życia, umiłowanie luksusu i żądza władzy połączone z niekompetencją w sprawach państwowych doprowadziły Meksyk na skraj katastrofy, a jego samego do ubóstwa i utraty resztek szacunku.

Przypisy

  1. 16 maja 18333 czerwca 1833, 18 czerwca 18335 lipca 1833, 27 października 183315 grudnia 1833, 24 kwietnia 183427 stycznia 1835, 20 marca 183910 lipca 1839, 10 października 184126 października 1842, 4 marca 18434 października 1843, 4 czerwca 184412 września 1844, 21 marca 18472 kwietnia 1847
    20 maja 184715 września 1847, 20 kwietnia 18539 sierpnia 1855.
  2. Valentín Gómez Farías (1833, 1834, 1839), Francisco Javier Echeverría (1841), Nicolás Bravo (1843), Valentín Canalizo (1844), Valentín Gómez Farías (1847), Manuel María Lombardini (1855).
  3. Valentín Gómez Farías (1833), Miguel Barragán (1835), Anastasio Bustamante (1839), Nicolás Bravo (1842), Valentín Canalizo (1843), José Joaquín Herrera (1844), Pedro María Anaya (1847), Martín Carrera (1855).
  4. Iturbide wcześniej walczył w armii królewskiej, a później przyłączył się do powstańców.
  5. Federaliści opowiadali się za silną autonomią stanów meksykańskich i ograniczeniem władzy centralnej.
  6. James A. Haught Another Holy Horror: The Cristero War'.
  7. Wallace L. McKeehan, Sons of DeWitt Colony Texas, 1997-2008.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Batalie i wodzowie wszech czasów nr 40 (dodatek do „Rzeczypospolitej” 18 października 2008): Santa Anna pod Alamo

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]